In 2016 kregen buurtbewoners van de Haarlemse wijk Schalkwijk twee voetbalvelden in beheer. Ze maakten er een biodivers paradijsje van met een rijkdom aan planten en beestjes. Maar nu wil de gemeente de grond terug voor een beachvolleybalterrein.
Te midden van paarse ossentongbloemetjes en gele zandkoolknopjes in Buurttuin Schalkwijk in Haarlem trekt buurtbewoner Michiel Boeken (69) tussen duim en wijsvinger een blad naar voren. Over het oppervlak krioelen een geel gespikkeld citroenlieveheersbeestje en twee parasitaire wespjes met wiebelende voelsprietjes, niet groter dan een rijstkorrel. ‘Dat is echt heel mooi, die ken ik niet’, zegt hij.
De afgelopen drie jaar zetten buurtbewoners bodemvalletjes met ingegraven yoghurtbekers, trokken ze schep- en waternetten langs vijvertjes, en zeefden ze composthopen; op zoek naar alles wat krioelt, zoemt of kruipt. Samen met de Taxon Foundation uit Leiden, die zich inzet voor natuurbescherming bij buurtprojecten, brachten de natuurliefhebbers meer dan achthonderd soorten kevers, spinnen, vlinders en andere beestjes in kaart.
‘In korte tijd is hier zoveel diversiteit opgebouwd, meer dan je zou verwachten’, zegt Menno Schilthuizen – blauw met oranje geruite pet op het hoofd, sleepnet in de hand – bekend van boeken als Darwin in de stad: Evolutie in de urban jungle. Als directeur van de Taxon Foundation raakte hij gefascineerd door het ‘kleinschalige postzegelkarakter’ van de Haarlemse buurttuin ter grootte van twee voetbalvelden – dat was de tuin ooit.
Schilthuizen wijst op elk zandheuveltje, boomstammetje en poeltje. ‘En in elk postzegeltje leeft weer een ander soort beestje.’ Zo floreren in de buurttuin twee zeldzame zwarte sluipwespjes en een roodbruin kortschildkevertje – de Edaphus lederi, te herkennen aan de putjes en bobbeltjes op zijn dekschild. ‘Voor zover we weten, komt dat kevertje nergens anders in Nederland voor’, zegt Boeken.
Intussen zwiept Schilthuizen zijn sleepnet langs de bloeiende plantjes. Uit de witte stoffen zak haalt hij een zwart met oranje gestreepte pyjamawants tevoorschijn. Onderaan bungelt een bruingeel wolkevertje. ‘Veel insectjes zijn te klein voor het blote oog, die kun je alleen onder een microscoop herkennen. Met meer tijd vind je nu weer vierhonderd nieuwe soorten.’
Maar de buurttuin dreigt te verdwijnen. Vanwege de bouw van 1.700 woningen en een busstation op de grens van Schalkwijk en de Slachthuisbuurt verwacht Haarlem een groeiende sportbehoefte in de omgeving. Daarom moet de biodiversiteit wijken voor een beachvolleybalterrein met parkeerplekken.
De gemeente spreekt van een ‘ingewikkelde puzzel’ waarbij ze de keuze maakt voor meer sport- en recreatiemogelijkheden, zegt een woordvoerder van PvdA-wethouder Floor Roduner (Openbare Ruimte). Wel maken de plannen ruimte voor ‘een nieuw ecologisch gebied dat van noord naar zuid loopt’.
Buurtbewoners zoals Boeken zijn geen fan. ‘Er zijn minder beachvolleyballers in de buurt dan mensen die hier tuinieren of gewoon een ommetje maken. Met een beachvolleybalterrein komen mensen van buitenaf eropaf, neemt het verkeer in de straat toe en heeft de buurt er zelf niks aan.’
‘De buurttuin biedt sociale diensten die de gemeente anders zelf moet aanzwengelen, zoals groenvoorziening, milieueducatie via de schooltuinen, stadslandbouw en sociale cohesie’, zegt Schilthuizen, die ook hoogleraar is aan Universiteit Leiden. In de moestuintjes ontmoeten jongeren met een verstandelijke beperking, scholieren met groene vingers en buurtbewoners met een vluchtelingenachtergrond elkaar tijdens het tuinieren. ‘De gemeente Haarlem krijgt het eigenlijk in de schoot geworpen, en toch wordt het onvoldoende gewaardeerd.’
Bovendien is de groene oase in Schalkwijk volgens Schilthuizen belangrijk voor de gezondheid van buurtbewoners. ‘In elke wijk is het belangrijk dat bewoners regelmatig groen zien. Als je regelmatig blootgesteld wordt aan planten, bloemen en insecten, dan krijg je minder lichamelijke en psychische problemen.’
Tussen de bloemenperkjes struint Rosel Willemse (55) uit Haarlem-Noord door de Plukweide. In dit deel van de buurttuin stop je een tientje in de pot om een boeket met 25 bloemen bij elkaar te scharrelen. ‘Elke keer als er een andere kleurencombinatie thuis op de vaas staat, word ik helemaal zen.’ Ze knipt een lichtroze cosmea onder bij de steel door en legt hem bij haar verzameling in het rieten mandje. ‘De buurt steekt er zoveel energie in, waarom moet dat nou weer weg?’
In 2018 kregen buurtbewoners het terrein in bruikleen. Maar met de grootschalige herinrichting in het verschiet, gaat de gemeente de aflopende overeenkomst niet verlengen. ‘Het hele gebied heeft van oudsher al de bestemming van sport. Het was hiervoor een voetbalveld. Nu de raad heeft ingestemd met de gebiedsvisie om het Spaarnepark opnieuw in te richten, zal dat zo blijven’, zegt de woordvoerder.
Voor gebruikers van de buurttuin zoekt de gemeente mee naar alternatieve plekken om de biodiversiteit weer van de grond af op te bouwen. Een aantal vertrekt naar de Poelpolder aan de rand van de stad, en ook voor de Plukweide is een nieuwe locatie in beeld.
‘Natuur is dan wel veerkrachtig, maar tegelijkertijd is het ook heel moeilijk om deze biodiversiteit terug te krijgen als je die eenmaal kwijtraakt’, waarschuwt Schilthuizen. Bovendien zijn de nieuwe toegewezen locaties al stukjes natuur, zegt Boeken. ‘Dat terwijl de diverse tuintjes en braakliggende grond in de buurt verdwijnen. Per saldo gaat het groen achteruit.’
Langs het platgelopen gras kriebelt de goudkleurige glanshaver inmiddels tot aan de oksels. Schilthuizen baant zich er een weg naar het koninginnenkruid met lilakleurige knopjes. ‘Kijk, daar zitten mooie aardhommeltjes.’ De net ontpopte insecten zijn druk bezig met bloemetjes bestuiven. ‘Voor de bescherming van biodiversiteit letten we vaak op zeldzame soorten, terwijl de harde werkers zo ‘gewoon’ zijn dat we hun schoonheid over het hoofd zien.’
Even verder maakt een graafbijtje een kuil in een hellinkje, een ander beestje werpt een heuveltje op, ziet ook Boeken: ‘Dit microleven is zó divers, dat ga je niet vinden op een zandvlakte.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant