In een tijd waarin kerken in veel landen steeds leger raken, lijkt het geloof online juist aan populariteit te winnen. Generatie Z lijkt al meer gelovigen te tellen dan de generatie vóór hen. Is Jezus op aarde teruggekeerd als algoritme?
In gedachten verzonken bestudeert een jonge vrouw haar lichtroze Bijbel. Op de achtergrond zingt een rustgevende mannenstem: ‘If anyone could have saved me, it would have been you.’ Dan: beelden van de vrouw die aantekeningen maakt van wat ze net heeft gelezen. Haar nagels zijn perfect gelakt, haar haar zit in een strakke slick back-staart, haar make-up is feilloos. Ze draagt een dure koptelefoon. De ruimte waarin ze zichzelf filmt is beige gekleurd en minimalistisch ingericht.
‘Met Jezus is elke dag een gezegende dag’ is het oorspronkelijke Engelse onderschrift bij de video. In de video, getiteld ‘POV: Let’s normalize not being able to go a day without Jesus’, deelt de 24-jarige influencer Krista Ros (69 duizend volgers op TikTok) haar bijbelroutine. De video telt 1,1 miljoen views. Ze is niet de enige: op #ChristianTikTok (20 miljoen berichten) delen vooral jonge, aantrekkelijke twintigers op stijlvolle, esthetische wijze hun christelijke geloof.
Volgens een CBS-onderzoek uit 2024 rekent 58 procent van de bevolking zich niet meer tot een religieuze gemeenschap. Waar eerdere edities van het onderzoek God in Nederland – dat sinds 1966 elke tien jaar door de Radboud Universiteit in samenwerking met de VU Amsterdam en KRO-NCRV wordt uitgevoerd – een duidelijke daling in geloof lieten zien, wijzen de meest recente cijfers nu op een omslag: jongeren onder de 26, generatie Z, blijken geloviger dan de generatie vóór hen.
Sociale media spelen hierin een sleutelrol. Via platforms als Instagram en TikTok maken jongeren kennis met persoonlijke geloofsverhalen. Influencers maken het onderwerp toegankelijk en verlagen de drempel om zich in religie te verdiepen.
‘Je ziet de influencer-esthetiek terug in dit soort video’s, alles is mooi en zacht. Dat sluit naadloos aan op de socialemediageneratie’, zegt Stef Aupers, cultuursocioloog en hoogleraar mediacultuur aan de Universiteit van Leuven. Zijn onderzoek richt zich op posttraditionele vormen van religie, spiritualiteit en complotcultuur op internet.
Volgens hem voelen jongeren zich zelden aangetrokken tot de klassieke kerkgang of vaste dogma’s. Ze ontwikkelen een persoonlijke, flexibele invulling van religie, zonder scherpe grenzen. ‘Geloof is meer een consumptie-item geworden, een manier om je identiteit te vormen en daarmee steeds meer een levensstijl.’ Die levensstijl biedt structuur in een tijd waarin traditionele normen zijn vervaagd en niet langer uitsluitend door de kerk worden bepaald, zegt hij.
‘Waarom ben je christen geworden?’ Die vraag duikt regelmatig op in de video’s van influencer Glen Fontein (1,9 miljoen volgers op TikTok). In een video, wandelend door het bos, vertelt hij dat er veel nare dingen in de wereld gebeuren. ‘Ik merk dat als je in iets gelooft, dat houvast geeft.’ Aan Beam, het jongerenplatform van de EO, legt Glen uit dat hij door een TikTokvideo tot het katholieke geloof kwam. Kort daarna begon hij zelf content te maken over het christendom, gericht op jongeren.
‘Religie kan jongeren helpen omgaan met onzekerheid over hun identiteit. Zeker bij de post-coronageneratie, waarin die onzekerheid is versterkt, zie je dat ze zoeken naar houvast’, zegt Aupers. Volgens het CBS heeft bijna de helft van de jongeren tussen 12 en 25 de coronacrisis als overwegend negatief ervaren. Eenzaamheid, somberheid en verlies van perspectief kwamen veel voor. Bij jongvolwassenen voelde zelfs 62 procent zich regelmatig eenzaam tijdens de lockdowns – gevoelens die volgens recent GGD-onderzoek ook na de crisis blijven doorwerken.
Die leegte schept ruimte voor nieuwe vormen van zingeving, stelt Aupers. In plaats van traditionele kaders zoeken jongeren hun eigen weg. ‘Het leven is minder door traditie gestructureerd, en jongeren moeten zelf uitzoeken hoe ze betekenis willen geven. Religie is in dat proces dan vaak een aantrekkelijke optie.’
Het grote verschil tussen de fysieke kerk en geloofsinfluencers is het ontbreken van een autoriteit, zoals die van een priester. Waar de kerk inzet op fysieke verbondenheid door samen te komen en te zingen, is online de aanwezigheid individueler en meer ervaringsgericht: iedereen ontvangt de boodschap via een beeldscherm, op een eigen moment en plek. Aupers noemt dit networked individualism: ‘Volgers maken deel uit van een netwerk van mensen met wie ze geen directe band hebben. De relatie kan intens voelen, maar is ook makkelijk te verbreken.’
Zo beantwoorden christelijke influencers in bijvoorbeeld Q&A-video’s (levens)vragen van volgers als ‘Mag je als christen een tattoo?’ of ‘Hoe ga ik om met twijfel aan mijn geloof?’. Vaak met verwijzingen naar Bijbelteksten. Ze delen ook hun ochtendrituelen: koffie, gebed, Bijbellezen. Of tippen ze hun favoriete aanbiddingsmuziek. De influencers delen persoonlijke getuigenissen over hoe God hen door een burn-out of depressie hielp. Anderen maken juist lichte, dagelijkse vlogs zoals tijdens de 40-dagentijd, waarin ze laten zien hoe ze zelf vasten en daarbij reflecteren op Bijbelteksten.
Volgens Aupers gaat het niet alleen om religie als levensstijl. ‘De ontwikkeling past binnen een bredere conservatieve wending die we momenteel op verschillende vlakken zien. Veel jongeren zijn een stuk conservatiever geworden.’ Hij wijst op de zogeheten tradwife-trend, die al langer rondgaat op sociale media. Deze vrouwen kiezen bewust voor een traditioneel rollenpatroon. Ze laten hun dagelijks leven op sociale media zien waarin ze zich volledig wijden aan de man, het huishouden en het moederschap.
‘Daarachter zit het verlangen om het leven en persoonlijke identiteit weer eenvoudiger en overzichtelijker te maken’, zegt Aupers. Het is een trend die, net als ChristianTikTok, uit de VS is overgewaaid. Je ziet de hang naar het conservatisme daar ook terug in de politiek, waar onder Trump alles een stapje terug in de tijd lijkt te doen.’ Denk maar aan de abortuswet, waar sinds het schrappen van het nationale recht op abortus elke staat zijn eigen beleid voert. Inmiddels is abortus in dertien van de vijftig staten illegaal.
Het aantal jongeren in Nederland dat zich op latere leeftijd laat dopen, lijkt toe te nemen. Hoewel landelijke cijfers ontbreken, wijzen voorbeelden op een groeiende trend. In 2023 lieten ruim tweehonderd jonge mensen zich dopen tijdens de laagdrempelige diensten van The Saturday Service van Maranatha Ministries, een kerkgemeenschap in Amsterdam-West. Ook in plaatsen als Spijkenisse, Alblasserdam en Katwijk worden doopdiensten met tientallen jongeren gehouden. Veel van deze diensten zijn via livestreams te volgen. Vooral op sociale media krijgt de doop als persoonlijk statement steeds meer zichtbaarheid.
Wereldwijd circuleren op TikTok honderdduizenden video’s van jongeren die zich laten onderdompelen in zee of doopbaden, vaak met emotionele muziek op de achtergrond. Een van die video’s toont de Nederlandse influencer en zanger Marc Floor (100 duizend volgers) die met drie vrienden in witte kleding de zee in loopt. De beelden worden begeleid door de tekst: ‘A moment that felt like Hozier’s yell.’
Die zogenoemde ‘Hozier’s Yell’ verwijst naar een virale TikTok-trend rond het nummer Northern Attitude van de Ierse muzikant Hozier en de Amerikaanse singer-songwriter Noah Kahan. In de TikTokvideo’s wordt een krachtige schreeuw uit het lied gekoppeld aan emotionele hoogtepunten zoals bergtoppen beklimmen en doopmomenten.
De werking van TikTok speelt een grote rol in de groei van deze religieuze bewegingen. Het algoritme beveelt content aan op basis van de interesses van gebruikers: welke video’s ze bekijken, leuk vinden en delen. Zo verspreiden kleine gemeenschappen zich snel, ook zonder dat gebruikers actief zoeken naar specifieke content. Iemand die geïnteresseerd is in zelfontwikkeling of lifestyle kan zo makkelijk video’s over geloof of spiritualiteit tegenkomen. ‘Daarnaast draaien sociale media om clicks en likes ’, zegt Aupers. ‘Voor veel influencers zijn deze likes hun belangrijkste bron van inkomsten. Het maken van video’s over geloof kan dus een verdienmodel voor hen zijn.’
Dit verdienmodel is minder transparant in vergelijking met de promotie van producten, waarbij duidelijk vermeld moet worden dat het om reclame gaat. Zo kreeg influencer Rhodé Kok, die ook berichten over haar geloof plaatst, een boete van 6.000 euro van het Commissariaat van de Media omdat zij deze regels negeerde en stiekem reclame maakte voor een gezichtscrème.
Of kerkgemeenschappen christelijke tiktokkers betalen voor hun content, is onduidelijk. Aupers betwijfelt of christelijke influencers erop uit zijn om geld te verdienen. ‘Alle influencers zijn in zekere zin verslaafd aan likes, niet alleen om financiële redenen, maar ook voor hun status. Het geeft het gevoel een middelpunt te zijn, los van de opbrengst.’
‘Voor mij is Hij echt mijn nummer één: mijn vader’, zegt influencer Glen Fontein (25) aan de telefoon over zijn relatie met God. ‘Hij is er altijd voor me, in zware en goede tijden.’ Pas op latere leeftijd kwam Fontein opnieuw in aanraking met het christendom, bijna toevallig, via TikTok.
Fontein werd bekend met humoristische video’s over het dagelijks leven van jongeren, waarin hij inspeelt op herkenbaarheid. Maar na het bereiken van zijn doel van 1 miljoen volgers begon het te wringen. Hij vroeg zich af: wat nu? Hij ontdekte religieuze content van andere makers. ‘TikTok laat je steeds meer zien wat je interesseert. Hoe meer ik keek, hoe meer christelijke video’s ik te zien kreeg. Ik merkte dat mijn leven al best overeenkwam met dat van gelovigen.’ Zo begon hij met bidden. ‘Gods timing’, zegt hij.
Hoewel hij katholiek werd opgevoed, was het geloof lange tijd uit zijn leven verdwenen. Nu keerde het terug als houvast. ‘Het is iets wat ik diep vanbinnen voel. Moeilijk uit te leggen.’ Hij zag hoe jongeren na de coronaperiode steeds vaker worstelen met depressie, angst en een stijgend gebruik van antidepressiva. ‘Er is veel behoefte aan rust en richting’, merkt Fontein op.
Zijn content veranderde van karakter: minder comedy, meer video’s over geloof, zelfbeheersing en zingeving. Niet voor het geld, benadrukt hij. ‘Ik heb al genoeg views. Dit doe ik om mensen te helpen.’ Hij werkt samen met christelijke organisaties zoals Upstream, een platform dat jongeren wil bereiken die God nog niet kennen.
Kritiek krijgt hij ook: mensen verwijten hem een sprookjesboek te promoten, terwijl gelovigen zijn tattoos afkeuren. ‘Iedereen heeft een mening, ook binnen de christelijke gemeenschap. Dat is soms lastig, maar ik probeer het los te laten.’
‘Ik wil jongeren laten zien dat geloven oké is’, zegt hij. ‘Vroeger hoorde ik in mijn omgeving alleen oudere mensen over geloof praten. Misschien kan ik dat beeld veranderen.’ Dagelijks is Fontein actief op zijn sociale media, waar hij vragen over het christendom beantwoordt. ‘TikTok speelt bijna dezelfde rol als opvoeding’, zegt hij. ‘Jongeren kijken vaker naar hun scherm dan naar hun ouders.’ Hij ziet het als een kans: ‘Als ik positief kan bijdragen, bijvoorbeeld door interesse in het geloof te wekken, is dat waardevol.’
‘Voor mij is geloven geen bijzaak meer, het is de kern van wie ik ben’, zegt zanger Marc Floor (19) aan de telefoon. In 2021 brak hij door dankzij zijn deelname aan The Voice Kids. Inmiddels deelt hij via zijn muziek en sociale media ook zijn geloof. ‘Het voelt soms als een radicale keuze, omdat het haaks staat op de artiestenwereld. Maar ik zou het niet anders willen.’
Hoewel hij christelijk werd opgevoed, betekende dat in zijn jeugd vooral kerkbezoek. In zijn tienertijd begon hij zichzelf vragen te stellen. ‘Geloof ik dit echt? Wie is God voor mij?’ Dat luidde een periode van bezinning in, waarin hij zich losmaakte van het geloofspatroon van zijn ouders. ‘Op een gegeven moment dacht ik: dit moet uit mijn eigen hart komen. Of ik ga er vol voor, of ik laat het los.’
Die keuze maakte hij in juni vorig jaar, tijdens een bijbelschool van Youth With A Mission in Noorwegen. ‘Ik ging zonder verwachtingen naar Noorwegen, maar uiteindelijk ontmoette ik God. De verhalen en de liederen kwamen binnen en ik werd geraakt.’ Kort daarna liet hij zich dopen. ‘Sindsdien is mijn leven stap voor stap veranderd.’ Op sociale media deelt hij nu regelmatig over zijn geloof: Bijbelteksten, worshipavonden, persoonlijke inzichten. Niet om zich beter voor te doen, benadrukt hij. ‘Ik wil juist laten zien dat ik ook zoek en worstel. Maar ik heb iets gevonden dat mij rust geeft. Dat wil ik delen.’
Als artiest merkt hij wel dat het schuurt. ‘De muziekindustrie staat niet altijd in lijn met wat de Bijbel zegt. Denk aan seks, drank en drugs. Maar ik geloof dat we als christenen ons eigen pad mogen zoeken.’
Zijn geloofscontent heeft geen commercieel doel. ‘Mijn verlangen is dat mensen Jezus leren kennen. Als ik daarmee ook maar één iemand bereik, is dat al genoeg.’ Volgens Marc zoeken steeds meer jongeren naar zingeving. ‘In een tijd van angst en mentale problemen kan het geloof echt het verschil maken.’
Dagelijks ontvangt hij berichten van volgers die zich herkennen in zijn verhaal. ‘Dat raakt me. Ik ben geen prediker, alleen iemand die zijn hart deelt. En als dat anderen dichter bij Jezus brengt, is dat het mooiste wat er is.’
In haar slaapkamer in Barneveld begon het allemaal met een gevoel. ‘Ik kwam net uit de douche en had het idee dat God tegen me sprak: je moet een socialemediakanaal beginnen met christelijke content’, zegt Krista Ros (24) aan de telefoon.
Nog diezelfde avond maakte ze accounts aan op TikTok en Instagram. De dag erna begon ze met posten over Bijbellezen, christelijke outfits en geloofsvragen. De video’s gingen viraal. Inmiddels volgen tienduizenden mensen haar esthetische blik op het geloof. ‘Ik wil laten zien dat christen zijn niet stoffig is. Je mag helemaal jezelf zijn én in God geloven.’
Hoewel ze christelijk werd opgevoed, speelde het geloof aanvankelijk geen grote rol.
Tijdens de coronaperiode ging ze met haar vriendengroep vaak naar feestjes waar volop drank en drugs werden gebruikt. ‘Op een gegeven moment dacht ik: is dit het nou?’ Ze verbrak het contact en verloor bijna al haar vrienden. ‘Juist toen vroeg mijn zus of ik mee naar haar kerk wilde. Dat was het begin van mijn terugkeer naar God.’ In de kerk vond ze niet alleen haar geloof terug, maar kon ze ook rouwen om haar vader, die negen jaar geleden plotseling was overleden. ‘Dat verdriet had ik lang weggestopt.’
Sinds haar doop is het geloof de kern van haar leven geworden. ‘Ik lees dagelijks de Bijbel en luister naar worshipnummers.’ Als manager sociale media weet ze hoe de platforms werken, en die kennis zet ze nu in om haar geloof te delen. Zo geeft ze tips over outfits: iets bedekter dan gemiddeld. ‘Ik vraag me elke ochtend af of ik dit ook zou dragen als Jezus naast me zou staan.’
‘Meiden vragen vaak: welke Bijbel lees je? Mag ik een keer mee naar de kerk?’ Sociale media maken het geloof laagdrempelig. ‘Een TikTokvideo kijken kan iedereen.’ Geld verdienen is voor haar geen drijfveer. ‘Soms vragen christelijke merken en organisaties om samenwerkingen, maar voorlopig doe ik het nog gratis.’ Een toekomst als fulltime christelijke influencer ziet ze uiteindelijk wel voor zich. ‘Je ziet het al bij grote Amerikaanse contentmakers, zoals Emy Moore, dat ze maandelijks samenwerken met christelijke bedrijven die hen daarvoor betalen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant