Nee, ze worden door de mannen op de boten niet meer aangezien voor de koffiedame. Toch valt er nog een wereld te winnen in hun sport, zeggen oceaanzeilers Rosalin Kuiper en Carolijn Brouwer. Want moeder zijn en racen blijkt nog best ingewikkeld.
is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft vooral over schaatsen, zwemmen en tennis.
In de beginjaren van haar zee-carrière hoorde Carolijn Brouwer hoe een zeiler had verkondigd dat, als de vrouwenboot van hem zou winnen, hij een ananas op een plek in zijn lichaam zou stoppen waar de zon nooit schijnt. Rosalin Kuiper omschreef zeezeilen ruim twee jaar geleden nog als ‘een gigantische mannensport’.
De twee Nederlandse vrouwen zijn boegbeelden van verschillende generaties. Pioniers in een sport die verandert, maar ook levend in een wereld waar soms nog steeds onbegrip is voor hun keuzes, zoals de combinatie met het moederschap. Nu stappen ze voor het eerst samen in een boot. Kuiper (30) is schipper bij Team Holcim-PRB. Ze koos Brouwer (52) als een van haar (gemengde) groep bemanningsleden. Vanaf 10 augustus varen ze in zes weken de Ocean Race Europe.
Er was een tijd, pas een jaar of tien geleden, dat Kuiper een rokje toegestoken kreeg als ze aan boord stapte. Zo van: dit is jouw outfit, je bent vast een van de hostesses. Smakelijk vertelde ze een paar jaar geleden hoe ze ooit aan boord van een grote zeilboot met zo’n 25 Spanjaarden ging. Zij: blond, lang, jong. De algehele, enthousiaste, reactie: ‘Halló! Wat komt deze koffiedame doen? Wat fantastisch.’
Maar nu is ze leider tijdens een grote, befaamde wedstrijd, op een van de snelste boten ter wereld. Bij een team dat zich de afgelopen maanden bezighield met de mogelijkheid dat Kuiper, ondanks het vooruitzicht van onafgebroken dagen op zee, kan kolven. En zo borstvoeding kan blijven geven aan haar dochtertje Feis van ruim acht maanden. Brouwer: ‘Wat jij doet, daar was tien jaar geleden echt geen sprake van. Ondenkbaar. Je moest maar gewoon stoppen met borstvoeding.’
Ze zitten in een restaurant naast de Bosbaan in Amsterdam. Het is op het moment van spreken ruim drie maanden voor vertrek, maar het is ook een van de spaarzame momenten waarop ze tegelijkertijd in Nederland zijn. Brouwer is even op familiebezoek. Ze emigreerde jaren geleden naar Australië, waar ze met haar partner Darren, ook zeiler, en hun 14-jarige zoon Kyle in Sydney woont.
Op de vraag waarom ze Brouwer heeft uitgenodigd voor haar team zegt de in het Zuid-Hollandse Warmond wonende Kuiper: ‘Carolijn zit altijd in mijn hoofd’, zegt de in het Zuid-Hollandse Warmond wonende Kuiper. ‘Ze is een voorvechter. Heeft de zeilsport voor een groot deel gemaakt tot wat het nu is.’ En dus was de keuze voor haar als teamlid een simpele. Terwijl Brouwer al meerdere keren vreesde dat haar leeftijd haar mogelijkheden in de zeilwereld zou gaan dwarsbomen – voor vrouwen liggen er, nog steeds, minder kansen dan voor mannen.
Brouwer schreef in 2018 geschiedenis. In dat jaar werd ze samen met haar toenmalige Franse teamgenote Marie Riou de eerste vrouwelijke winnaar van de prestigieuze Ocean Race. Vier jaar daarvoor was ze een van de elf vrouwen aan boord van vrouwenteam SCA, het eerste écht serieuze vrouwenproject in de Ocean Race. De paar keer dat er daarvoor een vrouwenboot meedeed was dat met beperkte middelen en moesten ze het doen met slechter materiaal, de afdankertjes van de mannen.
Toen Kuiper in maart belde, was Brouwer meteen geïnteresseerd. De afgelopen jaren begeleidde ze als coach Australische zeilers, onder meer bij de Olympische Spelen van Parijs. Zelf deed ze mee aan korte projecten, ‘hier en daar’ op jachten varen. Veel zeezeilers krijgen dergelijke opdrachten tussendoor en verdienen zo hun geld.
Maar een project als de Ocean Race Europe is anders. Op boten met foils, een soort vleugels die de boot boven het water tillen, varen ze op topsnelheid rond de 70 kilometer per uur. Brouwer: ‘Bij een team horen, samen werken naar een bepaald doel: dat is wat ik leuk vind aan het zeezeilen. Ik merkte dat ik het zelf zeilen miste. En ik heb het gevoel van: ik heb nog een appeltje te schillen met de Ocean Race.’
Waarom?
Brouwer: ‘Aan het begin van de vorige Ocean Race was ik betrokken bij een andere boot. Maar mijn zoon Kyle ging rond die periode naar de middelbare school.’ Brouwer draait naar Kuiper, naast haar aan tafel. ‘Dit ga jij allemaal nog meemaken.
‘Kyle wilde graag dat mijn partner, of ik, thuis zou zijn. Tijdens zijn lagereschooltijd hadden we een goede regeling met de school, zij ondersteunden ons. We hadden een nanny, Kyle reisde met ons mee de hele wereld rond. Wat hij leuk vond. Dat kan op de middelbare school niet. Hij is nu ouder, heeft vriendjes, is heel sociaal en wil dat leven niet missen.’
De Ocean Race Europe bestaat uit vijf etappes en de totale wedstrijd duurt korter dan de gewone Ocean Race: zes weken tegenover negen maanden. In de vorige editie van de reis rond de wereld zat een etappe van rond de veertig dagen. Brouwer: ‘Mijn partner is daarnaast ook veel van huis, hij is ook coach. Ik vond het heel moeilijk, want wilde het graag, maar ik wist: dan gaat de Ocean Race voor mij door mijn thuissituatie niet lukken.
‘Nu doe ik niet mee met dé Ocean Race, maar de Ocean Race Europe zie ik als het dochtertje van de grote race. Rondje Europa in plaats van rondje wereld. Een sprint, maar voor mij is dit een mooie kans.’
Zouden mannelijke collega’s ook zoiets tegen elkaar zeggen, van: dit ga je nog wel meemaken?
Kuiper: ‘Goede vraag.’ Waarna ze stilvalt en nadenkt.
Twee jaar geleden deed ze voor het eerst mee aan de Ocean Race. Met Team Malizia werd ze derde. De schipper van die boot is vader. Hoe vond hij het om zijn kinderen achter te laten, vraagt Brouwer haar.
Kuiper: ‘Daar werd toch wat minder over gepraat. Maar een andere, mannelijke, zeiler met wie ik toen ook aan boord zat, heeft nu een kindje dat in leeftijd drie weken scheelt met mijn dochter. Wij hebben het er inmiddels wel over. Van: hoe ga jij dat doen? Of we stellen voor om te kijken of onze gezinnen straks aan de kant bij elkaar kunnen zijn. We vinden het allebei moeilijk om ons kind te missen en praten daar makkelijk over.’
Toen Kuiper zo’n twee jaar geleden werd benaderd voor de rol als schipper bij het Zwitserse Holcim-PRB, gaf ze meteen aan dat ze een kinderwens had. Ze wilde eerlijk zijn. Maar ik wil ook blijven zeilen, besloot ze. Ze trof het met een sponsor die wilde kijken of het haalbaar was, stelt ze. Die meedacht over oplossingen waardoor ze borstvoeding kan blijven geven.
Het is prachtig om op een boot te zijn als de zon opkomt of ondergaat. Of juist om in het donker op topsnelheid te varen. Ze houdt van de adrenaline die dan vrijkomt. ‘Echt een machtig gevoel.’ Dan zweeft de boot boven het water, hoort ze het zoemende geluid van de foils terwijl het verder om haar heen kalm is. Dan geniet ze. Ze houdt ook van het in de natuur zijn, tussen de elementen. Zonder afleidingen van de ‘landwereld’, zoals ze dat noemt. Zeilen noemt ze een verslaving.
Brouwer: ‘Het vrijheidselement van de natuur en het water, gecombineerd met de sportieve uitdaging, dat trekt mij. Met een team komt daar iets bij: je probeert met zijn allen toch een puzzel te leggen. Als dat lukt, dan win je. Dat is het mooiste wat er is.’
Kuiper: ‘Maar je moet er ook dingen voor laten. Ik mis bruiloften. Ik ben aan het trainen in Frankrijk terwijl vriendinnen bevallen en kan ze dan wekenlang niet bezoeken. Je míst dingen.’
Brouwer: ‘Sterker nog: je gaat dingen missen van je eigen kind. Ik kwam op een gegeven moment terug van een etappe en toen was Kyle zindelijk. Daar heb ik als moeder niet voor gezorgd. Dat hij op zijn 5de van zijn blankie af was, een doekje waar we vijf reserve-exemplaren van hadden omdat hij dat altijd bij zich wilde hebben, is niet aan mij te danken, maar aan Anita, onze nanny.’
Kun je dat makkelijk accepteren, of knaagt dat?
Brouwer: ‘Ik vind het jammer. Ik mis het moment waarop hij trots was dat het hem lukte. Maar ik kreeg er ondertussen zo veel andere dingen voor terug. Dat geef ik Rosalin ook mee: over een paar jaar kijkt haar dochtertje terug en is ze trots op haar moeder, om wat ze allemaal gedaan heeft. Kyle is heel trots op mij.’
Brouwer stelde jarenlang dat haar topsportleven voorbij zou zijn als ze moeder zou worden. Dan zou ze met volle toewijding voor het moederschap gaan. Op haar 38ste werd Kyle geboren. Toen hij bijna 2 was, kwam Team SCA op haar pad.
Waarom kwam je toen terug op je besluit?
Brouwer: ‘Ik vond het een mooie kans en ik dacht: ik moet mijn leven niet stopzetten omdat ik een kind heb. Als ik ga zeilen maakt dat me geen mindere moeder. Je moet wel zorgen dat je alles voor je kind goed regelt.’
Er waren meer moeders bij SCA. Bovendien bracht het reizen rond de wereld voor Kyle wat bijzonders: de kinderen, die minder dan zes maanden van elkaar scheelden, groeiden op als broers. Wel viel het Brouwer in 2014 direct op dat zij vragen kreeg over het combineren van het moederschap met het zeilen. Hoe ze dat voor zich zag? Of dat moeilijk zou worden? Waarom krijgen mannen nooit zulke vragen, vroeg ze zich af.
Hoe is dat nu, elf jaar later?
Kuiper: ‘Ik kreeg van meerdere mensen de vraag: ‘Als jij nou aan het zeilen bent, wie past er dan op jouw kind?’ ‘Nou, mijn man’, antwoordde ik dan. ‘En hij past niet op mijn kind, het ís zijn kind.’ Dan keken ze heel verbaasd.’
Brouwer: ‘Je bent geen babysitter van je eigen kinderen. Dat zijn andere mensen.’
Toen ze net een paar jaar moeder was, sprak Brouwer met kennissen. Zij vroegen: ‘Hoe kun jij, als je 25 dagen op zee bent, nog volgens je eigen normen en waarden jouw kind opvoeden?’ Een boude vraag, waarover Brouwer nooit had nagedacht. Haar zoon was bij zijn vader, haar partner, die ze vertrouwt. Hoezo zou ze zich daar zorgen om moeten maken? ‘Ik ben ook niet belangrijker, ik speel geen grotere rol in die opvoeding dan hij.’
Wel is het belangrijk om een goed vangnet te regelen, zegt ze. Bijvoorbeeld met behulp van een nanny. ‘En dan gaat er een knop om zodra die trossen losgaan. Dan ben je niet meer met het thuisfront bezig. Dat geldt voor mannen niet anders dan voor vrouwen.’
In december is Kuiper bevallen van dochter Feis, een paar maanden later begon ze aan de voorbereiding op de Ocean Race Europe. Haar man en zij delen de zorg voor hun dochter met een vriendin van Kuiper, die meereisde tussen Nederland en Frankrijk, waar het team trainde in aanloop naar de race.
Kuiper: ‘’s Avonds evalueren we hoe het is gegaan. Als ik het water op ga, weet ik voor honderd procent zeker dat zij het met z’n allen fantastisch doen en dat ik zonder stress op pad kan. Dat was een voorwaarde voor mij. Ik ben eerst moeder, daarna ben ik oceaanzeiler.’
Wat zijn de lastigste momenten?
Brouwer: ‘Het vertrek is het moeilijkst. Ik had een nanny die het voor elkaar kreeg dat Kyle op de kade stond. Hij zwaaide, lachte en gaf kusjes. Als mijn zoontje daar had gehuild, wat ik bij een mannelijke collega wel zag gebeuren, had ik het nog erger gevonden om weg te gaan.’
Kuiper: ‘En in de media ben je dan een slechte moeder, want je laat je kind huilend achter op het dok.’
Toen Brouwer in 2014 na een lange etappe van 25 dagen op zee haar zoontje weer zag, sprak hij haar aan met de naam van de nanny, in plaats van met ‘mama’. Elke andere moeder had zich misschien zorgen gemaakt, denkt Brouwer, dat ze het contact met haar kind kwijt zou zijn. Brouwer niet. ‘Wat fantastisch’, zegt Kuiper, terwijl ze instemmend knikt.
Brouwer: ‘Fantastisch dat hij zich zo op zijn gemak voelde bij haar. Het is nu tien jaar geleden, maar ik hoop dat de wereld iets veranderd is, dat we allemaal iets opener en begripvoller naar andere situaties kunnen kijken.’
Op de Olympische Spelen deden er vorige zomer voor het eerst evenveel vrouwen als mannen mee in het zeilen. De prestigieuze America’s Cup kwam voor het eerst met een aparte editie voor vrouwen. Twee jaar geleden stelde Kuiper dat er nog een wereld te winnen was voor vrouwen binnen het zeezeilen. 95 procent van de zeezeilers is man, schatte ze destijds in.
Hoe is dat nu?
Kuiper: ‘De sport verandert, maar het kan nog steeds veel beter. Ik probeer eraan bij te dragen, door bijvoorbeeld hard te zoeken naar vrouwelijke technici. En door een voorbeeld te zijn als moeder van een jong kind. Ik wil laten zien: dit kan ook.’
Brouwer: ‘Stel, je hebt een olympische gemengde boot die brons haalt, dan is het nog steeds zo dat de man eerder gekozen wordt voor een nieuw project in het zeezeilen dan de vrouw. Terwijl ze toch hetzelfde bereikt hebben. Daar is nog winst te behalen.’
Tegelijkertijd draait het om het grijpen van kansen. Kuiper is een laatbloeier in het zeilen. Op haar 6de deed ze mee aan een 24-uurswedstrijd, tot laat in de avond samen met een vriendinnetje in een boot op het water. Magisch vond ze het, maar daar bleef het bij. Het gezin van vijf waaruit ze komt was in het weekend al druk met allerlei andere sporten.
Toen ze op haar 18de met een rugzak door Australië trok, kwam haar vroegere passie weer op. Ze trok steeds naar de haven: boten kijken, schippers observeren. Uiteindelijk besloot ze tijdens die reis: ik wil professioneel zeilen. Ze hoorde dat haar plan onhaalbaar was, het gros van de zeezeilers heeft een olympische achtergrond en zeilt al jaren. Maar met haar enthousiasme kwam ze uiteindelijk steeds verder.
Ook Brouwer koos niet de makkelijkste weg. Als enige vrouw zeilde ze in het eerste deel van haar carrière in de toen nog bestaande open olympische klasse. Ze had ook een vrouwenklasse kunnen kiezen, maar ze vond de andere boot leuker en ging de uitdaging aan tussen de mannen. Uiteindelijk deed ze drie keer mee aan de Olympische Spelen, in verschillende zeilklassen. Ze werd vier keer wereldkampioen en twee keer verkozen tot beste zeilster ter wereld.
Brouwer: ‘Het maakt inmiddels niet meer uit of je man of vrouw bent, maar nog steeds geldt: als je een kans krijgt, als er ergens een deur op een kiertje staat, zul je die zelf open moeten smijten.’
Kuiper: ‘Het is aan jou om de kansen te pakken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant