Het is huilend dansen of dansend huilen op het nieuwe album van de Amsterdamse rapper Sef (41). Dat hij op het grootste podium van Lowlands zou staan, had hij op zijn leeftijd niet verwacht. Al komt hij eigenlijk nu pas op stoom.
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek en jazz.
De kinderstem die een vrolijk melodietje neuriet aan het begin van het zevende album van de Amsterdamse rapper Sef, krijg je meteen al niet uit je hoofd. Pacifist heet dit openingsnummer, waarin het wijsje het moet opnemen tegen stevige, wat guur klinkende synths.
Het is een van de contrasten waarmee Sef, alias Yousef Gnaoui (41) graag speelt. Neem de titel van zijn album al: Lieve monsters. Een typisch voorbeeld van twee dingen die eigenlijk niet samengaan. Op het album wemelt het van de contrasten. In de teksten zit veel angst, woede en twijfel, maar boos of neerslachtig klinkt de muziek niet. Want muziek en tekst mogen niet dezelfde kleur krijgen, aldus Sef.
‘Ik maak me veel zorgen over de tijd waarin we leven, en ben best bang voor de toekomst, maar ik wil die emoties niet te veel opkroppen. Misschien dat er dansend iets kan loskomen.’
Door de stevige synths en beats is stilzitten vaak geen optie. Ook al schetsen de teksten niet bepaald een vrolijk beeld. Het is vooral dansend huilen of huilend dansen, op teksten die volgens Sef het resultaat zijn van niet meer de wereld een spiegel voorhouden, wat hij op eerdere albums ook al deed. ‘Ik kijk nu zelf in de spiegel, en vraag me af hoe het nu echt met me gaat. Hoe voel ik me in deze toch moeilijke tijden, waarmee je iedere ochtend al meteen geconfronteerd wordt als je op je telefoon kijkt.’
Op zijn vorige album Ik zou voor veel kunnen sterven maar niet voor een vlag (2023), dat bekroond werd met een Edison en de 3Voor12 Award voor beste Nederlandse album van het jaar, en IJsland, dat hij vorig jaar met Abel van Gijlswijk (Hang Youth) maakte, uitte hij expliciet veel woede op en frustratie over de wereld om hem heen.
Op Lieve monsters staan geen directe verwijzingen meer naar de actualiteit. ‘Op IJsland rapten we al over ‘free Palestine’, we waren destijds een van de eersten die dat op plaat zeiden. Ik vond het een paar jaar geleden ook best spannend om ‘free Palestine’ in een liedje te zeggen. Maar de mensen weten nu wel waar ik sta, ik wilde nu geen slogans gebruiken.’
Nu eens niet zeggen wat anderen moeten doen, maar even stilstaan bij wat alles jezelf heeft opgeleverd. De eerste regels op Lieve monsters komen na de vreemd opbeurende combinatie van het kinderwijsje en de kale synths hard binnen: ‘Veel gezegd, niet veel betekend, misschien wel helemaal niks/Kan wel zeggen van het wordt allemaal beter/Maar weet niet of dat wel zo is.’
Is dan werkelijk alles voor niks geweest? ‘Ik laveer iedere dag tussen pessimistisch en optimistisch. Aan de ene kant ben ik ook zo iemand die de hele dag op zijn telefoon kijkt en de ene na de andere gruwel ziet. En aan de andere kant zie ik ook dat juist nu veel behoefte is aan engagement en artiesten die zich radicaal durven op te stellen.’
Bij zijn concerten ziet Sef tot zijn grote vreugde steeds meer jonge mensen die hunkeren naar muziek over deze existentieel moeilijke tijden. ‘Er zijn veel jonge artiesten die heel succesvol zijn, maar weinig van de wereld in hun muziek stoppen. Dat snap ik wel, want ik vond het toen ik jong was het ook moeilijk om over te hebben omdat ik bang was dat ik er te weinig van afwist.’
Naarmate Sef ouder werd, veranderde dat. Niet dat hij nu ineens wel overal verstand van heeft. ‘Maar ik ben een kunstenaar, geen essayist of journalist. Ik hoef niet objectief te zijn en mag met een brede kwast schilderen.’ Dat ziet zijn verjongende publiek graag. ‘Ik dacht eigenlijk: Sef, je wordt ouder, je publiek wordt ouder, en op een gegeven moment ben je gewoon een saaie gast met een saai publiek.’
Zijn publiek is oud noch saai, en Sef vindt het fijn als er veel jongere activisten op hem afkomen die hem vertellen dat juist zijn muziek de soundtrack is in hun leven en werk. Voor hen, de jeugd, heeft hij Lieve monsters ook gemaakt. Dat realiseerde hij zich toen hij bezig was met het nummer Pacifist. Hoe mooi en gepast dat hij juist daarin de stem van zijn 8-jarige zoontje Aziz kon gebruiken, want ‘het is zijn toekomst waarover ik me zorgen maak’.
Sef hoorde zijn zoontje in de auto een keer een melodietje neuriën. Of hij het herkende, vroeg Aziz. Nee, maar kon hij het nog een keer laten horen dan zou papa het als voicememo opnemen.
Met een kleine aanpassing is het nu zo’n detail op het nieuwe album dat je niet meer loslaat. ‘Talloze versies hadden we er al van opgenomen, maar de stem van Aziz maakte het pas af.’
Een andere gouden gastbijdrage op het album is die van Wende in Voor alles bang. Toen het af was, wist Sef dat het een nummer was met hetzelfde DNA als De leven, zijn nog altijd bekendste liedje uit 2011. ‘We spelen het al een tijdje en er gebeurde eerst niet zoveel mee, maar het wordt steeds populairder. Net als De leven is het zo’n nummer waarbij iedereen denkt: het is van mij.’
Het was eerst een liedje van Wende. Schrijver Joost Zwagerman had vlak voor zijn dood een tekst voor de zangeres geschreven om op muziek te zetten. Dat werd Voor alles, dat Sef haar op Oerol aan de piano hoorde zingen. ‘Van één stukje kreeg ik kippenvel, dat moest ik onthouden.’
Sef wilde er een sample van maken, maar er waren geen opnamen van. Wende heeft het opnieuw voor hem opgenomen, en je hoort haar stem gesampeld in Voor alles bang. ‘Het was een heel gesleutel, want eerst lagen de kleuren van tekst en muziek te dicht bij elkaar. We hebben haar stem een beetje gemanipuleerd en door de duistere tekst te koppelen aan extatische muziek kwam het tot leven.’
Dat sleutelen deed hij samen met Tom Meijer, met wie hij het album produceerde. Voor hem een nieuwe naam. Sef wilde voor dit album met andere mensen samenwerken, omdat het goed is om af en toe eens het ‘tapijt onder me vandaan te trekken’.
Hij zette wat sessies op en wist toen Meijer langskwam meteen dat hij de goeie had. ‘Hij is supermuzikaal, heeft een conservatoriumachtergrond, houdt van experimenteren en weet alles van techniek. Ik kende eerder werk van hem met Maan en Bente niet, maar het klikte meteen.’
Meijer deinsde er niet voor terug een tekst van 24 maten voor de helft in te korten, maar raakte ook niet in paniek als Sef voorstelde van een nummer alle eerdere versies weg te gooien en opnieuw te beginnen.
Ook van Oeps, een ander hoogtepunt op Lieve Monsters, bestonden al talloze versies toen Sef toch maar bekende dat hij er niet uitkwam. ‘We hadden van alles geprobeerd, zelfs een sample van een kinderkoor dat een liedje van Björk zingt, wat erg goed werkt. Maar voordat je daar toestemming voor krijgt ben je maanden verder.
‘De enige uitweg die ik zag, was Froukje vragen. Ik bewonder haar enorm als muzikant maar ook zeker als schrijver. Ik wist zeker: Froukje kan dit. En ja, binnen een paar uur waren we eruit.’
De regel ‘Oeps, de toekomst gaat niet door’ krijgt bij Froukje precies de juiste, relativerende klank die het liedje nodig heeft. ‘Haar stem tilt dat nummer op. Tof ook dat ze zoveel jonger is, ze hoort bij de nieuwe generatie artiesten die ik echt goed vind.
‘Ik probeer alles ook goed te volgen en merk soms dat ik niet alles voel en het iets te corny of cheesy vind. Maar dat ligt aan mij. Op een gegeven moment ben je zelf gewoon niet cool meer. Deal with it. Je bent tegen een trein aan het schreeuwen als je de muziek van de jeugd niet meer goed vindt. Maar die trein rijdt echt hard door, hoor.’
Zelf vindt Sef het toch best gek dat hij komend weekend op Lowlands staat. In de grootste tent nog wel, de Alpha. ‘Eigenlijk is het niet logisch waar ik nu sta in mijn carrière. Ik denk niet dat er in Nederland veel rappers zijn die na hun 35ste groter of succesvoller zijn geworden. Maar ik vind dat ik met mijn laatste albums mijn creatiefste werk heb gemaakt. Ik kom eigenlijk nu pas op stoom.’
Zelf rappen en muziek maken is niet het enige dat hij doet. Hij doet ‘stage design’ voor De Jeugd Van Tegenwoordig en Frenna, maakt podcasts zoals Yous & Yay: New Emotions, samen met Faberyayo (Pepijn Lanen), dat vorig jaar een veelgeprezen tv-vervolg kreeg met Yous & Yay in het wild.
‘Ik maak graag dingen, en heb nu eenmaal een brede interesse’, verklaart Sef zijn veelzijdigheid. ‘Het leuke is dat ik dat bij veel artiesten nu terugzie. Je kunt fotograaf en dj zijn, of danser en rapper. Je hoeft niet te kiezen, dat doe ik ook niet. Je moet alleen wel herkennen wanneer iets van jou een momentum heeft. Bij mij gaat nu muziek heel goed, maar ik kan niet tijden achter elkaar de studio in, dan wil ik weer wat anders.’
Voorlopig wil Sef zich op de optredens op Lowlands en Into The Great Wide Open richten. ‘We gaan er iets moois van maken. Dit album lucht echt op. Ik zeg er soms best abstracte dingen op, maar krijg veel reacties van mensen die zeggen: dat voel ik ook. Ik ben nu 41 en als je altijd meegroeit en en risico’s wilt blijven nemen, dan zie ik niet waarom je zou moeten stoppen.’
Sef, Lieve monsters. Top Notch
Sef speelt zaterdag 16/8 om 16.00 uur in de Alpha-tent op Lowlands.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant