Opheldering over de besteding van EU-coronagelden heeft oppositiepartij PiS nieuwe munitie gegeven om de verzwakte coalitie van de pro-Europese premier Donald Tusk onder druk te zetten. Uit recent onderzoek blijkt dat een deel van het geld is besteed aan luxegoederen.
Op de website van het nationaal wederopbouwplan Krajowy Plan Odbudowy (KPO) werd afgelopen vrijdag een kaart gepubliceerd die inzicht biedt in de besteding van subsidies. Het geld was onder meer bestemd om EU-lidstaten te helpen herstellen van de coronacrisis middels financiële steun aan restaurants, hotels en culturele instellingen. In totaal ging het om 1,2 miljard zloty (282,3 miljoen euro), die nu wordt verdeeld over 2.500 ondernemingen in Polen.
De ophef ontstond op vrijdag toen journalisten openbaarmaakten dat sommige subsidies worden toegekend aan projecten als het opzetten van een ‘glamping met alpaca’s’ en aan aankopen zoals zwembaden, elektrische fietsen, jachten en sauna’s. Ook ging er geld naar swingersclubs.
In een bericht op X waarschuwde Tusk een zerotolerancebeleid te hanteren jegens iedereen die betrokken was bij de toewijzingen van de omstreden subsidies. ‘Iedereen die fouten heeft gemaakt, zal lijden onder de consequenties daarvan, ongeacht zijn positie’, aldus de premier.
De fondsen waren eerder door de EU bevroren vanwege zorgen over schendingen van de rechtsstaat onder de voormalige rechts-conservatieve PiS-regering, die aan de macht was vóór Tusk. Onder de huidige regering zijn de EU-gelden weer vrijgegeven door Brussel – een belangrijke verkiezingsbelofte van de premier.
De PiS-partij strijdt om weer aan de macht te komen bij de volgende verkiezingen en ziet het schandaal als een uitgelezen kans om de druk op de regering op te voeren. Mede-oprichter van de partij, Jaroslaw Kaczyński, beschuldigt de regering van misbruik en waarschuwt dat de kosten uiteindelijk door burgers worden gedragen, schrijft de Poolse nieuwssite PAP.
Het nieuws over de subsidies ligt gevoelig, omdat de regering-Tusk juist felle kritiek uit op onrechtmatige besteding van overheidsgeld onder PiS. Zo worden meerdere politici vervolgd voor hun rol daarbij.
De pas gekozen nationalistisch-conservatieve president Karol Nawrocki, die gelieerd is aan PiS, gebruikt de gebeurtenis om zijn eigen politieke agenda kracht bij te zetten. Volgens de Poolse nieuwssite Onet stelde de president op vrijdag in een toespraak dat ‘het geld niet aan luxegoederen moet worden besteed, maar aan investeringen in Poolse gezinnen’.
Het schandaal vormt in aanloop naar de parlementsverkiezingen van 2027 een bedreiging voor de pro-Europese coalitie van Tusk. Het ministerie dat toezicht houdt op de fondsen wordt geleid door Tusks kleinere coalitiepartner ‘Polska 2050’. De onthulling straalt daarmee negatief af op de regering. Met 31 zetels is de partij cruciaal voor Tusk om een meerderheid in het parlement te behouden.
De rel komt op een uiterst ongelegen moment, twee weken nadat Tusk zijn kabinet hervormde in een poging om zijn regering nieuw leven in te blazen na een nederlaag van zijn partijgenoot bij de presidentsverkiezingen. Die werd gewonnen door Nawrocki.
Nawrocki heeft formeel de bevoegdheid om wetten te vetoën en wetsvoorstellen in te dienen, wat kan leiden tot belemmering van Tusks hervormingen en zijn positie verder kan verzwakken, waardoor PiS mogelijk weer aan de macht kan komen.
Katarzyna Duber-Stachurska, directeur van het Poolse Agentschap voor Ondernemersontwikkeling (PARP), is uit haar functie gezet vanwege vermoedens van onregelmatigheden bij de bestedingen. Volgens de Poolse nieuwssite TVN is een audit uitgezet bij de PARP waarvan de resultaten in september worden verwacht, waarna eventuele onrechtmatige subsidies worden teruggevorderd.
Source: Volkskrant