Demonstraties in Servië zijn zaterdag wederom uitgedraaid op rellen en geweld. Demonstranten staken opnieuw partijkantoren van de regerende SNS in brand. Het gerucht wordt steeds sterker dat president Vucic knokploegen inzet tegen de demonstranten, wat hij ontkent.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Negen maanden demonstreren Serviërs al tegen het bewind van Aleksandar Vucic. Al die maanden zijn de door studenten geleide protesten geweldloos verlopen, maar afgelopen week is dat plotseling veranderd. Woensdag barstte de bom, toen een agent zijn pistool trok en een waarschuwingsschot loste. Sindsdien is het elke dag raak in Novi Sad, Belgrado, Valjevo en andere steden. In Valjevo werden een gerechtsgebouw, het kantoor van het OM en het gemeentehuis doelwit van aanvallen door demonstranten.
Ze scanderen al maanden: ‘Wij willen verkiezingen’. Vucic weigert en zegt via de media dat de demonstranten worden aangestuurd door ‘het buitenland’. Zijn taal wordt harder. Donderdag dreigde de president de noodtoestand uit te roepen als antwoord op de demonstranten, die volgens hem in Novi Sad hadden gedreigd zijn aanhangers ‘levend te verbranden’. Minister van Binnenlandse Zaken Ivica Dacic klaagde: ‘Dit zijn niet langer vreedzame studentenprotesten. Dit is een aanval op de staat.’
Onder de demonstranten groeit de overtuiging dat het geweld wordt uitgelokt door bendes hooligans die Vucic de straat op heeft gestuurd. Bij kantoren van Vucic’ SNS duiken steeds vaker gespierde en gemaskerde mannen op die om zich heen beginnen te slaan. Le Monde citeert de 23-jarige student Aleksa Simic: ‘Dit zijn een soort milities met maskers en tatoeages. Erg beangstigend.’
Aanleiding tot de protesten was het instorten van een gloednieuwe overkapping bij het gerenoveerde treinstation van Novi Sad. Zestien mensen vonden daarbij de dood. De demonstranten zagen het naar beneden komen van het slecht gebouwde betonnen dak als een gevolg van de mateloze corruptie die Servië al jaren teistert. De regering-Vucic zien zij als de grote verantwoordelijke. Zij demonstreren sinds november voor Vucic’ vertrek.
Het opduiken van knokploegen toont volgens Le Monde een ‘donkere kant’ van Vucic. De president is in het verleden regelmatig gesignaleerd in het bijzijn van notoire bendeleiders, die opereren in een grijs gebied tussen de politiek en de criminaliteit.
De Servische bendes rekruteren hun manschappen in voetbalstadions, die sinds jaar en dag een verzamelbak zijn van mannen met spierballen. Criminele bendes en knokploegen van hooligans overlappen.
In de jaren negentig vormden gewelddadige hooligans de voorhoede in de bloedige etnische Balkanoorlogen die leidden tot het uiteenvallen van Joegoslavië. Het gerucht wil zelfs dat die oorlogen zijn begonnen op de tribune van Rode Ster Belgrado, met een knokpartij tussen het Servische Rode Ster en het Kroatische Dinamo Zagreb.
Bendeleiders werden beroemde warlords, zoals Arkan, die met zijn beruchte ‘Arkan-Tijgers’ eind jaren negentig huishield in Kosovo. Hun steun, of het wegvallen ervan, kan ook doorslaggevend zijn voor politici: de Servische leider Slobodan Milosevic moest in 2000, na aanhoudende straatprotesten, aftreden toen bleek dat hij de steun van ‘zijn’ hooligans had verloren.
Op 5 oktober 2000 bestormden demonstranten het parlement in Belgrado, met de hooligans in de voorhoede. Milosevic vertrok de volgende avond en eindigde in Den Haag, in een cel van het Joegoslavië-tribunaal.
Vucic ontkent met klem dat ook hij knokploegen inzet of banden met gewelddadige bendes heeft, maar dat geloven zijn tegenstanders niet. Nog in 2023 verklaarde de notoire bendeleider Veljko Belivuk voor een Servische rechtbank dat zijn bende helemaal was georganiseerd ‘voor de behoeften en op bevel van Aleksandar Vucic’. Media meldden later dat er op zijn minst nauwe banden zouden bestaan tussen leden van Vucic’ regering en Belivuk.
De Servische oppositieleider Dragan Djilas houdt vol dat militairen, geholpen door hooligans, afgelopen week demonstranten hebben aangevallen bij SNS-kantoren, en dat de politie niet tegen ze optreedt. Student Simic bevestigt dat in Le Monde: ‘De politie beschermt niet ons, maar de mensen van de regeringspartij.’
Omdat de president het gros van de Servische media controleert, glijden de beschuldigingen tot dusver van hem af. Toch beginnen de aanhoudende protesten effect te hebben. Met Vucic’ taal wordt nu ook het optreden van de politie harder, wat weer nieuwe demonstraties en nieuw geweld oproept.
De vernielingen van zaterdag in Valjevo waren een reactie op het online verschijnen van een video, waarop te zien was dat politie een jonge demonstrant die op de grond lag met stokken sloeg, en vervolgens op hem in schopte. Na corruptie en het leiderschap van Vucic is nu ook politiegeweld een thema.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant