Het geliefde Zwembad De Slag in Zaandam gaat na meer dan vijftig jaar tegen de vlakte. Het wordt vervangen door een duurzaam bad, opgewarmd via het kunstgrasveld van de nabijgelegen voetbalclub.
Damesuurtje aquarobics voor senioren in zwembad De Slag in Zaandam.
Zodra de schuifdeuren van Zwembad De Slag in Zaandam opengaan, komt de nostalgie je in een warme chloorachtige damp tegemoet. De grijsblauwe tegels, de kleurig geverfde lambrisering, de gedeelde kleedkamer met houten bankjes: alles doet denken aan het klassieke zwembad, vóór de glijbanen en subtropische paradijzen. Al 53 jaar is dit het bad waar bewoners uit de wijk Pelders- en Hoornseveld in Zaandam zwemmen. En nu gaat het tegen de vlakte.
Maar: er komt een nieuw zwembad. Dat is uitzonderlijk in een tijd waarin het voortbestaan van veel zwembaden onder druk staat. Gemeenten spreken over 2026 als ‘een ravijnjaar’: vanaf dan bezuinigt het Rijk jaarlijks 2,3 miljard euro op het Gemeentefonds, dat goed is voor gemiddeld 70 procent van de inkomsten van de Nederlandse gemeenten. Veel zwembaden vrezen slachtoffer te worden van die bezuinigingen en hebben tegelijkertijd te kampen met stijgende energieprijzen en hogere onderhoudskosten.
Bij de bouw van het nieuwe zwembad zet Zaandam vol in op duurzaamheid. Dat past bij de ambitie van de gemeente om in uiterlijk 2040 klimaatneutraal te zijn, en in 2050 zelfs circulair; er wordt steeds meer geïnvesteerd in hernieuwbare energiebronnen. Zo zal het nieuwe bad worden verwarmd via het naastgelegen kunstgrasveld van voetbalvereniging ZVC ’22. Dankzij een collectorveld – een systeem van tegels met buisjes – kan het veld in de zomer worden gekoeld, terwijl de warmte wordt opgeslagen. De energie die dat oplevert, zal naast het zwembad ook aan honderd huishoudens in de nieuwe Kogerveldwijk stroom leveren.
Het huidige zwembad is „gewoon op”, vertelt vestigingsmanager Vera de Groen. De baden zelf zijn in principe nog oké, die voldoen aan alle veiligheidseisen. Het gaat om de installaties onder de vloer. Die zijn oud en ondanks vernieuwingen in de loop der jaren, niet meer van deze tijd.
Eenmaal afgedaald naar de kelder, laat De Groen zien waarom. Per bezoeker wordt er dagelijks gemiddeld dertig liter water gereinigd, ververst en toegevoegd aan het zwembad. Er staan vaten vol zout, dat met behulp van elektriciteit wordt omgezet in chloor. En dan is er nog het zandfilter. Al het water dat over de rand van het zwembad klotst, wordt via de overloopgoten langs het bad afgevoerd. Al het vuil blijft in het zand hangen, het schone water komt uiteindelijk weer in het zwembad terecht. „Als bezoeker kleed je je om en ga je lekker zwemmen, maar daar zitten dus een hele installatie en een heleboel eisen achter”, aldus De Groen, terwijl ze op een doorkijkraampje van het zandfilter klopt. Het verversen en monitoren van het zwemwater is een continu proces. Twee keer per dag worden alle waarden van het zwembad gemeten, iedere maand komt er namens de provincie een controleur langs.
De Groen vervolgt haar weg via donkere, ondergrondse gangen. Een trap brengt haar naar het ‘drooghok’ voor de badjassen van het personeel, een ruimte waar tientallen buizen uitkomen op een grote installatie met verschillende metertjes: de kachel. Goede isolatie, nog zo’n punt waar volgens De Groen in het nieuwe complex veel winst zal worden gehaald. „Er lekt hier zoveel warmte weg, dat er wanneer het sneeuwt een cirkel om het gebouw ontstaat.”
Omkleedruimtes in zwembad De Slag in Zaandam. Foto Simon Lenskens
Zwembad De Slag in Zaandam. Foto Simon Lenskens
In recreatiebad Slag 1 schelt ondertussen ‘Movie Star’ van Harpo door de speakers: het damesuurtje aquarobics voor senioren is begonnen. Na een kwartiertje zelfstandig opwarmen is het tijd om over te gooien met oranje, blauwe en gele balletjes. „Het gaat als een tierelier daar”, moedigt zweminstructeur Kitty de Droog de deelnemers aan.
Ouder-en-kind-, peuter-, en zwangerschapszwemmen, aquasporten en natuurlijk baantjes of recreatief zwemmen: De Slag heeft zwemuren voor jong en oud. Jaarlijks ontvangt het bad gemiddeld 165.000 bezoekers. Ook vervult het een belangrijke rol als instructiebad: het zwembad heeft 53 lesgroepen voor het ABC-diploma, wat neerkomt op circa achthonderd à negenhonderd kinderen per week.
Die sociale functie van het zwembad is volgens Kitty Keijser precies wat haar werk zo bijzonder maakt. „Ik kom zelf uit deze buurt, hier leer je de mensen kennen. Meiden waar mijn dochter nog mee op de basisschool zat, komen hier nu met hun kinderen.” Keijser is al ruim twintig jaar een manusje-van-alles bij Zwembad De Slag: de ene dag is ze verantwoordelijk voor de schoonmaak, de andere dag houdt ze toezicht tijdens een zwemuur.
Installaties in de kelder van zwembad De Slag in Zaandam.
Keijser hoopt dat ze de opening van het nieuwe zwembad in haar werkende leven nog zal meemaken; over drie jaar en vier maanden bereikt ze de pensioengerechtigde leeftijd. De verhuizing leeft volgens haar ook onder bezoekers. „Iedereen is benieuwd: ‘Zijn ze al begonnen?’, ‘Wanneer gaan we over?’. „Doelgroepen zoals deze”, ze wijst naar de dames van aquarobics, „komen hier al veertig, soms vijftig jaar”.
Als alles volgens plan verloopt, is het nieuwe zwembad medio 2027 klaar. Eind april werden de eerste palen geslagen, twee weken terug is het beton gestort. De Groen is als vestigingsmanager nauw bij het proces betrokken. Ze denkt mee over de praktische uitvoering van het zwembad. Zoals de locatie van de schoonmaakpunten, zodat de waterslangstraal tot in alle hoekjes reikt. Of de schoenwisselcabines; een logisch route, zodat bezoekers niet met hun vieze schoenen op de natte gedeeltes lopen. De Groen: „Het lijkt heel simpel, maar iemand die achter een bureautje een zwembad tekent, denkt hier niet over na. Dus het zijn wel echt dingetjes die wij bij kunnen dragen.”
Vanwege energie technische redenen is besloten om het bad volledig opnieuw te bouwen op een andere locatie.
Wat zegt een openbaar zwembad over een samenleving? NRC-redacteuren nemen deze zomer een duik.
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
Source: NRC