Oekraïners kijken wantrouwend naar de aanstaande ontmoeting tussen de Amerikaanse president Trump en de Russische president Poetin. Ze vrezen dat Trump zich op de mouw laat spelden dat Oekraïne kansloos is op het slagveld. Hoe staat Oekraïne er werkelijk voor aan het front?
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
De Oekraïense verdediging van de loopgraaf was geslonken tot één gewonde infanteriesoldaat. Andri Tkatsjoek had zijn drie collega’s zien sneuvelen door Russische droneaanvallen. Nu zat hij alleen in een hol onder een paar kaalgeschoten bomen, op anderhalve kilometer van zijn dichtstbijzijnde strijdmakkers, omsingeld door groepjes Russische militairen. En met een wond in zijn been.
Het duurde vijf dagen tot de hulp kwam die zijn eenheid via de radio had beloofd: een elektrische fiets. De fiets werd bungelend aan een drone afgeleverd bij de loopgraaf, zo is te zien op beelden die de Oekraïense brigade Roebizj vorige week vrijgaf. Tkatsjoek scheurde weg uit zijn omsingeling, raakte daarbij een landmijn, maar overleefde de ontploffing en strompelde de laatste honderden meters op eigen kracht naar de armen van een strijdmakker.
Een redding per e-bike is ongewoon aan het front. Alle andere omstandigheden uit het verhaal van Tkatsjoek zijn deze zomer tekenend voor de dagelijkse realiteit van Oekraïense infanteriesoldaten in de voorste linies.
Ze zijn in ondertal. Ze worden bespied en beschoten door Russische drones. En ze verliezen terrein. ‘We slagen er niet in om de frontlinie volledig te stabiliseren’, zegt de Oekraïense analist Mykola Bielieskov in een telefonisch interview. ‘En dat is een kritieke voorwaarde voor onderhandelingen.’
Het aanhoudende terreinverlies is een zwakte voor de Oekraïense onderhandelingspositie. De Russische president Vladimir Poetin gebruikt het verschuivende front om de Amerikaanse president Donald Trump ervan te overtuigen dat Oekraïne verstrekkende concessies moet doen om de oorlog te stoppen. Oekraïners vrezen dat Trump daar helemaal in meegaat tijdens zijn aanstaande ontmoeting met Poetin.
Hoe problematisch is de situatie aan het front werkelijk voor Oekraïne? Mathematisch gezien is die deze zomer verslechterd. In de afgelopen drie maanden verloor Oekraïne ongeveer 500 vierkante kilometer per maand (vergelijkbaar met de oppervlakte van Texel), blijkt uit berekeningen van DeepStateMap, een Oekraïense site die het front in kaart brengt. Dat is bijna drie keer zo veel als in dezelfde periode vorig jaar.
Maar die oppervlaktes stellen weinig voor op het totale oppervlak van Oekraïne, het grootste land van Europa ten westen van Rusland. In dit tempo heeft het Russische leger de rest van deze eeuw nodig om Oekraïne te bezetten.
De acuutste dreiging voor Oekraïne is de val van twee steden in de oostelijke provincie Donetsk. Pokrovsk en Kostjantynivka zijn in de afgelopen weken steeds verder omsloten door het Russische leger. Oekraïense militairen dreigen er te worden omsingeld. Vooral de situatie in Pokrovsk is in de afgelopen weken kritiek geworden, stellen militaire analisten.
Ze zijn eensgezind over de belangrijkste verklaring voor de Russische veroveringen: een Oekraïens tekort aan mankracht. Vooral de voorste linies met infanteriesoldaten zijn zwaar onderbemand.
‘We hebben nog maar iets van tien mensen voor een kilometer front’, zegt Bielieskov, analist bij het Oekraïense Nationaal Instituut voor Strategische Studies en Come Back Alive, een organisatie die het Oekraïense leger steunt. ‘Je hoeft geen meestertacticus te zijn om langszij te komen.’
Het slagveld lijkt steeds minder op dat van de Eerste Wereldoorlog, de loopgravenstrijd die vaak is opgeroepen om een beeld te schetsen van de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Van enorme loopgraven in de velden met enorme hoeveelheden infanteriesoldaten is geen sprake. Integendeel, de voorste linies zijn poreus. Aanvallen en verdedigen gebeurt vrijwel alleen nog in kleine groepen, vaak van drie tot vijf soldaten.
Vanwege het sterk toegenomen gevaar van drones houden de voorste Oekraïense militairen zich schuil in kleine stellingen, vaak onder bomenrijen en in kelders van verlaten huizen – één stap buiten de beschutting kan ontdekking en beschieting betekenen. Aflossing en bevoorrading is nauwelijks nog mogelijk. Een eenheid bij het stadje Tsjasiv Jar getuigde onlangs over ‘94 dagen vechten zonder aflossing’.
Door die wetenschap staan Oekraïners niet in de rij om bij de infanterie te gaan. Maar het zal moeten, schreef de Oekraïense opperbevelhebber Oleksandr Syrsky vorige week in een oproep tot opvoering van de mobilisatie en versterking van de voorste linies. ‘We hebben geen keus.’
De situatie voor Russische infanteriesoldaten is nog grauwer. Volgens schattingen zijn de afgelopen maanden de dodelijkste maanden voor Rusland geweest, sinds de inval in 2022. Het totale aantal omgekomen Russische militairen nadert de tweehonderdduizend, blijkt uit onderzoek van de onafhankelijke nieuwssite Mediazona.
Maar Rusland slaagt er beter in om zijn verliezen te compenseren. Deels door gewonde en half-invalide militairen terug te sturen naar het front. En voornamelijk door mannen het leger in te lokken met hoge salarissen die de mannen en hun gezinnen uit armoede tillen.
De Russische infanterie wordt deze zomer naar voren gestuurd zonder de beschutting van tanks of pantserwagens. Veel voertuigen zijn vernietigd door Oekraïne. Ze maken door het steeds grotere bereik van drones nauwelijks kans om het front te bereiken. Als gevolg moeten Russische soldaten de Oekraïense linies nu te voet penetreren, en soms op motorfietsen en elektrische stepjes.
Die tactiek werkt, maar gaat langzaam, zegt de Amerikaanse militaire analist Rob Lee in een verslag van een reis langs het front deze zomer. ‘Het is de vraag of Rusland een doorbraak kan bereiken op deze manier. Het zijn allemaal kleinschalige infiltratietactieken.’
Ook denktank The Institute for the Study of War acht een Russische doorbraak door de Oekraïense verdedigingslinies onwaarschijnlijk. Alleen al voor de inname van de provincie Donetsk – een missie die na elf jaar oorlog nog niet is volbracht – heeft het Russische leger ‘waarschijnlijk nog meerdere jaren nodig’, stelde de denktank dit weekend.
Oekraïnes belangrijkste wapen tegen de Russische aanvallen zijn de drones die het land grotendeels zelf ontwikkelt. Drones zijn dit jaar verantwoordelijk geworden voor meer dan 80 procent van de doden en gewonden op het slagveld, zeggen artsen in traumacentra aan het front – in 2022 en 2023 was de artillerie nog het dodelijkste wapen.
Maar de ooit zo grote Oekraïense voorsprong op dronegebied slinkt, merken Oekraïense militairen langs het ruim duizend kilometer lange front. Ook zij lijden tegenwoordig de meeste verliezen door aanvallen van onbemande toestellen uit de lucht. Vooral Ruslands gewapende ‘glasvezeldrones’ – drones die niet worden aangestuurd door verstoorbare radiofrequenties, maar door een kilometerslange, flinterdunne glasvezelkabel – zijn een groot probleem voor Oekraïne.
Het symbool van de Russische inhaalslag is Rubicon, een nieuw dronecentrum van het Russische ministerie van Defensie. Eenheden van het centrum worden naar belangrijke plaatsen aan het front gestuurd en maken daar snel verschil, zag militair analist Franz-Stefan Gady vorige maand aan het front.
‘Wat Rubicon bijzonder gevaarlijk maakt’, schrijft hij in vakblad Foreign Policy, ‘is de methodische manier waarop het de drone-voordelen van Oekraïne onschadelijk maakt, onder meer door Oekraïense drones te onderscheppen, droneteams op de grond te doden en aanvoerlijnen af te snijden.’
Een cruciale aanvoerlijn die Rusland nu probeert af te snijden is de laatst overgebleven weg naar de stad Pokrovsk. Oekraïne heeft visnetten boven de weg gespannen om verkeer te beschermen tegen drones. Ondertussen probeert Kyiv de voorsprong op het gebied van drones te herstellen met eigen grootschalige droneprojecten.
Grote opluchting voor het Oekraïense leger is deze zomer de komst van extra Amerikaanse wapens. Europese landen en Canada kondigden vorige week aan voor honderden miljoenen euro’s Amerikaanse wapenpakketten aan te schaffen voor Oekraïne. President Trump gaf akkoord voor de verkoop nadat hij gefrustreerd raakte over Poetins weigering om een einde aan de oorlog te maken en diens massale luchtaanvallen op Oekraïense steden.
‘Het is een grote doorbraak gezien de verwachtingen in de eerste helft van het jaar’, zegt Bielieskov, de Oekraïense analist. ‘Want we kunnen ons herinneren met welke slogans en ideeën Trump aan de macht kwam.’
Dat Trump nu een-op-een afspreekt met Poetin doet Oekraïners weer zuchten. Velen vermoeden dat Trump in een val van Poetin loopt en terugkomt met de Russische versie van de situatie aan het front. Eén ding staat vast, schrijft de Oekraïense politieke analist Vladimir Fesenko op Facebook: ‘Natuurlijk kunnen we dit niet beschouwen als een voorbode van het einde van de oorlog.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant