Beter nooit dan zo pijnlijk veel te laat, zou je zeggen: onder dreiging van een kort geding bood VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz Douwe Bob begin deze week alsnog excuses aan. Eind juni had ze de zanger in een tweet van Jodenhaat beschuldigd, omdat hij een optreden tijdens Jom Ha Voetbal, een Joodse familiedag, had afgeblazen; de zanger had pro-zionistische uitingen op het terrein waargenomen en bedankte ervoor daarmee geassocieerd te worden. Yesilgöz: „Pure haat, in het volle zicht.”
Bas Heijne is essayist en redacteur van NRC.
De tweet van Yesilgöz was politieke berekening, een zoveelste poging te profiteren van het vermeende pro-Israël-sentiment op de rechterflank, gespeeld via de band van toenemend antisemitisme. Alleen bleek het verkeerde berekening. Met haar tweet luidde de VVD-leider het begin van het einde van haar politieke carriere in.
Fout werd op fout gestapeld. Toen de stemming zich tegen haar keerde – Douwe Bob is duidelijk geen antisemiet, hij moest vanwege bedreigingen met zijn gezin vluchten – kwam Yesilgöz met een video, waarin heel hard in een vlek gewreven werd. Van excuses geen sprake, veel rook en valse logica, de Verenigde Naties werden erbij gehaald, iets terugnemen, maar toch eigenlijk helemaal niets, zeven minuten lang.
Het werkte niet. Inmiddels staat de VVD op zestien zetels in de peilingen, de bodem lijkt nog niet in zicht. Een verloren kort geding zou de ramp compleet hebben gemaakt. Excuses dan maar.
Zoveel berekening, zo weinig strategie. De verlate excuses van Yesilgöz zullen het beeld van cynische berekening alleen maar versterken. Het gaat haar duidelijk niet om het welzijn van Nederlandse Joden, en al helemaal niet om Douwe Bob, het gaat om stemmen.
Je kunt je er vrolijk over maken, maar deze clusterfuck legt iets lelijks bloot dat verder gaat dan het opportunisme van een politieke partij in verkiezingstijd. De aanvankelijke stugge ontkenning, het duikgedrag, net zolang tot de schade niet meer te overzien is – het lijkt me symptomatisch.
Het filmpje dat Yesilgöz op de socials plaatste, behoort tot wat je inmiddels bijna een apart genre kunt noemen: de sorry-not-sorry-video. Die volgen steeds hetzelfde stramien: iemand die onder vuur ligt, legt voor de camera zogenaamd verantwoording af – maar niet heus. Het gaat om damage control voor de bühne, buiten de gevestigde journalistiek om, zodat je de regie volledig in handen houdt. Je ontkent, je gaat in de tegenaanval en stelt het voor alsof jíj het slachtoffer bent.
In de psychologie is daar een term voor: DARVO. Dat staat voor: Deny, Attack, Reverse Victim and Offender (ontkennen, in de aanval gaan, en dader en slachtoffer omdraaien).
De afgelopen weken verschenen nóg twee filmpjes in dit genre. Het eerste betrof de reactie van Tom Moos, eigenaar van de sportschoolketen Saints & Stars, op een artikel in Het Parool dat beschreef hoe achter de luxe façade van zijn sportscholen voor de Amsterdamse havermelkelite uitbuiting en geestelijke mishandeling van buitenlandse schoonmakers schuilging.
Het tweede was van Redouan El Yaakoubi, een profvoetballer die door het programma BOOS van Tim Hofman en het onderzoeksplatform Follow The Money wordt beschuldigd van misleiding. El Yaakoubi is de oprichter van Durf te Dromen, een idealistische stichting die bijlessen en andere trainingen verzorgt op basis- en middelbare scholen voor leerlingen die met sociale hindernissen te maken hebben. Daar oogstte hij veel aandacht en subsidies mee, zelfs een prijs. Maar tegelijkertijd bleek El Yaakoubi er een deels onzichtbare schaduw-bv op na te houden, zonder eigen website, die puur commercieel te werk ging. Onderwijsinstellingen die diensten van de stichting Durf te Dromen dachten te betrekken, betaalden in werkelijkheid aan DTD, het bedrijf van El Yaakoubi.
El Yaakoubi weigert inzage in zijn boeken te geven. Ook gesprekken met zowel BOOS als FTM ging hij uit de weg. Afgelopen week sloeg hij terug met een meer dan veertig minuten durende YouTube-film, quasi-ludiek opgetuigd in de stijl van BOOS. Voor wie geen tijd heeft om die video te bekijken, vat ik hem even kort samen: DARVO.
Het lijken drie behoorlijk aparte gevallen, maar ze hebben veel gemeen. Net als Yesilgöz in haar video, belijden zowel Moos als El Yaakoubi uitgebreid hun eigen morele zuiverheid: we worden van alles beschuldigd, veel klopt niet, maar los daarvan, wijzelf hebben altijd gehandeld vanuit de meest zuivere motieven, en voor de goede zaak. Yesilgöz beriep zich op haar onvermoeibare strijd tegen antisemitisme. Moos („wij geven echt om onze mensen”) praat in welhaast evangelische termen over zijn bedrijf: „Het hoofddoel van Saints & Stars is het bouwen van een community”. En: „Wij handelen, en al vanaf dag één, uit pure intenties. Wij runnen deze business vanuit passie en liefde voor het product en ons product is simpelweg de mensen met wie wij werken. Zo maken wij het verschil en dat is de magie die we elke dag weer met onze hele community naar voren willen brengen. Alle medewerkers staan bij ons centraal.”
El Yaakoubi is al even overtuigd van zijn eigen zuiverheid – alles wat hij doet, doet hij voor „de kinderen”. Hij strooit driftig met verdachtmakingen richting Tim Hofman en zijn programma, maar hijzelf wordt gedreven door de zuiverste motieven. Het is juist edelmoedig van hem dat hij naast een gewoon bedrijf óók nog een ideële stichting runt.
De onderliggende boodschap is steeds hetzelfde – hoe kan, nee hoe dúrft men aan mijn goede bedoelingen te twijfelen?
Yesilgöz: „Soms reageer ik ongepolijst en scherp, maar ik leg graag uit waarom dit zo belangrijk is.”
Tom Moos: „Ik heb nimmer, en dan ook nimmer, vanuit wie dan ook het signaal gekregen dat er werd uitgebuit. Nooit. Als ik ook maar een signaal of berichtgeving had gekregen, had ik direct actie ondernomen.”
Redouan El Yaakoubi: „Zoals jullie me kennen, ik zwijg niet bij onrecht.”
Ik ben goed, het is de buitenwereld die slecht is. De gevestigde media, zo wordt steeds gesuggereerd, zijn te kwader trouw. Zij zijn er alleen op uit om iets moois kapot te maken, en goede bedoelingen verdacht. Dat is een perverse omkering. Het zijn Yesilgöz, Moos en El Yakoubi die moreel de fout zijn ingegaan: iemand onterecht van Jodenhaat beschuldigen, arbeidskrachten honds behandelen, een idealistische stichting als lokaas gebruiken voor lucratieve commerciële activiteiten.
Dat weten de betrokkenen natuurlijk ook wel, ze zijn op heterdaad betrapt, maar het gaat erom de eigen achterban te paaien, zodat de schade beperkt zal blijven.
Werkt dat? Yesilgöz koos op het allerlaatste moment eieren voor haar geld, maar wie ziet iets anders dan cynisme in haar gedwongen knieval? De baas van Saints and Stars kondigde een fantastisch initiatief aan: „Als laatste we zijn bezig met het oprichten van een stichting die zich inzet tegen arbeidsuitbuiting in Nederland.”
Hou me vast.
Het zegt misschien wel alles: je eigen betrokkenheid bagatelliseren, maar meteen de kans grijpen om te shinen met een volledig gefaked moreel bewustzijn om de wereld een stukje beter te maken – en zo het geweten van je ongeruste klanten te sussen. Je ziet de communicatie-adviseur op de achtergrond tevreden knikken. Ik hoop dat Tahrim Ramdjan, de journalist die de affaire aan het licht bracht, de werkzaamheden van deze ideële stichting in de toekomst nauwgezet zal volgen.
Vergeet die zelfverheerlijkende video’s – het is de kritische journalistiek die laat zien dat deze idealisten behoorlijk gewetenloos te werk gaan, dat ze hun engagement gebruiken om er zelf beter van te worden. Hun moraal is handelswaar. Hun zelfverklaarde goedheid dient alleen het eigen merk. Wie dat doorprikt, wordt verdacht gemaakt.
De vieze smaak die ik eraan overhoud, komt vooral door die cynische exploitatie van goede intenties. Wie wil dat de ontaarding van Israël op de hoofden van Nederlandse Joden wordt afgewenteld? Niemand! Wie vindt het fijn wanneer lekker werken aan je eigen lichaam plaatsvindt in een omgeving waarin personeel fatsoenlijk behandeld wordt? Iedereen! En wie vindt het nou niet fantastisch wanneer vrijwilligers zich inzetten om jongeren een kansrijke toekomst te bieden? Het misbruiken van zulke goedwillende emoties is kwaadaardig. Het bezorgt engagement een slechte naam.
Er zit ook iets narcistisch in, wellicht versterkt door de aanhoudende maatschappelijke obsessie met ‘leiderschap’. Je wil niet gewoon fatsoenlijk werk leveren, je wil een baken zijn, een voorbeeld. Dat zo’n rol eisen stelt aan je eigen gedrag, is van ondergeschikt belang.
De godfather van dit gewetenloze idealisme is Sywert van Lienden, die zich samen met zijn compagnons tijdens de pandemie opwierp als belangeloze redder in de nood voor geplaagd zorgpersoneel. Het sentiment dat hij daarmee losmaakte, gebruikte hij voor commercieel gewin. Het bleek, zie El Yaakoubi, geen geïsoleerd geval.
Maar kijk waar Van Lienden nu is. Troost is ook dat de DARVO-strategie (hoe durf je te twijfelen aan mijn goede bedoelingen!) eigenlijk altijd averechts uitpakt. Yesilgöz moest alsnog bakzeil halen; juist haar potsierlijke gedraai heeft haar blijvend schade berokkend. Het Parool meldde afgelopen week dat Saints and Stars enkele dagen vóór de eerste publicatie over de misstanden bij de luxesportscholen aan vijf ontslagen schoonmakers die verhaal hadden gehaald, een schadevergoeding van 5.000 euro had voorgesteld, op voorwaarde dat de vijf een overeenkomst zouden tekenen waarin staat dat ze „altijd goed behandeld waren”. Dat staat haaks op de bewering van Tom Moos dat hij nooit een signaal heeft ontvangen. (Een woordvoerder van de keten erkent alleen dat er overleg met de advocaat van de eisers is geweest.)
El Yaakoubi wil alleen toegeven dat er mogelijk verwarring is ontstaan omdat de namen van zijn stichting Durf te Dromen en zijn onderneming DTD wel erg veel op elkaar leken, maar dat is een foutje, niet bewust verwarring zaaien. Hij beweert altijd transparant te zijn geweest. Maar drie jaar geleden, toen hij overal in de gevestigde media als idealist en weldoener werd toegejuicht, verklaarde hij in NRC tegen Robert Vuijsje: „Eerst deed ik het zelf van mijn eigen spaargeld. We groeiden zo snel dat er een startsubsidie kwam, alleen was dat nog steeds geen vetpot. Iedereen is vrijwilliger, niemand wordt betaald, ze doen het naast hun baan.”
Over de onderneming geen woord.
De gemeente Utrecht, die 300.000 euro subsidie aan stichting Durf te Dromen verleende, spreekt nu van een „onwenselijke constructie.” Op haar website verklaart onderwijsinstelling Nuovo Scholen, de overkoepelende organisatie waarvoor het bedrijf van El Yaakoubi tonnen aan diensten verleende: „Wij zijn altijd in de veronderstelling geweest dat we samenwerkten met Stichting Durf te Dromen. Dat ernaast ook sprake was van verschillende entiteiten waaronder een eenmanszaak en een bv is voor ons niet zichtbaar of kenbaar geweest. In uitingen op de website van de Stichting Durf te Dromen, maar ook in het gedrag en de presentatie van de mensen die bij ons op locatie actief zijn (inclusief het dragen van kleding met het logo van de stichting), wordt gerefereerd aan de stichting.”
Nuovo heeft om tekst en uitleg gevraagd bij Durf te Dromen: „Helaas heeft dit niet geleid tot de gewenste opheldering”. De onderwijskoepel heeft de samenwerking inmiddels verbroken.
Zoals Tim Hofman in de bewuste aflevering van BOOS zei: er is niks mis met geld verdienen. Er is wel iets mis met het misbruiken van goede bedoelingen. Hoed je voor de gewetenloze idealist.
Source: NRC