Britse wetenschappers gebruikten platwormen in plaats van zoogdieren voor onderzoek naar een stof die invloed heeft op het brein. Dat werkte.
Hanneke de Klerck is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
Platwormen kunnen ratten vervangen als proefdier in onderzoek naar medicijnen, volgens de auteurs van een vrijdag verschenen studie naar het antipsychoticum haloperidol. Planaria, de platwormen in kwestie, werden al gebruikt in onderzoek naar giftige stoffen, omdat gif dat lagere organismen doodt ook verderop in de voedselketen gevaar oplevert. Maar dat ze met hun rudimentaire breintjes geschikt zijn om medicijnen op te testen, klinkt voor de leek verbazingwekkender.
Toch is dat wat onderzoekers van de universiteit van Reading, in Groot-Brittannië, deden in een onderzoek naar de oplosbaarheid van haloperidol in water. Als dat beter lukt, kunnen patiënten haloperidol beter opnemen.
Het was de eerste keer dat haloperidol op platwormen werd getest, zeggen de onderzoekers. Eerder al werd onder meer gezien dat platwormen reageren op verdovende stoffen als cocaïne en nicotine en zelfs ontwenningsverschijnselen vertonen. Het huidige onderzoek werd gepubliceerd in Pharmaceutical Research.
Planaria hebben een eenvoudig brein, maar ze hebben soortgelijke neurotransmitters als gewervelde dieren, inclusief de mens. Bij ratten zorgt haloperidol voor catalepsie, een voorbijgaande verstijving van de spieren die gepaard gaat met gevoelloosheid. In deze studie werd iets soortgelijks gezien bij planaria: ze verstijfden en bewogen steeds minder naarmate de dosering van haloperidol hoger werd.
De planaria, van de soort Schmidtea mediterranea, werden in bakken van 10 liter gehouden in het laboratorium en elke week gevoerd met kalfslever. Voor het onderzoek werden de wormen – die zo’n 2 centimeter lang kunnen worden en 0,4 centimeter breed – per stuk in een petrischaaltje gelegd in oplossingen van haloperidol, of van haloperidol en cyclodextrines. Cyclodextrines zijn ringvormige suikerverbindingen die gebruikt worden om stoffen zoals haloperidol beter te laten oplossen. Onder de petrischaaltjes lag millimeterpapier. Op video-opnamen konden de onderzoekers zo afmeten hoe beweeglijk de planaria waren en dat uitzetten in grafieken.
Muizen en ratten zijn wereldwijd de meest gebruikte proefdieren, in Nederland vormen ze meer dan de helft van het totale aantal dieren waarop wordt getest. ‘Het gebruik van planaria in onderzoek naar psychoactieve medicijnen wordt populairder en onze studie laat opnieuw zien hoe nuttig ze voor dit soort onderzoek kunnen zijn’, zegt Vitaliy Khutoryanskiy, een van de onderzoekers. ‘Als je catalepsie wilt bestuderen, kunnen planaria mogelijk zoogdieren vervangen.’
Om lijden van proefdieren zoveel mogelijk te voorkomen is in Europees verband het 3 V-principe afgesproken: vervangen, verminderen en verfijnen. Ongewervelden gebruiken in plaats van zoogdieren past bij die richtlijn. Maar in Nederland ziet het College ter beoordeling van geneesmiddelen nog geen toenemend gebruik van lagere organismen in plaats van zoogdieren terug in de dossiers die zij beoordelen, laat het desgevraagd weten.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant