Israël-Afrika Israël onderhandelt met Zuid-Soedan over het opnemen van Palestijnen uit Gaza. Mensenrechtenorganisaties spreken van gedwongen uitzetting in strijd met het internationaal recht.
Een Palestijnse jongen die is ontheemd door het Israëlische offensief springt dinsdag over een plas afvalwater op het strand tegen de achtergrond van beschadigde gebouwen in Gaza-Stad. Foto Mahmoud Issa / Reuters
Toen het eerder dit jaar onverwacht werd opgezadeld met een door de VS uitgewezen migrant van Congolese afkomst, reageerde Zuid-Soedan woedend. Het land weigerde hem aanvankelijk op te nemen, maar ging kort daarop overstag. Veel keus had de regering niet: verwikkeld in een interne gewapende machtsstrijd, geteisterd door de oorlog in buurland Soedan en verstoken van olie-inkomsten, verkeert Zuid-Soedan in een diep politiek en economisch dal.
In zo’n kwetsbare positie is Zuid-Soedan bijzonder vatbaar voor druk van Israël en zijn bondgenoten om in te stemmen met plannen die het anders zou afwijzen. Zelfs het opnemen van Palestijnen uit Gaza.
Hoewel Zuid-Soedanese autoriteiten het met klem ontkennen, meldde persbureau AP dinsdag op basis van zes ingewijde bronnen dat Israël al langer gesprekken voert met Zuid-Soedan over het opnemen van Palestijnen, zonder veel details daarover te melden. Mensenrechtenorganisaties, die net als de VN spreken van een genocide in Gaza, noemen zo’n scenario een gedwongen en onwettige uitzetting die neerkomt op etnische zuivering en in strijd is met het internationaal recht. Het is immers hoogst onzeker dat de verdreven Palestijnen ooit zullen kunnen terugkeren. Bovendien maakt dit de weg vrij voor Israëlische annexatie van Gaza.
Volgens Edmund Yakani, directeur van de Zuid-Soedanese organisatie Community Empowerment for Progress Organization, is het geen toeval dat Zuid-Soedan zo’n deal overweegt. Het land staat internationaal door een VN-wapenembargo en verschillende sancties onder zware druk. Met dit dossier hoopt Zuid-Soedan in de gunst te komen bij een deel van de internationale gemeenschap. Maar het vooruitzicht op economische winst is ijdel, zegt Yakani. „Buitenlandse hulp neemt af, landen keren naar binnen. In zo’n klimaat is zo’n overeenkomst strategisch onverstandig.”
Voor Yakani schuilt achter de mogelijke deal een gevaarlijk mechanisme: Palestijnen dreigen te worden ingezet als levende pasmunt in het diplomatieke spel. „Zo voelt het alsof Zuid-Soedan een soort stortplaats wordt, een plek waar mensen uit alle hoeken van de wereld worden gedumpt.”
Zuid-Soedan en Israël hebben al decennia een band. In 1955 kwamen in het zuidelijke Torit zwarte officieren in opstand tegen het Arabisch-gedomineerde noorden, een strijd die in 2011 uitmondde in Zuid-Soedans onafhankelijkheid. Israël bood vanaf het begin steun, met wapenleveranties en militaire training.
De oorlog versterkte bij de niet-islamitische Zuid-Soedanezen een diepe anti-Arabische houding. Buurlanden als Kenia, Oeganda en Congo schaarden zich achter de strijders, en werden door Israël tot zijn Afrikaanse bondgenoten gerekend.
Zuid-Soedans beladen verhouding met Arabisch-islamitische samenlevingen, waaruit het zich na een lange strijd heeft losgemaakt, is niet te onderschatten. De komst van Palestijnen kan die oude wonden openrijten, waarschuwt Yakani. „Wij bevochten onze onafhankelijkheid in een strijd om identiteit. Die wonden zijn nog niet geheeld. Palestina heeft ons nooit erkend en noemde onze onafhankelijkheidsverklaring zelfs ‘nep’, alsof we Arabisch land hadden afgepakt.”
Niet alleen raakt het debat over het opnemen van Palestijnen volgens Yakani aan de kern van Zuid-Soedans eigen bestaan, het legt de morele leegte achter zulke deals bloot. „Wij bestaan dankzij het recht op zelfbeschikking. Hoe kunnen we dan Palestijnen opnemen, terwijl zij juist vechten voor datzelfde recht? Door hun lijden te vergroten ondermijn je het principe waarvoor wij zelf hebben gestreden. In plaats van de oprichting van een Palestijnse staat te steunen, werk je mee aan het verdrijven van mensen uit hun eigen land. Dat is immoreel.”
Ook Ethiopië geldt als een serieuze kandidaat om verdreven Palestijnen op te nemen. Uit het land, voor de helft islamitisch, maar geworteld in een eeuwenoude, orthodox-christelijke traditie, vertrokken in de jaren tachtig en negentig tienduizenden Ethiopische Joden, de zogeheten Falasha’s naar Israël.
Enaam Al Majdoub gebruikt dinsdag water van een distributiepunt om haar 3-jarige kleindochter Jourieh te wassen, terwijl haar zoon Zaki eten kookt in hun familietent in Gaza-Stad. Foto Jehad Alshrafi / AP
Tegelijk kijkt Israël naar Libië als mogelijke bestemming voor Palestijnen. Eerder werden Somalië en de afgescheiden regio Somaliland al genoemd. Binnenkort reist president Abdirahman Mohamed Abdullahi van Somaliland naar Washington. In de kringen rond de Amerikaanse president Donald Trump dringen Afrikadeskundigen al maanden aan op erkenning van het gebied. Abdullahi hoopt die te verkrijgen door de VS een militaire basis aan de Rode Zee aan te bieden en versterkt zijn onderhandelingspositie met de belofte Palestijnen op te nemen.
De bereidheid is gering, maar Amerikaanse druk of steun kan de doorslag geven. Somalië is afhankelijk van buitenlandse hulp, terwijl Somaliland al dertig jaar naar internationale erkenning streeft en onder Trump een kans ziet om die te verzilveren.
Te midden van een sluimerende oorlog worstelt Zuid-Soedan zelf met diepe humanitaire crises: voedseltekorten, armoede en honderdduizenden ontheemde mensen. In dat licht vraagt Yakani zich af hoe realistisch het is er nóg een kwetsbare bevolkingsgroep bij te nemen. „We slagen er amper in voor onze eigen mensen te zorgen. Moeten we daarbovenop nog eens extra kwetsbare mensen opnemen?”
Source: NRC