Geografie Door openlijk met ‘Groot-Israël’ te flirten, escaleert de Israëlische premier Benjamin Netanyahu verder. Zijn Likud-partij is geworteld in een stroming van het zionisme die gebiedsuitbreiding nastreeft.
Een orthodox-joodse man boven op een verlaten militaire tank naast de Zuid-Syrische grens, met uitzicht op de door Israël geannexeerde Golanhoogten. Foto Atef Safadi/EPA
Te midden van de toenemende internationale kritiek, waaronder van bondgenoten, kiest de Israëlische premier Benjamin Netanyahu voor de vlucht naar voren. Niet inbinden, maar escaleren lijkt het devies – onder meer met de dodelijke raketaanval zondag op een ploeg van televisienetwerk Al Jazeera.
Dinsdag zei Netanyahu, in een interview met nieuwszender i24 News, dat hij zich „zeer verbonden” voelt met de „visie over een Groot-Israël”. Terwijl steeds meer landen overwegen om de druk op Israël op te voeren door een Palestijnse staat te erkennen, streeft de Israëlische premier juist naar gebiedsuitbreiding.
De Groot-Israëlgedachte houdt in dat Israël recht zou hebben op meer grondgebied dan het nu heeft. Vooral uiterst rechtse religieus-zionisten, zoals de ministers Bezalel Smotrich (Financiën) en Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid), hangen deze gedachte aan. Hiervoor geven ze zowel bijbelse als politieke argumenten.
Ook de Likud-partij van Netanyahu heeft historische wortels in een stroming van het zionisme die gebiedsuitbreiding verlangt. Zijn irredentisme – het streven naar annexatie van gebieden buiten het eigen grondgebied die bij het land ‘horen’ – is dus geen verrassing.
Afhankelijk van de vraag waar Groot-Israël precies ligt, zullen Arabische regeringsleiders nerveus op hun stoelen wiebelen. De maximalisten vinden dat het grondgebied voor het Joodse volk zich zou moeten uitstrekken van de Nijl tot de Eufraat. De Palestijnen, Libanezen en Jordaniërs zouden in deze gedachte hun hele grondgebied moeten opgeven; Egypte, Syrië, Saoedi-Arabië, Irak en zelfs Turkije en Koeweit zouden een deel van hun land moeten afstaan.
Een minder ruime opvatting van Groot-Israël is ‘Eretz Israël’. Dit eveneens op de Bijbel gebaseerde ‘Land van Israël’ omvat behalve Palestina ook delen van Syrië, Jordanië en Libanon.
De revisionistische zionisten, waaruit de Likud-partij voortkomt, houden er op hun beurt sinds het begin van de twintigste eeuw een meer politieke invulling van Groot-Israël op na. Zij vinden dat Israël recht heeft op heel het Britse mandaatgebied Palestina, dat bestond uit Israël, Palestina en Jordanië. Dat de Britten in 1922 besloten om het toenmalige Transjordanië van de rest van het mandaatgebied los te koppelen wordt in die kringen nog altijd betreurd.
Los van alle fantasieën over de inname van grote stukken grondgebied van buurlanden heeft Groot-Israël tegenwoordig een meer praktische invulling: Israël plus de bezette (Palestijnse en Syrische) gebieden. Een deel van die gebieden – de Golanhoogten en Oost-Jeruzalem – is al eenzijdig door Israël geannexeerd. De internationale gemeenschap, met als voornaamste uitzondering de Verenigde Staten, erkennen die annexaties niet.
In Israëlische schoolboeken en in informatie van de overheid worden niet alleen die eenzijdig geannexeerde gebieden, maar ook de bezette Westelijke Jordaanoever en Gazastrook afgebeeld als deel van Israël. Zelf zegt Netanyahu geregeld dat Israël de „veiligheidscontrole” moet behouden over het gebied tussen de rivier Jordaan en de Middellandse Zee. De Palestijnen worden in Israëlische regeringskringen niet als een apart volk beschouwd, waarmee hun recht op zelfbeschikking ontkend wordt.
Het innemen van andermans grondgebied is illegaal volgens het internationaal recht. Maar met de inname van het Oekraïense schiereiland de Krim door Vladimir Poetin, in 2014, heeft het recht van de sterkste de afgelopen jaren aan terrein gewonnen. Dat geldt ook voor Israël, dat behalve Gaza stukjes Libanon en Syrië heeft ingenomen.
Minister Smotrich liet al eens doorschemeren dat hij zijn land graag zou uitbreiden tot aan de Syrische hoofdstad Damascus. Het afgelopen jaar probeerde Israël al daadwerkelijk de controle over dat stuk land uit te oefenen, door te eisen dat het Syrische leger zich niet in dat gebied zou vertonen.
Ook wil Smotrich liever vandaag dan morgen de bezette Westelijke Jordaanoever bij Israël voegen. De rest van zijn Groot-Israëlische droom stuit in eerste instantie op praktische bezwaren – niet in de laatste plaats de vredesovereenkomsten die zijn land gesloten heeft met Egypte en Jordanië.
Source: NRC