Met ongekend detail wordt het komende half jaar de bodem van Nederland in kaart gebracht. Hoofdrolspeler: een helikopter met een enorme hoepel. ‘Een zoetwaterbel onder een kleilaag is dan interessant.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Van Friesland tot Zeeland zal hij te zien zijn het komende half jaar, een helikopter met daaronder bungelend een enorme hoepel. Op zo’n 80 meter boven het maaiveld vliegt hij over.
Het curieuze gevaarte dient een belangrijk doel: de Hollandse ondergrond in kaart brengen. Waar bevindt zich zoet water? Waar zout water? Waar de zandlagen? En waar de kleilagen? Diverse provincies, waterschappen, drinkwaterbedrijven en de twee kennisinstituten TNO-Geologische Dienst en Deltares werken mee aan het project.
Natuurlijk weten geologen wel ongeveer waar die lagen zich bevinden, bijvoorbeeld via grondboringen. ‘Maar die meetpunten liggen vaak ver uit elkaar, bij diepe boringen soms wel kilometers’, zegt Jan Gunnink van TNO. ‘Met de helikopter krijgen we meetpunten op elke 20 meter.’
Dat is hard nodig, bijvoorbeeld om te zien hoe snel en waar precies de verzilting oprukt bijvoorbeeld door menselijk ingrijpen bij wateronttrekkingen. Ook zeespiegelstijging en veranderingen in neerslag en verdamping kunnen verzilting beïnvloeden. Die informatie is onder meer belangrijk voor boeren in Zeeland.
Een ander urgent onderwerp is drinkwaterschaarste, die ook in het waterrijke Nederland steeds vaker voorkomt in periodes van droogte. De helikopter kan mogelijk nieuwe gebieden vinden om in de toekomst drinkwater te onttrekken.
‘Een zoetwaterbel onder een kleilaag is dan interessant’, zegt Geert-Jan Nijsten van Deltares, expert grondwatermanagement. ‘De kleilaag beschermt het onderliggende grondwater tegen verontreinigingen. En als je water wint onder zo’n kleilaag, krijg je aan het oppervlak minder last van mogelijke effecten, zoals verlaging van de grondwaterstand en bodemdaling.’
De enorme hoepel, die op zo’n 30 meter boven het maaiveld bungelt, heeft volgens Nijsten voor leken ‘iets magisch’, maar werkt volgens harde natuurwetten door een elektromagnetisch veld op te wekken. Zout water reageert anders op dit signaal dan zoet water, en klei anders dan zand. Zo ontstaat een gedetailleerd beeld van verschillen in de ondergrond tot soms wel 200 meter diep.
De helikopter vliegt tot februari 2026 over tal van regio’s en legt in totaal ruim 25 duizend kilometer af. Zo wordt onder meer heel Friesland lijn voor lijn in kaart gebracht, Noord-Holland ten noorden van het Noordzeekanaal, grote delen van Groningen en Noord-Drenthe, West-Brabant, delen van Zeeland en de kop van Goeree-Overflakkee.
Wie de helikopter met hoepel ziet vliegen, hoeft zeker niet te vrezen voor straling. Nijsten: ‘De kracht van de straling op grondniveau is vergelijkbaar met die van een mobieltje dat je tegen je oor houdt.’ En dan ook nog ‘ns heel kort, want de helikopter vliegt met 80 kilometer per uur voorbij, en bovendien niet boven huizen of dorpen.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant