Milembe Mateyo | Havenmeester Amsterdam Ruim dertig tallships en duizenden bootjes. Aan Milembe Mateyo de taak tijdens Sail alles op het water in goede banen te leiden.
Havenmeester Milembe Mateyo Foto Merlijn Doomernik
Milembe Mateyo is er klaar voor. In een vergaderzaaltje op de achtste verdieping van het Havengebouw in Amsterdam, vlak naast het Centraal Station, bekijkt de Rijkshavenmeester de tijdlijn aan de muur – zonder ook maar een spoortje stress. De roosters zijn rond. De ligplaatsplanning is af. Even verderop is het ontmantelen van de Jan Schaeferbrug begonnen. Zelfs de extra verkeerspost die vanaf maandag operationeel zal zijn, is al helemaal ingericht. „Wat mij betreft kunnen we van start.”
Komende week wordt het „vijf dagen knallen” voor Mateyo (54) en haar team, de Divisie Havenmeester. Dan start Sail Amsterdam: een vijfjaarlijks evenement waarbij bijzondere zeilschepen uit de hele wereld naar de stad komen. Zo’n dertig tallships – grote traditionele schepen met meerdere masten – zijn tussen 20 en 24 augustus open voor publiek. Er is een programma met onder meer een vlootschouw, vuurwerkshows, optredens en een ‘pieremachocheltocht’ met geïmproviseerde vaartuigen. De organisatie verwacht zeker twee miljoen bezoekers.
Aan de havenmeester de taak alles op het water in goede banen te leiden. Mateyo heeft zich extra lang kunnen voorbereiden, vertelt ze: vijf jaar geleden, toen ze net in functie was, ging Sail niet door vanwege de coronapandemie. Deze tiende editie voelt daarom extra feestelijk. „Ik verwacht heel veel blije mensen op het water en op de kade. Dat we met elkaar voelen: dit is waarmee Amsterdam groot geworden is.”
Wat doet een Rijkshavenmeester eigenlijk? „Om dat uit te leggen beginnen we in IJmuiden”, zegt Mateyo een paar weken eerder tijdens een rondvaart over het IJ. Ze vouwt een kaart van de haven open die bijna de hele tafel in beslag neemt. „Daar, vanaf twaalf mijlen op zee, begint ons gebied. En het loopt door tot hier bij de Oranjesluizen bij Schellingwoude.”
De Divisie Havenmeester die Mateyo aanstuurt, bestaat uit zo’n 180 mensen. Zij beslissen of schepen mogen binnenkomen, begeleiden ze via radar en marifoon, bedienen de sluizen in IJmuiden, houden toezicht op de naleving van veiligheids- en milieuvoorschriften, treden op bij incidenten en staan in nauw contact met handhavende instanties zoals de politie en Rijkswaterstaat. „Kijk”, zegt Mateyo, „daar gaat een van onze patrouillevaartuigen”. De geel-rode bootjes zijn 24/7 op het water. Ze kunnen takelen, trekken, brandjes blussen. „We noemen ze onze werkpaarden.”
Één ding is zeker: tijdens Sail wordt het druk op de Amsterdamse wateren. Zeker op woensdag, als de tallships en historische schepen via het Noordzeekanaal naar de stad varen met duizenden bootjes in hun kielzog. Dat, zegt Mateyo, wordt een flinke operatie. „Onze eerste taak die dag is in IJmuiden langs de tallships gaan met de ‘wakkermaakboot’ met megafoon. ‘Kapitein bent u wakker?’ Daarna moeten ze in de juiste volgorde de sluis in.” Voor het eerst zijn er twee sluizen beschikbaar: de Noordersluis en de in 2022 geopende Zeesluis IJmuiden. Dat biedt een kans: het plan is om alle tallships gelijktijdig te ‘schutten’. „Zodat er geen gat in de parade ontstaat.”
Na het onthaal in Amsterdam moeten de tallships afmeren in de IJhaven: het gebied grenzend aan de Oostelijke Eilanden. Om ze daarbij te helpen, krijgen veel schepen een loods aan boord: iemand die het vaargebied goed kent. „Een adviseur van de kapitein.” Dit deel van de Sail In vindt Mateyo het spannendst: „Dan wordt het écht dringen daar.” Ze gaat ervan uit dat iedereen goed zeemanschap toont – een basisprincipe op het water. „Dat wil zeggen: je gezond verstand gebruiken. De vaarregels kennen. En je daar ook aan houden.”
Tijdens Sail gelden extra vaarregels. Iedereen vaart bijvoorbeeld dezelfde route: stuurboordwal, tegen de klok in. De maximumsnelheid is gehalveerd naar 6 kilometer per uur, een pleziervaartuig mag maximaal 15 meter lang zijn en – inclusief schipper – niet meer dan 13 mensen aan boord hebben. De Divisie Havenmeester, politie en Rijkswaterstaat houden samen toezicht. „We kunnen natuurlijk niet ieder bootje aanspreken. We grijpen in als het gevaarlijk wordt.”
Storm, een aanvaring, een aanslag, brand in het havengebied: allerlei scenario’s zijn doorgenomen en geoefend. Aan ogen op het water zal er geen gebrek zijn, aldus Mateyo: „Iedereen wil op deze dagen graag werken.” Dat veiligheid in de haven ook zonder groot evenement een dagtaak is, blijkt als ze vanuit de vergaderzaal naar buiten kijkt. „Hé, dat lijkt wel een zwemmer! Gaat-ie nou naar de overkant? Levensgevaarlijk, vlak achter een binnenvaartschip langs.” Ze pakt haar telefoon, toch maar even contact zoeken met een dienstdoende collega. „Ja hoi, met Milembe, er is hier een zwemmer. Hij heeft de hele vaargeul overgestoken. Zijn jullie in de buurt?”
Source: NRC