Leden van de Duitse partijen CDU en CSU stonden afgelopen weekend op hun achterste poten. ‘Hun’ bondskanselier Friedrich Merz wijzigt plots zijn Israël-standpunt, de grootste draai sinds de aanval van 7 oktober 2023.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
De schok was vrijdag groot, bij de Duitse partijen CDU en CSU. En dat is nog zacht uitgedrukt. Nota bene hun eigen partijleider Friedrich Merz (CDU) slingerde vrijdag een persbericht de wereld in, als reactie op het nieuws dat de Israëlische regering Gaza-stad ging bezetten. De onverwachte boodschap: Duitsland gaat stoppen met wapenleveranties aan Israël.
Duitsland verdedigde Israël na 7 oktober 2023 met woord en daad. Het trad op bij demonstraties tegen het genocidale geweld in Gaza. Het nodigde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu ondanks een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof uit voor een staatsbezoek. En het leverde wapens ter waarde van 435 miljoen euro.
Met zijn uitspraak gaf Merz een historisch signaal af aan zijn bondgenoot. In Duitsland, dat vanwege zijn oorlogsschuld een grote verantwoordelijkheid voor de Israëlische veiligheid voelt, ligt dat sowieso al gevoelig. Maar bij CDU/CSU al helemaal, omdat een diepgevoelde loyaliteit aan Israël ook in de partij-identiteit verankerd zit.
Dit weekend klonk felle kritiek vanuit de CDU. ‘Vanaf vandaag zal Israël ons vuile werk opknappen, maar dan zonder Duitse wapens’, schreef CDU-kamerlid Johannes Winkel op X. Boris Rhein, minister-president van Hessen, schreef op datzelfde medium dat Hamas niet aan de vergadertafel kan worden bestreden. ‘We moeten Israël daarom blijven uitrusten om deze strijd te voeren, Hamas te verslaan en een einde te maken aan het terrorisme.’
Binnen de conservatievere Beierse zusterpartij CSU was de onvrede nog groter. ‘Ik beschouw deze beslissing als verkeerd. Hamas is de oorlog duidelijk begonnen met de aanval op Israël op 7 oktober 2023 en de ongekende moord op duizenden onschuldige mensen’, schreef Klaus Holetschek, voorzitter van de CSU-fractie in het Beierse deelstaatparlement, op X. ‘De veiligheid van Israël is en blijft voor ons een staatszaak.’
Merz’ onverwachte beweging kan niet los worden gezien van de context waarin hij politiek opereert. Enerzijds is Merz bondskanselier namens zijn eigen partij. Hij zocht de afgelopen maanden daarom naar manieren om de druk op Israël op te voeren, zonder zijn bondgenoot af te vallen. Binnen de EU trapte hij op de rem als het om sancties ging.
Ondertussen groeide in de Duitse samenleving de onvrede over deze opstelling – de helft van de Duitsers is volgens recent onderzoek voor een strenger optreden tegen Israël. Ook coalitiepartner SPD vroeg al tijden om een hardere stellingname. Die onvrede speelde mee bij zijn besluit, schreef Merz afgelopen weekend in een verklaring aan het CDU-partijbestuur.
Hoewel Duitsland na de VS de grootste wapenleverancier van Israël is, zijn de concrete gevolgen van Merz uitspraak overigens gering. Wat nu stopt, is de levering van wapens en munitie die in Gaza zouden kunnen worden gebruikt. Maar in de praktijk kwamen er al geen orders meer binnen uit Israël. Duitsland had achter de schermen al laten weten dat die orders niet meer zouden worden goedgekeurd. Grotere leveranties, zoals onderzeeërs of luchtafweergeschut, vinden bovendien nog wel gewoon doorgang.
De onvrede binnen de CDU over Merz’ besluit is niet alleen inhoudelijk. Ook de irritatie over zijn werkwijze is groot. Volgens Duitse media kwam de bondskanselier vrijdag in kleine kring tot dit besluit. Bij een gevoelige kwestie als deze is dat niet de manier, vinden veel christendemocraten. Dat had Merz moeten weten. Bij zijn aantreden beloofde Merz bovendien dat er meer ruimte zou komen voor debat in de partij. Deze actie bewijst het tegenovergestelde.
Het is niet voor het eerst dat Merz eigenstandig de partijkoers verandert. Tijdens de verkiezingen verraste hij een deel van zijn partij toen hij brak met de zogenoemde Brandmauer, de belofte om geen zaken te doen met het uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD). Hetzelfde gebeurde na de verkiezingen, toen hij in de onderhandelingen met de SPD plotseling besloot de staatsschuld toch te laten oplopen.
Volgens de Süddeutsche Zeitung zag Merz afgelopen weekend over het hoofd dat de CDU/CSU-fractie inmiddels minder bereid is om de partijleider blindelings te volgen. De fractieleden zijn teleurgesteld door Merz’ gebroken beloften. En ze voelen zich sowieso vrijer om hun eigen koers te varen, dan tijdens de periode-Merkel. Dat geen enkele partijprominent Merz afgelopen weekend te hulp schoot, is volgens de krant tekenend.
Na een dag vol kritiek, waarop Merz zich niet liet zien, verscheen de bondskanselier zondag op de Duitse tv om tekst en uitleg te geven over zijn besluit. ‘We kunnen geen wapens leveren in een conflict dat nu uitsluitend met militaire middelen wordt opgelost en dat honderdduizenden burgerslachtoffers zou kunnen eisen’, zei hij in het programma Tagesthemen.
Daarover heeft zijn regering een meningsverschil met de Israëlische regering, gaf hij toe. Maar echte vriendschap kan volgens de bondskanselier zulke meningsverschillen verdragen. ‘We blijven zonder enige twijfel aan de zijde van dit land staan.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant