Watervervuiling In het Friese merengebied wordt deze zomer op veel plaatsen zwemmen ontraden. Blauwalg en andere bacteriën hebben vrij spel in het water. De voornaamste oorzaak: ganzenpoep.
Recreatieplas Nannewijd bij Oudehaske.
„Wat is deze blubber? Waar sta ik op?”
„Wat goor! Dit is echt niet oké, hoor.”
„Wat stinkt het hier ook! Ieeeh.”
Zo snel als de vriendinnen Feline Galama (18), Ilse van Warmerdam (18) en Michelle Witteveen (18) het water in rennen om verkoeling te zoeken, zo snel sprint het drietal het meer weer uit.
Op aanraden van Van Warmerdam, die hier een paar dagen geleden was met haar moeder, zijn ze naar het strandje aan het Tjeukemeer bij het Friese dorpje Rohel afgereisd. „Je moet in deze temperaturen toch ergens het water in”, dacht Van Warmerdam, „en je kan hier wat drinken bij het paviljoen, dat speelde ook wel een rol”, lacht ze.
Alleen is het paviljoen dicht en valt het strand niet bij al haar vriendinnen in de smaak. „Ja, beetje bijzondere keuze van Ilse”, zegt Witteveen, wanneer ze een verzameling veren, ganzen- en hondenpoep ontwaart aan de waterlijn.
Galama geeft nog een positieve draai aan het geheel: „In vergelijking met het water bij Lemmer, zien we hier tenminste geen wc-rollen drijven.”
Voor het zwemwater bij Rohel geldt sinds 5 augustus een ‘negatief zwemadvies’, vanwege blauwalg. Woensdag bleek uit een analyse van persbureau ANP dat in 2025 fors meer plaatsen een veiligheidswaarschuwing hebben gekregen over de kwaliteit van het zwemwater. Dit jaar ontvingen 197 locaties ten minste één keer zo’n waarschuwing, in vergelijking met 142 locaties een jaar eerder.
De oorzaak? Met name hoge concentraties bacteriën, zoals blauwalg. Zwemmen in water met deze bacterie kan leiden tot huidirritatie, misselijkheid of diarree. Het gedijt goed in water met veel voedingsstoffen als stikstof en fosfor en bij hoge temperaturen, waardoor blauwalg vaak in de zomer opdoemt.
In het Friese merengebied, met onder meer het Tjeuke- en het Slotermeer, komt volgens Mattie de Vries – adviseur monitoring waterkwaliteit bij Wetterskip Fryslân – veel blauwalg voor, ondanks de lage fosfaat- en stikstofconcentraties. Een belangrijke reden voor de toename? Ganzenpoep. „De laatste jaren is de Friese ganzenpopulatie sterk gegroeid en hun uitwerpselen zorgen voor extra voedingsstoffen en bacteriën, waardoor blauwalg kan groeien”, legt De Vries uit. In Nannewijd was de overlast zo groot dat buurtbewoners zelf poep gingen scheppen.
De Vries wijst naast ganzen- ook hondenpoep aan als boosdoener: „Niet-aangelijnde honden kunnen op stranden kakken. Die poep belandt niet meteen in het water, maar wanneer het regent, is dat een ander verhaal. Opruimen is voor beheerders veel werk, dus voorkomen dat ganzen of honden ergens poepen, is de beste optie.”
Dat het zwemwater in de regio door de mix van blauwalg en poep sterk is vervuild, blijkt ook uit rapporten van het Friese waterschap. Vanwege de slechte waterkwaliteit is bij het Tjeuke- en het Slotermeer onder informatie- of welkomstborden een gele plank toegevoegd, waarop strandgangers worden gewaarschuwd voor de mogelijke aanwezigheid van blauwalg.
Niet dat Friese zwemmers zich bij temperaturen van boven de dertig graden door dat risico laten weerhouden. Bij het stadsstrand van Balk vermeldt een nieuw feloranje bordje dat te water gaan in het geheel wordt ontraden. Toch telt het strand tientallen badgasten, rond en in het water.
Terwijl zijn dochtertje – zoals Hollandse traditie dicteert – zanddijken bouwt, kijkt vader Wouter van der Meiden (42) uit over het water, waar enkele skûtsjes (Friese zeilboten) varen. Ze hadden het bord bij de parkeerplaats niet bemerkt, maar het had de familie sowieso niet op andere gedachten gebracht. „Het is een advies, toch?”, zegt Van der Meiden. „Anders hadden ze het strand wel afgezet. Daarnaast is dit geen stilstaand water, dus blauwalg is hier waarschijnlijk niet.”
Dat de waterkwaliteit dit jaar landelijk is verslechterd, is vooral te wijten aan de uitzonderlijk hoge temperaturen. Ondanks dat de temperatuur voorgaande zomer gemiddeld genomen vrij hoog was, kampte het land niet met een hittegolf of bijzonder hete periode, zegt Michelle van Vliet, hoogleraar waterkwaliteit en duurzame watersystemen aan de Universiteit Utrecht. „Dit jaar hadden we eind juni, begin juli al een eerste hittegolf en momenteel een tweede. Daar komt nog eens bij dat de lente en het eerste deel van de zomer van 2025 droger zijn dan vorig jaar, waardoor de waterstanden lager zijn. Hierdoor warmt het water sneller op.”
Canadese ganzen op recreatieplas Nannewijd, in het Friese Merengebied.
De hoogleraar vreest dat klimaatverandering dit alles gaat verergeren. Van Vliet roept lokale overheden daarom op de watercirculatie te verbeteren en „natuurvriendelijke oevers” aan te leggen: met veel beplanting. „Dat vermindert de groei van algen en begroeiing biedt schaduw, zodat watertemperaturen minder sterk stijgen”, aldus Van Vliet. „Daarnaast hebben mensen ook een belangrijke rol, dus laat geen honden uit vlak bij zwemwater, gooi afval in prullenbakken en gebruik toiletten.”
Terug op het strand bij Rohel besluit Feline Galama toch maar weer een poging te wagen. Ze heeft geen andere keus, vindt ze. „In elk meer lozen mensen hondenpoep, of gooien ze vanaf boten tanks met pis in het water”, zegt ze terwijl ze aarzelend het water betreedt. „Als je daar rekening mee moet houden, zou je nergens meer kunnen zwemmen.”
Source: NRC