Hippe cafés, het gentrificerende Utrecht komt er tegenwoordig in om. Met een gratis kopje koffie voor minderbedeelden moeten die ‘openbare’ plekken óók toegankelijk worden voor mensen die geen 5 euro neertellen voor een haver latte.
is binnenlandverslaggever en opinieredacteur van de Volkskrant.
Haar aandacht is niet binnen, bij het gesprek, maar bij het Red Bull-blikje dat op straat glinstert in de zon. Want ze zóú nu snel naar buiten kunnen rennen om het op te rapen – dat is toch weer 15 cent verdiend. Maar de dakloze vrouw van 59 die niet met haar naam in de krant wil, blijft zitten. Ze wil vertellen over de Kop voor Nop, het gratis kopje koffie dat ze hier regelmatig haalt, en wat dat voor haar betekent.
Ze schiet vol als ze de woorden uitspreekt. Want dat ze in het mooie café Bartók in TivoliVredenburg mag komen zitten, een praatje met mensen kan maken en gebruik mag maken van het toilet, voelt alsof ze ‘er even gewoon bij hoort’. Laatst heeft ze hier met haar volwassen zoon afgesproken, gewoon, zoals elke andere moeder die haar kind ontmoet in de stad.
Dat is precies wat stichting Raum voor ogen heeft met de koffie-actie: cafés, die toch een beetje publieke ruimte willen zijn, en anders wel een groot deel van de publieke ruimte innemen, voor iedereen toegankelijk maken. Zo’n twintig Utrechtse horecazaken doen eraan mee. Gasten kunnen daar voor 2,50 euro extra een kopje koffie doneren, zodat iemand anders er eentje gratis kan afhalen.
Zo’n caffè sospeso, oftewel ‘uitgestelde koffie’, kennen ze in Italië al sinds eind jaren veertig. In de crisistijd na de Tweede Wereldoorlog ontstond in Napels de traditie om een kopje extra af te rekenen voor iemand die zich geen koffie kon veroorloven. Vooral het laatste decennium omarmen sommige zaakjes in Nederland dit idee, terwijl het in Italië allang niet meer zo gangbaar is.
Initiatiefnemer Raum is het om meer te doen dan het ‘schenken’ van een kopje koffie. Met acties als deze wil de stichting laten zien hoe (publieke) ruimten ‘anders en creatiever’ benut kunnen worden. Eerder organiseerde ze bijvoorbeeld een ‘pop-up parkeerservice’, waarbij in twintig Utrechtse straten een auto plaatsmaakte voor bijvoorbeeld een hottub, sauna of koffiebar.
Naast de muren van cafés moet deze nieuwste actie ook sociale scheidslijnen doorbreken. ‘De bedoeling is dat mensen elkaar ontmoeten, uit hun bubbel komen’, zegt Donica Buisman, directeur van Raum.
Al gauw 5 euro
Want vooral hoogopgeleide werkenden hebben de neiging zich met matcha haver lattes, flat whites en dirty chais te verschansen in hun eigen cafés, waar het gentrificerende Utrecht er steeds meer van heeft. In principe mag iedereen daar komen, maar dan moet je wel minstens 3 euro, en al gauw 5, voor zo’n drankje willen en kunnen betalen.
Zo’n yuppenbubbel doorprikken is nog best lastig, blijkt bij café Noordertuin, de hippe horecagelegenheid van het al even hippe tuincentrum Steck, aan de rand van de flatwijk Overvecht. Sinds het begin van de actie, in maart, werden 55 kopjes koffie gedoneerd, waarvan er slechts vijf zijn geconsumeerd.
Mogelijk ligt het tuincentrum aan de ring niet genoeg in de loop. En misschien schrikken de beige linnen lampenkappen en de vegan kaviaar mensen af. Hoe dan ook wil de zaak graag een plek zijn voor iedere Utrechter, zegt bedrijfsleider Robert Chapman. ‘Als dat met deze actie niet lukt, gebruiken we het geld van de kopjes koffie misschien wel om een jeu de boules-toernooi te organiseren voor de buurt.’
Kop voor Nop
In het centrum van de stad weet Bartók meer gratis koffietjes te slijten, al moet het personeel daar soms wel zijn best voor doen. ‘Als mensen met lekker weer buiten zitten te schaken, bieden we ze soms een Kop voor Nop aan’, zegt Lieke Timmermans, programmeur bij TivoliVredenburg.
‘Mensen vinden het heel moeilijk om er zelf om te vragen’, weet Timmermans, die ook als vrijwilliger bij de daklozenopvang werkt en daar mensen uitnodigde voor de opening van het café. ‘Er kwamen er best veel kijken, maar je zag toch dat ze zich niet helemaal op hun gemak voelden.’ De meesten zijn nog niet teruggekomen. ‘Ik denk dat er toch iets van een tegoedbon nodig is, zodat mensen zeker weten dat ze erom mogen vragen.’
Ook als een café geen koffiekrediet (meer) heeft, geven ze een gratis kopje aan wie daar om vraagt, staat in de intentieverklaring die de deelnemende zaken hebben getekend. Zo hoeven mensen niet bang te zijn voor een afwijzing.
Om de resterende schroom bij mensen weg te nemen, overweegt Raum inderdaad een tegoedbon of flyer in te voeren, zegt directeur Buisman. ‘En we willen elk café dat meedoet koppelen aan een welzijnsorganisatie in de buurt.’ Zo moet het normaler worden om na een bezoek aan bijvoorbeeld het Legers des Heils naar een koffietent te gaan.
De mevrouw in Bartók denkt dat deze actie sowieso niet voor iedereen is. ‘Je moet je hier toch een beetje gedragen. Bij de dagopvang kun je ook koffie krijgen, en daar mag je gewoon schreeuwen.’ Ze kijkt op van haar latte macchiato. ‘Zie je dat? Het blikje is weg.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant