is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Is Europa de kip zonder kop van dit tijdsgewricht? Hoe minder de oude regels nog gelden, hoe harder we vluchten in de armen van volkenrechtdeskundigen. We hebben een snel groeiend leger genocidedeskundigen, maar nul geopolitieke slagkracht om in Oekraïne, Gaza of Soedan oorlogsmisdaden te voorkomen.
De versnelde ontrafeling van de oude mondiale ordening onder Trump richt de schijnwerpers op de fundamentele zwakte van Europa. Die bleef lang verhuld achter de brede rug van Amerika en onze eigen luid verkondigde pretenties, maar nu Amerika zijn eigen plan trekt staan Europeanen er vaak bij als onmachtig krijsende kleuters. Het is in de mode Europese onmacht in Gaza te contrasteren met ‘krachtige’ en ‘morele’ opstelling in Oekraïne. Serieus? Wat een eigenwaan, wat een zelfbedrog.
De EU heeft vele sancties tegen Rusland ingevoerd en miljarden steun aan Kyiv gegeven, maar Europeanen zijn ook met vele miljarden energie-aankopen Poetins oorlogskas blijven spekken. Durft iemand serieus te beweren dat Europeanen de afgelopen drie jaar hebben herbewapend of hun nu nog comfortabele leven anderszins écht laten verstoren door de grootste agressie op hun continent sinds Adolf Hitler?
Feit is dat in beide oorlogen Europeanen (als EU, als individuele landen of als coalities van bereidwilligen) er niet in slagen een machtspolitieke factor van betekenis te zijn. Ondanks alle Europese pretenties is maximale Europese invloed nog steeds te behalen - vanwege interne verdeeldheid en collectieve Europese zwakte - via beïnvloeding van Washington.
Dat pogen Europeanen in Oekraïne en Sigrid Kaag bepleitte in Nieuwsuur hetzelfde inzake Gaza. Ze zei wat in onze nationale politieke kerk (de Tweede Kamer) taboe is: ‘Nederland denkt graag binnen EU-verband als het uitkomt, maar politiek gezien is de EU voor de Israëli's geen factor van betekenis. In Israël telt alleen wat de Amerikanen doen. Dus wat de EU zou moeten doen (...) is zich veel meer op de Amerikanen richten.’
Reality bites. Dat Europa 35 jaar na het einde van de Koude Oorlog nog steeds zijn maximale invloed via de VS kan uitoefenen is natuurlijk een monumentaal testimonium paupertatis voor de Europese politiek. En als Europeanen niet heel snel wakker worden, gaan ze hiervoor een torenhoge prijs betalen.
Cuius regio, eius religio (wiens gebied, diens religie). Het principe stamt uit de Vrede van Augsburg van 1555, maar die kant gaan we weer op. De heerser bepaalt de in zijn gebied geldende waarden en de mores (en in sommige landen ook nog steeds de religie) en wie aankomt met ‘universele mensenrechten’ krijgt met de knuppel.
De VS overleven wel in een puur Hobbesiaanse, transactionele wereld – maar dat geldt niet automatisch voor Europeanen. Want we vertonen onze zwakte niet alleen in Oekraïne, waar de helft van Europa na drie jaar grote oorlog nog steeds niet weet of de zaak het verdedigen waard is. Zelfs op handelsgebied kan Europa niet tegen de VS opstaan, wegens achterstand en afhankelijkheden op gebieden als defensie en technologie.
Toen Trump terugkeerde, kraaiden velen dat ‘Europa’ de Amerikaanse rol als verdediger van de liberale, op spelregels gebaseerde wereldorde ging overnemen. Europese politici voeren burgers liever makkelijke demagogie dan harde waarheden. Maar op dit moment beschikken vrije Europese landen niet over de politieke, militaire, economische en technologische fundamenten die voor zo’n rol nodig zijn.
Terwijl wij vluchten in morele klaagzangen en pretenties, lacht de wereld ons uit en vervolgt zijn weg. De VN-organisaties worden sluipenderwijs overgenomen door China. Tegen westerse ngo’s – die zich na de Koude Oorlog als missionarissen over de wereld verspreidden (sommige reflexen zitten diep) – zijn in 130 landen maatregelen genomen.
Terwijl onze parlementariërs in emotionele buitenlanddebatten om ‘actie’ roepen, worden Europese bewindslieden daarbuiten nauwelijks serieus genomen. Wie dat niet gelooft, moet er voor de grap Politics On the Edge (2023) van de Britse oud-minister Rory Stewart op naslaan. We verliezen elke greep op aanpalende regio’s, hebben immigratie niet onder controle, en worden intern en in de EU uiteengereten door dezelfde krachten als die de Amerikaanse politiek en rechtsstaat slopen. Europa blijft militair sluimeren, bedelt bij Trump, en schiet elders met volkenrechtelijk geschut en symbolische daden. Zonder enig machtspolitiek handelingsvermogen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant