Openluchtconcerten Het is een zomertraditie op zichzelf: concerten in openluchttheaters. Nederland kent zo’n veertig van dit soort podia, veelal in een bosrijke omgeving. Zoals het 77 jaar oude Caprera in Bloemendaal. „Er werd zand weggehaald voor de wederopbouw. Die kuil is nu het theater.”
Opera Zuid met ‘A Midsummer Night’s Dream’ in Openluchttheater Valkenburg.
Roséflessen fonkelen, doosjes loaded nacho’s worden aangeschaft, in ordelijke rijen wacht het publiek op een verfrissing. Het is ruim een uur voor aanvang van het concert en het openluchttheater Caprera is al bijna vol: 1.300 mensen zitten op de steile tribunes.
Op deze warme zaterdagavond is een bezoek aan een optreden van de Nederlandse zanger Nielson duidelijk meer dan een concert, het is een complete avond uit, inclusief eten en drinken. Caprera is sfeervol: omkranst door hoge bomen staat het podium in de diepte, de tribunes liggen er in een halve cirkel omheen. Iedereen ziet het toneel en elkaar. Twee dertigers hebben anderhalf uur gereden vanuit woonplaats Emmeloord om hier hun idool Nielson te zien. „We wilden speciaal naar deze locatie”, zegt zij. Volgens hem is het geluid hier „gelukkig heel goed”: „We hoorden de soundcheck vanuit de wachtrij.”
Concerten in openluchttheaters zijn ’s zomers populair, zowel bij bezoekers als bij artiesten. Er zijn ruim veertig van dit soort theaters, verspreid door heel Nederland, veelal in een bosrijke omgeving. Artiesten vinden het aantrekkelijk omdat ze er iets anders kunnen doen dan in een popzaal, vertelt programmeur Peter van der Heyden van Caprera. Ze spelen bijvoorbeeld een paar nummers akoestisch, ze kunnen makkelijk contact maken met publiek. Ze hoeven niet op te zwepen zoals op een festival: ballades mogen ook. De omgeving is intiemer dan elders.
Sinds enkele jaren zijn de bostheaters zo geliefd bij artiesten dat ze er zelfs tournees langs maken, bijvoorbeeld langs Ommen, Lochem, Valkenburg, Amstelveen. Daar kun je Spinvis zien, Davina Michelle, Douwe Bob, Tim Knol, en buitenlandse muzikanten als Jake Bugg, Fink en Warhaus.
Zoals de meeste openluchttheaters biedt Caprera ruimte aan allerlei disciplines voor alle leeftijden: film, (jeugd-)toneel, klassieke muziek, pop, cabaret. Het theater werd 77 jaar geleden gesticht, na de Tweede Wereldoorlog, een initiatief van welgestelde buurtgenoten die de bewoners van Bloemendaal vertier wilden bieden, zegt Van der Heyden. „Het was de tijd van wederopbouw, van gebouwen, straten. Er werd zand weggehaald in het bos waardoor er een kuil was ontstaan. Die kuil is nu het theater.”
Publiek bij het optreden van Nielson in Caprera in Bloemendaal.
Nielson treedt op in openluchttheater Caprera in Bloemendaal.
Terwijl de duisternis invalt laat Nielson het publiek, waaronder veel kinderen, opstaan en dansen op de tribunes, ‘Zwaai je armen alsof je het plafond aan het witten bent’. De vrolijke popsongs en luchtige reggaeklanken van de acht muzikanten worden afgewisseld met praatjes met het publiek, en een korte uitwisseling van dierengeluiden zoals hanen, katten wordt enthousiast meegedaan. Hij speelt ook het nummer ‘Grijs’, een eerbetoon aan een overleden dierbare.
Na afloop van zijn optreden zegt Nielson dat hij „nergens zo graag speelt als in Caprera”. Hij doet ook veel festivals en theatertours, maar „hier kan alles”. „Ik sta op ooghoogte met de toeschouwers. Daardoor voel ik de vrijheid om alles te doen: improviseren, zoals die diergeluiden, dollen met het publiek, en ook een meditatief lied zoals ‘Grijs’, dat speel ik niet op een festival, maar hier krijgt het mooie reacties.”
Het oudste Nederlandse openluchttheater is gevestigd in Valkenburg, Limburg. Ook dit theater is opgericht door vermogende particulieren, de Brabanse textielfamilie Diepen. Zij wilden investeren in podiumcultuur, in 1916, in de kaalslag van de Eerste Wereldoorlog. Voor het ontwerp vroegen ze architect Pierre Cuypers, ook bekend van het Centraal Station en het Rijksmuseum in Amsterdam. In de voormalige mergelgroeve werd een podium uitgehakt in een rots. Het is nog steeds een indrukwekkende omgeving: de wanden achter de artiesten zijn ruw en onregelmatig, begroeid met planten. „Onze backstage is in een grot, met ruigstenen wanden”, zegt Vincent Loozen, sinds vier jaar programmeur.
Omdat dit podium in het ‘Katholieke Zuiden’ ligt, zegt Loozen, biedt het van oudsher ook ruimte aan typische zuidelijke muziekstijlen zoals ‘HaFaBra’, oftewel Harmonie, Fanfare, Brassband. „Dat is hier traditie, elk dorp had altijd al een eigen blaaskapel”, aldus Loozen.
De Australische band Hollow Coves in Openluchttheater Valkenburg.
Cabaretier Henry van Loon in Openluchttheater Valkenburg.
De verheffing van het volk door cultuur, zoals de rijke families ooit voorstonden, heeft tegenwoordig te maken met strengere regels. Dat hangt vooral samen met geluidsoverlast bij popconcerten. Niet eens alleen door de elektrische versterking, maar ook door het zingende publiek: een optreden van Guus Meeuwis zorgt voor de meeste decibellen, zegt Van der Heyden. Caprera kreeg twaalf dagen per jaar ontheffing van de gemeente, en benut die dagen optimaal met twee concerten per dag.
In Valkenburg kreeg Loozen dezelfde ontheffing, twaalf dagen per jaar. Probleem is de grens aan de hoeveelheid decibellen op de andere dagen, die is niet altijd duidelijk, zegt hij. De gemeente is voorzichtig en stelt ‘preventieve regels’ op. „Sinds de Omgevingswet in 2024 van kracht ging, is het ingewikkelder geworden. Voor ons en zeker ook voor een kleine gemeente zoals Valkenburg, dat snap ik goed.” Hij zou graag een iets ‘realistischer’ beleid zien. „In een gemeente als Bloemendaal gaat het inmiddels soepeler. Volgens mij wordt het belang van cultuur daar beter begrepen dan bij ons.”
Toch merkt ook Loozen dat het openluchttheater geliefd is. Vorig jaar trokken ze een recordaantal bezoekers van 40.000. „En het was zelfs vaak nat. Dan deelden we gewoon regenponcho’s uit.”
Cabrio, Soest: Dit amfitheater, gebouwd in 1926, kende veel ups en downs. Ooit begonnen met een toneeluitvoering van De Getemde Feeks van Shakespeare, voor 5.000 bezoekers, vielen de activiteiten stil tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarna volgden eerst wederopbouw en toen bezuinigingen. De neergang werd gekeerd dankzij sponsoren, en een grootschalige verbouwing dit jaar: een nieuw onderkomen voor artiesten.
Zuiderparktheater, Den Haag: Bestaat sinds 1940, en de afgelopen tien jaar als openluchttheater. Het heeft een flexibel podium dat onlangs werd gedraaid om overdag meer zon te vangen. De organisatie zet zich in voor speciale doelgroepen zoals mensen met beperkingen, en andere kwetsbare groepen. Er zijn allerlei activiteiten, vooral gedurende de zomer.
Bostheater, Ommen: Het theater aan de voet van de Besthemerberg biedt zitruimte aan 2.500 mensen. Het werd begin jaren vijftig gebouwd en vanaf 2013 grondig gerenoveerd. Dit theater staat bekend om zijn goede akoestiek. De zittingen zijn primitief maar er worden kussentjes verstrekt.
Meer openluchttheater op openluchttheaters.nl
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC