Hoe koeler, hoe beter geldt niet voor alle etenswaren. De vraag wat in de koelkast moet en wat er buiten, leidt vaak tot verwarring – en daardoor tot voedselverspilling.
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Je koopt een bak aardbeien op de markt en zet ze op het aanrecht, in de veronderstelling dat ze het wel tot de volgende dag redden. Maar bij het opstaan zijn ze al zacht en beschimmeld. Aardbeien horen daarom in de koelkast. Andere groenten en fruit, zoals tomaten, aubergines, citroenen en mango’s, verliezen juist smaak en sappigheid, of bederven sneller als ze te koud bewaard worden. En die eieren, die in de supermarkt vaak buiten de koeling liggen, moet je thuis toch in de koelkast bewaren.
‘Soms is het lastig om te bepalen wat in de koelkast hoort en wat niet’, zegt Tara Eikenaar van het Voedingscentrum. Toch heeft de manier waarop je voedsel bewaart grote invloed op smaak, textuur én veiligheid. Volgens Eikenaar wordt jaarlijks gemiddeld 33 kilo eetbaar voedsel per persoon weggegooid in Nederland, deels door het verkeerd te bewaren.
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen bederf en voedselveiligheid. ‘Bederf herken je vaak aan geur, kleur of textuur’, zegt Marjon Wells-Bennik, voedselveiligheidsexpert bij voedselonderzoeksinstituut NIZO. ‘Denk aan slijmerige champignons of zure melk. Dat betekent niet automatisch dat je er ziek van wordt.’
Voedselveiligheid draait juist om onzichtbare, schadelijke micro-organismen, zoals de bacteriesoorten Listeria monocytogenes en salmonella, die ernstige ziekte kunnen veroorzaken, zelfs als ze in heel lage aantallen voorkomen. Maar ook virussen en schimmels kunnen leiden tot voedselvergiftigingen. ‘Veel producten bevatten conserveringsmiddelen die groei van ongewenste micro-organismen remmen, maar daarnaast is koeling een effectieve manier om hun groei tegen te gaan.’
De ideale koelkasttemperatuur ligt rond de 4 graden Celsius, legt Eikenaar uit. ‘Dat is koud genoeg om bacteriën te remmen.’ In de praktijk is het soms lastig om die temperatuur precies in te stellen. Een eenvoudige koelkastthermometer kan helpen.
Ook de plek waar je producten bewaart, is belangrijk. Koelkasten kennen verschillende zones: onderin is het bij veel koelkasten kouder, ideaal voor rauw vlees en vis, terwijl zuivelproducten iets hoger kunnen staan. Sauzen, halvarine en bijvoorbeeld (plantaardige) melk horen in de deur, daar kan het iets warmer worden door het openen van de deur.
‘Wat ook helpt om de houdbaarheid te verlengen is producten in de oorspronkelijke verpakking te bewaren’, adviseert Eikenaar. ‘Dat voorkomt uitdroging en vermindert kruisbesmetting.’ Wells-Bennik vult aan dat veel verpakkingen speciaal zijn ontworpen als MAP-verpakkingen (Modified Atmosphere Packaging). Zodra die geopend worden, verandert de beschermende omgeving en kunnen bacteriën en schimmels zich sneller vermenigvuldigen.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Producten die je zonder verhitting eet, zoals vleeswaren, zachte kazen of gerookte vis, vormen een groter risico op voedselvergiftiging. ‘Verhitten doodt veel bacteriën, maar bij deze producten ontbreekt dat proces’, aldus Wells-Bennik. Daarom is het extra belangrijk ze goed gekoeld te bewaren, en ze na gebruik zo snel mogelijk terug in de koeling te leggen.
Conserveringsmiddelen zoals azijn en melkzuur maken voedsel langer houdbaar en veiliger door de bacteriegroei te remmen. ‘Yoghurt is relatief veilig omdat de zuurgraad bacteriegroei afremt’, aldus Wells-Bennik. ‘Maar schimmels kunnen wel groeien onder zure omstandigheden.’
Ook producten als ketchup en mayonaise bevatten zuren die belangrijk zijn voor de houdbaarheid. Toch is het verstandig deze sauzen na opening in de koelkast te bewaren om bederf tegen te gaan. Buiten de koelkast veranderen ze sneller van smaak en kan schimmelgroei optreden. Beschimmelde producten worden makkelijk herkend en daardoor meestal niet geconsumeerd.
Tegelijkertijd waarschuwt Eikenaar dat sommige producten, zoals bepaalde soorten groenten en fruit, juist lijden onder te koude temperaturen. Brood droogt uit, citrusvruchten verliezen sappigheid en komkommers hun smaak door koudebederf.
Vaak is de manier van koelen in de supermarkt een goede leidraad, maar niet altijd. Eieren bijvoorbeeld liggen in de supermarkt vaak buiten de koeling, maar thuis is koel bewaren beter. ‘Door temperatuurschommelingen tijdens transport ontstaat condensvorming’, legt Eikenaar uit. ‘Die vochtige laag maakt het makkelijker voor schadelijke bacteriën om te groeien.’
Een ander punt is dat voorgesneden producten altijd gekoeld moeten worden. Neem een komkommer: zolang die heel is, beschermt de schil het vruchtvlees tegen bacteriën en vochtverlies. ‘Maar zodra je hem aansnijdt kan bederf en bacteriegroei sneller optreden’, aldus Eikenaar. ‘Daarom is het belangrijk om aangesneden komkommer afgedekt en gekoeld te bewaren, om versheid en veiligheid te behouden.’
Daarnaast is het belangrijk te letten op de situatie thuis. In supermarkten is het vaak koel, maar in sommige huizen kan de kamertemperatuur flink variëren. Eikenaar: ‘Bij temperaturen boven de 25 graden binnenshuis is het verstandig sommige producten die je normaal buiten de koelkast bewaart, toch in een koele voorraadkast of in de koelkast te zetten.
In de koelkast bewaren:
Eieren bewaar je na aankoop in de koelkast om condensvorming en bacteriegroei te voorkomen. Aardbeien en ander zacht fruit zijn kwetsbaar en bederven sneller, daarom horen ze ook koel te staan. Vleeswaren, vis en zuivel moeten vanwege het risico op bacteriële besmetting altijd gekoeld worden. Sauzen zoals ketchup en mayonaise bewaar je na opening het beste in de koelkast voor een langere houdbaarheid en behoud van smaak.
Buiten de koelkast bewaren:
Tomaten, komkommers, aubergines en courgettes verliezen smaak en textuur in de kou, maar aangesneden exemplaren moeten wel gekoeld worden. Tropisch fruit zoals bananen, mango’s en ananas houden niet van kou en blijven beter buiten de koelkast. Citrusvruchten horen ook buiten de koelkast, omdat ze anders sneller uitdrogen. Brood bewaar je niet in de koelkast; het droogt dan uit. Bewaar brood liever afgesloten op kamertemperatuur of vries het in voor langere houdbaarheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant