Woningzoekenden Nergens in Europa ervaren zo veel mensen discriminatie bij het zoeken naar een woning als in Nederland. Vooral jongeren, maar ook mensen met een beperking of een biculturele achtergrond. De krapte op de woningmarkt versterkt dit.
Een makelaar voorkwam dat de Haagse Gemma Barendse, die kampt met chronisch vermoeidheidssyndroom, een woning aan een hofje kreeg.
Bijna één op de zes woningzoekenden tussen de 16 en 29 jaar gaf aan zich in de gelopen vijf jaar gediscrimineerd te hebben gevoeld in Nederland. Daarmee is Nederland (15,8 procent) koploper in Europa. Dat blijkt uit onlangs gepubliceerde gegevens van statistiekbureau Eurostat.
„De makelaar belde op voor een oriëntatiegesprek”, vertelt de Haagse Gemma Barendse. Ze zag het helemaal zitten, want na lang wachten kwam er in 2019 een huurwoning vrij in een hofje in de Haagse Schilderswijk. Het was een kleine woning op de begane grond, die perfect zou passen voor haar situatie. Barendse, destijds 33 jaar, heeft chronisch vermoeidheidssyndroom en kan niet lang staan of lopen; buitenshuis is ze aangewezen op haar scootmobiel. Ze kende al bewoners in het hofje en werd door een van hen voorgedragen. „Het gesprek ging onder meer over mijn inkomen”, zegt Barendse. „Maar toen ter sprake kwam dat ik een Wajong-uitkering heb, omdat ik chronisch ziek ben, veranderde de toon volledig.”
Het eerste bezwaar was haar scootmobiel, die licht van de buren in het hofje zou wegnemen als die voor de deur stond. In een tweede gesprek gooide de makelaar het ineens over een andere boeg. „Hij trok openlijk in twijfel of de woning wel geschikt zou zijn voor mij. Stel dat ik zieker zou worden en er aanpassingen nodig zouden zijn die de verhuurder niet mocht weigeren?” Voor Barendse was dit pijnlijk om te horen. „Een makelaar gaat helemaal niet over de vraag of een woning wel geschikt is, ik denk dat ik mijn eigen lichaam toch wel het beste ken”, zegt ze.
Haar argumenten hielpen niets, ze kreeg de huurwoning niet.
De onderzoekers vroegen mensen in Europese landen of zij zich de afgelopen vijf jaar gediscrimineerd voelden op de woningmarkt. Bijvoorbeeld als zij vermoedden dat hun een huis werd geweigerd op grond van hun afkomst, seksuele geaardheid of beperking – of als een verhuurder vragen stelde waaruit een bepaalde voorkeur bleek voor een koper of huurder. Mensen met een beperking en mensen uit lagere sociaal-economische klassen meldden vaker dan gemiddeld dat zij last hadden van discriminatie. Maar leeftijd, zo blijkt uit de cijfers, maakt nog het grootste verschil.
„Discriminatie op de woningmarkt zien we in allerlei vormen”, zegt Joyce Sylvester, voorzitter van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme. „Door makelaars, woningcorporaties, gemeenten, maar ook tussen huurders en verhuurders. Het is een structureel probleem.”
Volgens Sylvester wordt bij discriminatie vaak meteen gedacht aan uiterlijk of etniciteit, terwijl er meerdere gronden zijn waarop mensen gediscrimineerd worden.
Hoe kan het dat juist Nederlandse jongeren zich zo vaak gediscrimineerd voelen? Allereerst is er grote krapte op de woningmarkt. Nederlandse jongeren hebben veel concurrentie; bemiddelaars en aanbieders van woningen hebben veel keuze.
Deze krapte kan leiden tot discriminatie. Woningzoekenden met een niet-Nederlands klinkende achternaam hadden minder kans om te worden uitgenodigd voor een bezichtiging dan mensen met een Nederlands klinkende achternaam, blijkt al meerdere jaren uit studies van het Verwey-Jonker Instituut.
Daarbij bleken verhuurmakelaars vaak mee te willen werken aan actieve discriminatie. In gesprek met ‘mystery callers’, acteurs die zich telefonisch voordoen als verhuurmakelaars, stemden bijna vier op de tien bemiddelaars in met de sterk discriminerende zoekopdracht: verhuur mijn woning niet aan Turken, Marokkanen of Polen.
Daarnaast kan het zijn dat inwoners in Nederland een afwijzing sneller herkennen als discriminatie dan in andere landen. Hoewel hier geen wetenschappelijke onderbouwing voor is, zo zegt Sylvester, is in Nederland de bewustwording van discriminatie relatief sterk ten opzichte van andere Europese landen.
Toch zijn de landelijke discriminatiecijfers, die jaar op jaar stijgen, reden tot zorg. Sylvester vermoedt dat een veel groter deel van de discriminatie niet wordt gemeld. „Het is het topje van de ijsberg.”
Gemma Barendse heeft inmiddels een andere woning in Den Haag gevonden. Hoewel ze door haar aandoening vaak weinig energie heeft, wilde ze het er niet bij laten zitten en liet ze haar zaak voorkomen bij het College voor de Rechten van de Mens. Die oordeelde vorig jaar dat de makelaar zich inderdaad schuldig heeft gemaakt aan discriminatie op grond van haar beperking. De uitspraak heeft verder geen gevolgen, behalve dat het voor Barendse nu vaststaat dat ze inderdaad is gediscrimineerd. Ze zegt zich gesterkt te voelen door die uitspraak, al is er in haar ogen weinig veranderd. „De makelaar liet per mail weten zich niet in de uitspraak te herkennen.”
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC