Oekraïne en Europa houden hun hart vast voor het gesprek maandag met de Amerikaanse president Donald Trump. Kunnen ze hem ervan overtuigen dat Ruslands voorstellen onaanvaardbaar zijn? ‘Deze president kan elke dag van standpunt veranderen’, zegt redacteur Arnout Brouwers.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Hoe uniek is dit bezoek van de Europese leiders aan het Witte Huis?
‘Het is vrij uniek dat zoveel Europese leiders tegelijk in het Witte Huis zijn. Maar er staat ook veel op het spel. Sinds de desastreuze ontvangst in februari van Zelensky in het Witte Huis heeft Europa geprobeerd de relatie weer te lijmen. In de afgelopen maanden zijn er wel successen geboekt in die richting. Zo blijven de Amerikaanse wapens naar Oekraïne komen, al betaalt Europa ze.
‘Een andere belangrijke stap was dat het lukte om de bal weer bij Rusland te leggen. Er moest een wapenstilstand komen, waarna verder onderhandeld zou worden. Trump werd ook moe en zelfs boos van Poetins opstelling en de grootschalige Russische bombardementen.
‘Maar in Alaska werd dat in een paar uur tenietgedaan. Trump accepteerde Poetins aanbod: het opgeven door Oekraïne van de Donbas in ruil voor het beëindigen van de oorlog. Terwijl Zelensky dit al had afgewezen.’
Wat wordt de belangrijkste opdracht van Europa in het gesprek met Trump?
‘De Europese leiders gaan proberen Trump ervan te overtuigen dat Poetins plan niet kan en onwerkbaar is. Oekraïne kan zijn beste verdedigingsposities en ook nog extra land in Donetsk niet opgeven. Tegelijkertijd moeten ze ervoor waken dat Trump niet geïrriteerd raakt door deze boodschap. Ze moeten hem ervan overtuigen dat de VS zich niet terugtrekken en hun handen aftrekken van de oorlog.
‘Dit is een heel moeilijke diplomatieke uitdaging voor Europa. Eigenlijk moeten ze corrigeren wat er in Alaska is gebeurd. Daarom vliegen ook de ‘Trump-fluisteraars’ mee, met wie de president het goed kan vinden: Navo-baas Mark Rutte, de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Finse president Alexander Stubb.’
Er is wat verwarring over de Russische inzet. Trump zegt nu dat de oorlog beëindigd kan worden als Oekraïne afziet van herovering van de Krim en het Navo-lidmaatschap. Hij noemt het opgeven van de Donbas, wat Poetin wil, helemaal niet. Hoe zit dat?
‘Veel van Trumps berichten op Truth Social zijn niet zo duidelijk. Je moet vaak tussen de regels doorlezen. Er ligt wel degelijk een Russisch voorstel op tafel waarbij Oekraïne zich vrijwillig terugtrekt uit de hele Donbas. Wat wel duidelijk is, is dat Trump Zelensky nu onder druk zet met een plan dat rechtstreeks uit de Russische koker komt.
‘Het is nog slechter dan de Amerikaanse uitgangspositie voor de top in Alaska. Deze president, zo hebben wij inmiddels wel geleerd, kan elke dag van standpunt veranderen. Hij ondergraaft voortdurend de Amerikaanse onderhandelingspositie met zijn uitspraken, wispelturigheid en onwil om Poetin daadwerkelijk onder druk te zetten. Hij ziet de Russische agressie, maar hij zet Poetin vervolgens niet onder druk om daar een einde aan te maken.’
Waarom heeft Trump zich in Alaska zo opgesteld tegenover Poetin? Europa dacht voor de top nog dat ze Trump voor zich hadden gewonnen.
‘Het is ongehoord wat er in Alaska is gebeurd. Een totale diplomatieke ommekeer: van de eis van instemming met staakt-het-vuren of zware sancties tot het overnemen van Poetins voorstel en de druk verhogen op Zelensky om daarmee in te stemmen. Trump heeft de rode loper uitgerold voor Poetin, hij stond voor hem te klappen toen Poetin kwam aanlopen, hij liet Poetin meerijden in zijn presidentiële limousine, The Beast.
‘Je kan heel wat analyses schrijven over zijn pro-Poetinhouding van de afgelopen jaren, maar ik denk dat Trumps opstelling in Alaska te maken heeft met zijn verleden in de bouwwereld, de wereld van de projectontwikkelaars, waarin je deals probeert te sluiten. En als je een deal wilt bereiken, moet je respect tonen voor de persoon die je wil overhalen. Want anders bereik je niets.
‘Ik denk daarom dat Trump zijn houding in Alaska ten aanzien van Poetin niet ziet als een vernedering voor hem en de VS. Alleen: Europa was er net in geslaagd hem in één richting te duwen. Maar in Alaska werd dat Europese zandkasteel door Poetin schijnbaar in één beweging weggespoeld.’
Hoe kunnen Europa en Zelensky concreet voorkomen dat het bezoek op een debacle uitloopt?
‘Ze zullen ‘nee’ moeten verkopen in het gesprek met Trump, maar het moet eruitzien als een ‘ja’. Dat zal veel politieke stuurkunst van de Europese leiders vergen.
‘De Europese inzet zal tweeledig zijn: ze zullen ervoor moeten zorgen dat de VS betrokken zijn bij de veiligheidsgaranties die Oekraïne nodig heeft, in ruil voor een deal. Tegelijkertijd moeten ze laten zien dat het Russische voorstel, het opgeven van de Donbas, niet aanvaardbaar is. Ze moeten ‘Alaska’ dus zien te ontzenuwen.
‘Het wordt een hele moeilijke opdracht voor Europa, maar ook voor Zelensky. Zelensky zit in een heel moeilijke positie. Hij zit aan alle kanten klem. Kortom, alle seinen staan nu op rood in Europa.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant