Waterkering In het Limburgse Arcen wordt gewerkt aan nieuwe hoogwaterbescherming. Bemoeienis van de Arcenaren leidde tot een innovatieve waterkering: dwars door 36 achtertuinen. „In China zouden ze het dorp afbreken en ergens hoger herbouwen.”
Roel Trijbels (Waterschap Limburg, links) en Ivo van Peer (Dura Vermeer) van het dijkversterkingsproject Arcen. Te midden van de witte zelfsluitende waterkeringen.
Voor de bewoners van 36 huizen in de Maasstraat voelt het niet alsof hun achtertuin stopt bij de perceelgrens. Vlak daarachter stroomt de Maas, langs het dorp Arcen. Het groene landschap aan de overkant en de zonsondergangen vormen een ‘schilderij’ dat nooit verveelt.
Groot was de schrik toen aan het eind van het vorig decennium duidelijk werd dat de maatregelen voor hoogwaterbescherming ingrijpend zouden uitpakken. „Sober en doelmatig” noemde het Waterschap Limburg het tien centimeter dikke en twee meter hoge glazen scherm dat dwars door alle 36 tuinen zou komen te lopen.
„Daar kijk je niet echt lekker doorheen”, zegt Paul Hermsen, die in 2018 een huis aan de Maasstraat kocht. „Zo’n glazen scherm verweert, wordt vuil, krijgt krassen. Het prachtige uitzicht zou zo goed als verdwijnen.”
Weerstand van de bewoners leidde na een jarenlang proces tot een alternatief: een zelfsluitende waterkering, dwars door alle tuinen, die alleen uit de grond komt bij hoogwater, zodat de bewoners daar geen last van hebben. De tweede van Nederland in zijn soort én de langste.
Ivo van Peer, projectmanager Dijkversterking Arcen namens de bouwbedrijven: „Water loopt bakken onder de keringen in. Lopen die vol, dan worden die keringen door het water vanzelf omhooggedrukt. Ze zijn grotendeels gemaakt van piepschuim. En dat is voorzien van een coating, met het oog op een lange levensduur, tegen aanvreten door knaagdieren en voor brandwerendheid.”
Een maquette van de zelfsluitende waterkering in de achtertuinen van de bewoners.
De Maas even ten noorden van Venlo is een andere Maas dan die stroomafwaarts Noord-Brabant van Gelderland scheidt. Daar is de rivier omgeven door oude, in het verleden al meermaals verhoogde dijken. Maar die heeft dit gedeelte van Noord-Limburg niet. „Dat heeft te maken met het landschap”, legt Roel Trijbels uit. Hij houdt zich namens het Waterschap Limburg bezig met de dijkversterking rond Arcen. „Achter het dorp gaat het landschap vrij snel omhoog. Daar ligt Nationaal Park de Maasduinen [bestaande uit zandheuvels gevormd in de laatste ijstijd]. Bij hoogwater konden mensen zich daar in veiligheid brengen. Ze leefden met de wetenschap dat de Maas af en toe overstroomde.”
Maar door klimaatverandering komen de overstromingen vaker en sneller en kan het water ongekende hoogten bereiken. „In China zouden ze het dorp afbreken en op iets grotere hoogte weer opbouwen. In Nederland – met zijn waterbouwkundige traditie – gaan we dan allerlei oplossingen bedenken in en rond het dorp.”
Voor de lengte van vijf kilometer rond Arcen, waar vanaf 18 augustus tot 2028 wordt gewerkt aan hoogwaterbeveiliging, kan Trijbels een reeks keringen in aanbouw opsommen: glaswanden, tijdelijke schotten, kistdammen, damwanden en meer. De zelfsluitende vlotterkering strekt zich straks uit over 660 meter. Tussen een supermarkt en een horecagelegenheid wordt een waterwerende glaswand.
De 36 eigenaren van huizen met tuinen grenzend aan de Maas richtten aan het begin van het proces de Stichting Belangenbehartiging Bewoners Arcen aan de Maas op. Hermsen werd voorzitter. „Alleen als wij redelijk op één lijn zouden komen te zitten, konden we uitgroeien tot een serieuze gesprekspartner voor andere partijen. Een behoorlijke klus. Er moest ook argwaan tegen overheden worden overwonnen. Bij velen leefde het idee: ze zeggen dat ze ons meenemen in de besluitvorming, maar doen uiteindelijk toch wat ze willen.”
Tussendoor kwam het plotse hoogwater in de zomer van 2021. Hermsen: „We legden zandzakken rondom ons huis, maar als het water twaalf centimeter hoger had gestaan, had het binnen kunnen komen. Gelukkig was het bijna windstil. Dat voorkwam klotsen.”
De dreiging van toen overtuigde de laatste sceptici van de noodzaak van de voorgenomen maatregelen. „Het zorgde voor een nieuw gevoel van urgentie”, legt Trijbels uit. „Er wordt in waterbouwkundige kringen weleens gegrapt: ‘Heer, geef ons heden ons dagelijks brood en af en toe een watersnood.’”
In gesprekken van het waterschap met de stichting kwam de zelfsluitende waterkering als optie naar voren voor de 36 tuinen. Maar die oplossing was fors duurder en het waterschap wilde geen kostbare precedenten scheppen. Dus de bewonersstichting moest zelf gaan zoeken naar externe financiering.
„Dat is gelukt”, vertelt Hermsen trots. „De gemeente Venlo, de provincie Limburg en het Nationaal Rampenfonds dragen bij. We hebben een crowdfunding gehouden. En we staan allemaal onze grond om niet af, waardoor onteigening voor de strook met de kering niet nodig is. En omdat iedereen beloofde niet alsnog te procederen tegen de komst van de nieuwe waterkering, kan ook het daarvoor gereserveerde geld voor de kering worden gebruikt.”
De vlotterkering (een kortere werd eerder dit jaar opgeleverd bij het kloosterdorp Steyl) wekt inmiddels interesse van over de grens. Het Wasserverband Eifel-Rur, verantwoordelijk voor een zwaar getroffen gebied in 2021, kwam al langs. Evenals een groep Noren. Hun situatie met kwetsbaar gebied langs de fjorden met daarachter een snel omhooglopend landschap, laat zich enigszins vergelijken met dat bij Arcen.
De innovatieve kering is getest in een laboratorium in Delft en tijdens de bouw in Steyl. Als het mechanisme eenmaal ligt, wordt het twee keer per jaar getest. „Maar de ultieme test komt bij het eerste, serieuze hoogwater”, zegt Van Peer.
Bij dit terras wordt een glazen kering aangelegd teneinde het hoogwater te stuiten.
Source: NRC