Poetin zet met zijn bezoek aan Alaska niet alleen voet op Amerikaanse bodem, maar ook op voormalig Russisch grondgebied. Het roept bovendien herinneringen op aan een tijd die hij graag ziet terugkeren, waarin grootmachten met een pennenstreek bepaalden van wie een gebied is.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wie een eurocentrische kaart bekijkt, kan de indruk krijgen dat de VS en Rusland niet alleen diplomatieke maar ook geografische tegenpolen zijn. Niets is minder waar: feitelijk zijn het buurlanden. Het meest westelijke puntje van het vasteland van Alaska raakt bijna het meest oostelijke puntje van Tsjoekotka. Slechts de 80 kilometer brede Beringstraat scheidt de twee – op een heldere dag moet je de overkant kunnen zien. (Midden in de Beringstraat liggen overigens, 3,7 kilometer uit elkaar, de twee Diomedeseilanden. Het westelijke eiland behoort tot Rusland, het oostelijke tot de VS – met een tijdsverschil van 21 uur vanwege de datumgrens.)
Er was echter een tijd dat je in Alaska slechts naar beneden hoefde te staren om Russische grond te zien. Rusland koloniseerde het gebied, met zelfs een buitenpost in het huidige Californië, in de 18de eeuw. Dat de top tussen de Russische president Poetin en de Amerikaanse president Trump in Alaska plaatsvindt, is alleen om die reden al hoogst symbolisch.
Maar er is meer: de Amerikaanse verwerving van Alaska en de huidige geopolitieke situatie kennen opvallende parallellen. Dat vraagt wat uitleg.
In 1853 trokken het Russische Keizerrijk en het Ottomaanse Rijk tegen elkaar ten strijde. Rusland voerde als reden voor de animositeit aan dat het de rechten wilde verdedigen van oosters-orthodoxe geloofsgenoten onder Ottomaans bewind. Tegelijkertijd was er sprake van duidelijk imperialistische motieven rondom de Zwarte Zee.
Vergelijkbare motieven spelen bij de oorlog die aanleiding is tot de huidige Alaska-top: Rusland rechtvaardigt de inval in Oekraïne met de bewering dat het de Russischsprekende minderheden in het oosten van dat land wil verdedigen. Het Oekraïense gebied dat Rusland nu bezet, komt grofweg overeen met wat in de 18de en 19e eeuw de kolonie Nieuw-Rusland heette. Poetin verwijst soms ook naar die naam.
En waar de West-Europese mogendheden Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zich nu aan de kant van Oekraïne scharen, stonden ze destijds aan Ottomaanse zijde. Na een geallieerde invasie van de Russische Krim moest tsaar Alexander II zich in 1856 gewonnen geven.
De smadelijke nederlaag in de Krimoorlog zadelde Rusland op met een enorme schuldenberg. Die moest Moskou afbetalen door gebied te verkopen. Alaska was een logische keuze. De Russen zaten er met name voor de bontjacht en hadden bijna de volledige aanwezige populatie zeeotters al afgeslacht voor hun pels. Naar hun idee bleef er weinig van waarde over. Er woonden ook maar weinig Russen; voor de tsaar was het niet meer dan een handelsgewest.
De VS toonden zich bereid het over te nemen en betaalden in 1867 7,2 miljoen dollar. In Amerika werd die aankoop met argusogen bekeken. De Alaska Purchase werd bekend als Seward’s Folly (‘de dwaasheid van Seward’, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken die de aankoop deed). Toen er later fossiele brandstoffen en goud werden gevonden, veranderde het sentiment en werd Alaska beschouwd als een koopje.
Russische namen als Novoarchangelsk en Bolsjaja Gora (‘grote berg’) veranderden in Sitka en Mount McKinley en de meeste Russen staken de Beringstraat weer over naar huis. Onder een deel van de Russische bevolking bestaat nog wel weemoed over het verlies van Alaska. In 1991 zong de Russische band Ljoebe – naar verluidt Poetins favoriete band – in het nummer Doe niet alsof je gek bent, Amerika dat de VS Alaska terug moeten geven. De band speelde in 2022 ook op een rally van Poetin in Moskou waar de annexatie van de Krim werd gevierd.
Wat er rest van de Russische tijd, zijn een handjevol nakomelingen van Russische kolonisten en inheemse Alaskanen die nog een oud-Russisch dialect spreken, maar vooral Russisch-orthodoxe kerken. Het Russische delegatielid Kiril Dimitriev, die mee is naar Anchorage, plaatste daar op X trots foto’s van.
Twitter bericht wordt geladen...
Zijn deelname is veelzeggend voor hoe Rusland de top ziet; Dimitriev is voorzitter van het Russische staatsinvesteringsfonds. Rusland lijkt, meer dan een vredesdeal, vooral economische akkoorden te willen sluiten met de VS. Zo bezien is Alaska voor Rusland nog steeds een wingewest.
Dat Rusland terugverlangt naar een groter rijk uit vervlogen tijden, leek minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov uit te stralen. Hij kwam aan in zijn hotel in Anchorage met een trui met de letters CCCP als opdruk: in het Cyrillische schrift de afkorting van de Sovjet-Unie.
Als werkelijk alles voor Poetin meezit, weet hij Trump te bewegen tot erkenning van door hem veroverd Oekraïens grondgebied – met een historisch spiegelbeeld tot gevolg. Waar de Krim eerder leidde tot het verlies van Alaska, is dan Alaska de plek die leidt tot winst van de Krim.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant