Acteur Terence Stamp floreerde in het Londen van de jaren zestig, maar verwierf zijn cultstatus pas met zijn bijrollen in de decennia erna. Hij overleed zondag op 87-jarige leeftijd.
schrijft voor de Volkskrant over film, non-fictie, thrillers, muziek en graphic novels.
Weliswaar was acteur Terence Stamp van eenvoudige komaf, als zoon van een Londense sleepbootstoker uit East End die niet bepaald veel ophad met kunstenaars, wel viel hij met zijn neus in de boter: het ‘Swinging London’ uit de jaren zestig. Preciezer: SoHo. Een wijk vol popmuziek, beeldende kunst, fotomodellen, schrijvers, theatermakers en artiesten anderszins.
Zijn Cockneytongval ging zelfs in zijn voordeel werken, als reactie op de klassenmaatschappij die Engeland zo lang was geweest. Precies zoals Michael Caine overkwam, zijn kamergenoot in die begindagen aan Wimpole Street. Stamps manier van spreken, gecombineerd met zijn blonde lokken en staalblauwe ogen, maakte hem een hippe nieuwkomer.
Na een korte loopbaan in het theater maakte hij zijn entree in de filmwereld met Billy Budd (1962, regie Peter Ustinov), naar het historische scheepvaartdrama van Herman Melville. Hij speelde Billy, een naïeve scheepsjongen die na een vermeende moord op de bootsman wordt veroordeeld tot ophanging, hoewel het zelfverdediging was. Het leverde hem prompt een Oscarnominatie op voor beste bijrol en een Golden Globe voor beste nieuwkomer.
Zwierend ging Terence Stamp door SoHo, met actrice Julie Christie aan zijn arm. Het stel werd nog bezongen door Ray Davies van The Kinks in de hitsingle Waterloo Sunset.
Het publiek zag Stamp terug in de bioscoop met de psychologische thriller The Collector (William Wyler, 1965) en het kostuumdrama Far from the Madding Crowd (John Scheslinger). En passant werkte hij in 1968 in Italië met grootheden als Fellini (Histoires extraordinaires) en Pasolini (Teorema).
Toch verliep niet alles naar wens. Zo greep hij naast de hoofdrol in Blow-Up (Michelangelo Antonioni, 1966), dé film over Swinging London. En in Alfie (1966; Lewis Gilbert) had hij zelf dan weer geen zin, tot groot geluk van zijn buddy Michael Caine, die nu zijn eigen carrière met deze glansrol kon lanceren.
Toen zijn nieuwste nieuwe vriendin en supermodel Jane Shrimpton hem ook nog eens verliet, besloot Terence Stamp tot een tussenjaar in India dat zo’n zestig maanden zou duren.
In de commune van Krishnamutri kwam hij, zo vertelde hij later in interviews, tot het volgende inzicht: ‘Ik was op mijn top in de sixties, maar toen Swinging London op zijn einde liep, was het ook bijna met mij gedaan. Ik besloot niet meer voor de hoofdrollen te gaan. Ik zou mij gaan toeleggen op karakterrollen.’
De eerste was direct lucratief. In Superman en Superman II (Richard Donner, 1978/1980) speelde hij generaal Zod, de diabolische tegenvoeter van de goedwillende superheld en mensenvriend.
Leuk voor de centjes, maar wie wil zien hoe goed Terence Stamp werkelijk was in zijn tweede filmleven, zou intrigerende misdaadfilms als The Hit (Stephen Frears, 1984) en The Limey (Steven Soderbergh, 1999) moeten terugkijken. Voor zijn charismatische optredens bedacht The Guardian een passende geuzennaam: ‘De meester van de beladen stilte.’
Zo verkreeg hij alsnog een cultstatus, en de vrijheid die erbij hoort. Precies de reden waarom hij – anders dan bijvoorbeeld de eerder benaderde John Cleese – wel trek had in The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert (Stephan Elliot, 1994), de komische Australische roadmovie waarin hij de grofgebekte transvrouw Bernadette Bassenger speelt. ‘Zoiets had ik gewoon nog nooit gedaan.’
Samen met de dragqueens Ticky (Hugo Weaving) en Felicia (Guy Pearce) toeren ze met hun vaudevilleshow door de outback van Australië, een gebied dat niet echt gekend is voor zijn ruimhartige opvattingen. Een campy cultuurclash, en een flinke filmhit met tedere boventonen bovendien.
Geroemd werd vooral Bernadette: ‘Een universeel verhaal over een middelbaar iemand die gevangenzit in een baan die hij allang vermoeiend vindt.’
Voor de afgelopen zondag op 87-jarige leeftijd overleden Terence Stamp gold dat niet. In een loopbaan van ruim zes decennia speelde hij een veelzijdig oeuvre bij elkaar.
Source: Volkskrant