Topoverleg in Alaska In Anchorage wordt vrijdag gesproken over een staakt-het-vuren tussen Rusland en Oekraïne. Maar aan de tafel gaat het om drie belangen. Wat willen Trump, Poetin en Zelensky bereiken?
Een soldaat van de Oekraïense strijdkrachten loopt op 11 augustus door een zwerm duiven in Kostyantynivka, oostelijk Oekraïne.
Voor het eerst sinds de Russische invasie van Oekraïne gaan de Amerikaanse en Russische presidenten met elkaar in overleg. Het wordt „een luisteroefening”, temperde president Donald Trump deze week de verwachtingen. Om later toch weer te zeggen dat ‘een bestand’ de inzet van het gesprek is. Aan tafel in Anchorage (vrijdagavond 21.30 uur Nederlandse tijd) gaat het behalve om de twee strijdende partijen ook om de Amerikaanse president. Ieder streeft in de onderhandelingen zijn eigen agenda na, en daartussen is weinig overlap.
Wat hopen Rusland, Oekraïne en de VS te bereiken aan de onderhandelingstafel?
Het liefst zou Vladimir Poetin de Amerikaanse sancties tegen zijn land gisteren zien verdwijnen. Niet dat die Rusland aan de economische afgrond hebben gebracht, wel vormen ze een steeds strakker zittende dwangbuis, die Poetin beperkt in het waarmaken van zijn toekomstdromen. Onder die dromen: een technologisch hoogstaande krijgsmacht, die opgewassen is tegen de rest van de wereld. Het terugbrengen van Russische olie en gas op de wereldmarkt, zonder schaduwvloot of de dreiging van secundaire sancties tegen belangrijke afnemers als India. En het ontsluiten van het grondstofrijke Arctische gebied, waarop de Russen (en eerder de Sovjets) al decennia hun tanden stuk bijten.
Bovendien zou een normalisering van de politieke en economische betrekkingen met de Verenigde Staten Rusland in één klap bevrijden van zijn internationale pariastatus en rehabiliteren tot serieuze samenwerkingspartner. Internationale media schreven deze week dat de Amerikaanse minister van Financiën, Scott Bessent, druk bezig is te onderzoeken welke ‘deals’ er kunnen worden gesloten om een staakt-het-vuren te bewerkstelligen. Dat lijkt in tegenspraak met de „ernstige consequenties”, waarmee Trump deze week dreigde als Poetin de oorlog deze vrijdag weigert te beëindigen.
Blijft de vraag welke militaire concessies Poetin bereid is te doen, en óf hij door Trump tot concessies zal worden gedwongen. Militair staat Rusland sterk in Oekraïne. De gehaaide en retorisch sterke Russische president zal Trump en diens delegatie zijn onderhandelingstactieken voorschotelen, die eerder zo effectief bleken in zijn gesprekken met Trumps gezant Steve Witkoff. Op voorhand heeft Poetin alle ruimte om Trump met historische uitweidingen over de Amerikaans-Russische vriendschap stroop om de mond te smeren en verwarring te zaaien met desinformatie over Oekraïnes bestaansrecht en grenzen.
Poetins reis naar de VS zal helemaal geslaagd zijn indien hij van de Amerikanen een erkenning van door Rusland bezette Oekraïense provincies kan losweken, of een fictieve ‘ruil’ van Oekraïense gebieden weet te bewerkstelligen. Dat de regering in Kyiv nooit akkoord zal gaan met zulke onrealistische koehandel, is Poetin om het even. Ook als hij vrijdag zal instemmen met de Amerikaanse eis tot een staakt-het-vuren, dan weet hij dat Trumps dreigementen voor de nalevering daarvan weinig waard zijn. Want de Amerikaanse president laat hem tot nu toe met heel veel wegkomen.
Kyiv wil een wapenstilstand. Een echt, blijvend einde aan de actieve fase van de Russische oorlog die miljoenen Oekraïners op de vlucht joeg. Hiertoe wil Kyiv eerst een staakt-het-vuren zien dat wordt nageleefd en daarna pas onderhandelen over het eventuele beheer van zijn inboedel.
Dat een groot deel van de door Rusland bezette gebieden niet militair herwonnen kan worden, gaf president Volodymyr Zelensky al eind 2024 openlijk toe. Maar juridisch en grondrechtelijk afstand doen van het bezette gebied, dat gaat bijna 80 procent van de Oekraïense bevolking te ver. Voor dit standpunt zocht en kreeg Zelensky deze week opnieuw ruggensteun bij Europa. Het belonen van met geweld verleggen van de grenzen is voor de Europese bondgenoten veel te risicovol. Het kan alleen maar op ideeën brengen.
Veel meer steun is er in Oekraïne, en inmiddels ook bij de NAVO, voor het ‘de facto’ erkennen van de bezetting. Bij zo’n oplossing kan Oekraïne prima beloven dat het de gebieden niet zal proberen te heroveren, maar houdt het de constitutionele en internationaal erkende landsgrenzen op papier intact.
De politiegroep 'White Angels' evacueert woensdag burgers uit het dorp Bilytske, na de opmars van Russische militairen in Oekraïense provincie Donetsk. Diego Herrera Carcedo / Anadolu via Getty Images
De voorwaarden voor zo’n bestand zijn voor Oekraïne van levensbelang. Het wil kandidaat EU-lid blijven. Het wil geen afstand doen of beperking zien van zijn strijdkrachten. Ook zou er vastgelegd moeten worden wat er gebeurt als het vredesbestand geschonden wordt – en moeten er afspraken komen over het toezicht daarop. Om Moskou van verder aanvallen te weerhouden, moet er iets komen dat het Kremlin afschrikt.
Een tijdje ging het over een Europese vredesmacht op Oekraïens grondgebied, maar deze plannen lijken stilletjes verdwenen. Daarvoor in de plaats kwam het idee voor hele sterke luchtsteun met F-35-gevechtsvliegtuigen, maar ook hierover zijn nog geen concrete toezeggingen gedaan.
Maar éérst wil Kyiv dat staakt-het-vuren zien. Om zeker te weten dat Rusland inderdaad serieus is over het idee om een eind te maken aan de oorlog.
Tijdens zijn winnende campagne voor het presidentschap vertelde Donald Trump de Amerikaanse kiezer vorig jaar onophoudelijk dat hij de oorlog tussen Rusland en Oekraïne „binnen één dag” zou beëindigen. Sowieso, stelde hij, was deze oorlog nooit uitgebroken als niet de ‘slappe’ Joe Biden, maar Trump zelf in februari 2022 nog president was geweest. Maar met hem én al zijn zakelijke ervaring terug aan de macht, zou er na drie jaar bloedvergieten alsnog snel vrede kunnen komen.
Het Witte Huis oppert al weken dat Trump de Nobelprijs voor de Vrede verdient, nadat zijn regering recent met enig succes bemiddelde in andere buitenlandse conflicten: Thailand-Cambodja, India-Pakistan, Armenië-Azerbeidzjan, Congo-Rwanda, Israël-Iran, Servië-Kosovo. Vergeleken bij het blussen van die brandhaarden en -haardjes, zou een duurzame vrede in Oekraïne een waar diplomatiek huzarenstuk vormen.
Tot Trumps groeiende frustratie blijkt het beëindigen van de grootste landoorlog op het Europese continent sinds de Tweede Wereldoorlog echter lastiger dan het sluiten van een vastgoedtransactie. Na de gesprekken het afgelopen half jaar te hebben uitbesteed aan zijn zakenvriend Steve Witkoff, schuift de zelfverklaarde meester van de Art of the Deal daarom nu zelf aan de onderhandelingstafel aan.
Trump zoekt die rol van vredesduif op een moment dat hij binnenlands enige afleiding kan gebruiken. Zijn achterban is al weken ontstemd over het sluiten van het juridisch dossier rond wijlen zedendelinquent Jeffrey Epstein, over wie de president juist jaren allerlei wilde complottheorieën verspreidde. Ook is zijn begin juli aangenomen, grote begrotings- en belastingwet One, big beautifull bill populairder bij de rijkste donateurs van zijn partij dan bij de doorsnee Republikeinse kiezer.
Trump heeft financiering van verdere militaire steun aan Kyiv al afgewenteld op andere NAVO-landen, terwijl Amerikaanse wapenfabrieken hier wel van blijven profiteren. Mochten de westerse sancties tegen Moskou afgebouwd worden, ziet hij extra economisch profijt. Voor het Amerikaanse bedrijfsleven in Rusland. Voor rust op de wereldoliemarkt (goedkope benzine is goed voor de Republikeinse electorale kansen in 2026 en ‘28). En ook voor zijn eigen zakenimperium: de president koestert al decennia de wens van een Trump-toren in Moskou.
Toch hoeft in Alaska niet onmiddellijk een doorbraak te worden verwacht, waarschuwde zijn woordvoerder deze week. Trump ontmoet Poetin deze vrijdag allereerst „als luisteroefening”, stelde zij dinsdag. „Het doel van deze ontmoeting is voor de president om na afloop een beter begrip te hebben hoe deze oorlog beëindigd kan worden.”
Dat betere begrip hád Trump kunnen zoeken bij de Rusland- en Oost-Europa-experts binnen zijn corps diplomatique of de Amerikaanse inlichtingendiensten. Veel van die deskundigen zijn sinds zijn aantreden echter op een zijspoor gezet of weggepest. Dat Trump in deze nieuwe termijn veel meer belang hecht aan loyaliteit dan aan expertise, is mede een gevolg van het onderzoek naar de Russische inmenging in de door hem gewonnen presidentscampagne van 2016. Dit overschaduwde destijds de eerste helft van zijn eerste presidentschap (2017-2021). Trump koestert hierover grote wrok en noemt het nog bijna dagelijks een complot van de Washingtonse bureaucratie om hem tegen te werken.
Zicht op het door Russische beschietingen verwoeste Tsjasiv Jar, een strategisch gelegen stadje aan de frontlinie in de Oekraïense provincie Donetsk. Foto Kostiantyn Liberov / Libkos / Getty Images
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC