Er zijn twee ongeschreven regels binnen het ambt van televisierecensent: niet schrijven over herhalingen en niet klagen over het feit dat er alleen maar herhalingen op televisie zijn.
Ik stond dinsdagavond op het punt beide geloften te breken, want wat was het karig op de buis, een droogte die me er bijna toe bewoog vijfhonderd woorden te wijden aan Hugo Borst die in De Oranjezomer ineens zijn blote buik liet zien aan presentator Hélène Hendriks – een imposante buik, zo, plóp!, Borst houdt ’m schijnbaar altijd in – of de reportage van het Jeugdjournaal waarin mensen die optreden in een mascottekostuum worden gevolgd tijdens de hittegolf. (Hoe dat is? Heet.)
Ik besloot de afstandsbediening te verruilen voor een muis, en waagde me zowaar eens op het internet, waar het sympathieke NPO Doc een thuis geeft aan de ‘Makers van morgen’, documentairemakers die opgaan voor hun eerste film. De keus viel op Dans van verandering (te zien op npodoc.nl) van Susan Berben-Wijers, een korte film over de baarmoederhalskanker die ze overwon en de nasleep daarvan.
Eén kind kreeg Berben-Wijers, zoon Roan, terwijl ze haar gezin er zo graag meer had gegund. De rouw om haar onvruchtbaarheid weegt zwaarder dan de blijdschap om haar genezing. Zelf heeft Berben-Wijers een hechte band met haar zussen, zo’n volle tafel met kerst, had ze het haar zoon ook maar kunnen bieden. ‘M’n neefjes en nichtjes wonen heel dichtbij’, antwoordt hij lief als zijn moeder vraagt of hij het erg vindt, in z’n eentje zijn.
Berben-Wijers verwacht veel van haar lichaam. Na haar herstel doet ze mee aan sportchallenges, ze wordt akelig dun. ‘Jij en je boerenkoolsalades toen’, schertsen haar zussen. Het is een manier om de controle te houden, controle die ze weer verliest als de overgang zich aandient. Haar oestrogeenniveau daalt, met haarverlies als gevolg. In intiem gefilmde beelden, in koele tinten, zien we haar een haarstuk op- en afdoen.
Dans van verandering is een kleine film, in lengte (19 minuten) en ook in aanpak – het is duidelijk dat Berben-Wijers de camera oppakte om haar verdriet in een narratief te gieten. ‘Dat we een documentaire nodig hebben om het hierover te hebben’, zegt ze tegen Roan, die uiteindelijk toch in tranen uitbarst bij de gedachte aan een later zonder broers en zussen. Sorry, sorry, blijft zijn moeder maar zeggen.
Deze film overstijgt het particuliere verwerkingsproces niet helemaal, maar maakt wel pijnlijk duidelijk hoe schuldgevoel een permanente verblijfplaats heeft in een vrouwenlijf, hoe we frases blijven gebruiken als ‘ik heb jou geen broer of zus kunnen geven’.
‘Een gedeelte van mij is stuk’, besluit Berben-Weijers. ‘Ben ik daardoor minder vrouw? Misschien een beetje, maar ik kan ermee leven.’
Meer of minder vrouw, ik hoop dat er een later is waarin we geen baarmoeder, tieten of volle haardos meer nodig hebben om ons tot die standaard te verhouden, het schuldgevoel voorbij.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns