In Zuidoost-Azië zie ik hoe AI slim wordt ingezet door mensen om hun werk te ondersteunen. Daar kunnen AI-fetisjisten, die eropuit zijn om mensen te vervangen, nog van leren.
Techmiljardairs als OpenAI-CEO Sam Altman verkneukelen zich aan het idee dat superintelligente AI binnen vier jaar realiteit wordt en allerlei menselijk werk overneemt. Anderen vrezen door die efficiëntieslag hun baan te verliezen. Maar vanuit mijn woonplaats Phnom Penh zie ik andere manieren om naar AI te kijken dan die twee uitersten.
Zo stond voor mijn deur eerst de hele dag een man met een karretje vol kokosnoten en mango’s. De laatste tijd is hij er steeds minder. Toen ik vroeg waarom, glimlachte hij breed en liet me zijn telefoon zien. Hij had ChatGPT gevraagd wanneer mensen het meeste fruit kopen, en komt nu alleen nog tijdens de fruitspits. Simpel, maar doeltreffend: AI voorspelt zijn piekmomenten, hij bepaalt zelf hoe hij daarop inzet.
Ramon Stoppelenburg schrijft regelmatig over tech en AI.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het is tekenend voor de andere benadering van AI die ik hier in Zuidoost-Azië vaak zie. Mensen gebruiken AI om zichzelf effectiever te maken, niet overbodig.
Neem Tokopedia, een van de grootste e-commerceplatforms van Indonesië. Het bedrijf krijgt dagelijks duizenden klachten op sociale media binnen: frustratie over trage leveringen, foutieve producten, slechte service. In plaats van meer klantenservicemedewerkers in te huren of de stroom woede te laten beantwoorden door chatbots, gebruikt Tokopedia AI om patronen in die klachten te herkennen. Menselijke teams interpreteren die patronen, duiken in de onderliggende oorzaken en passen hun strategie aan. Ze lossen niet alleen klachten op, ze voorkomen ze. AI levert de data, mensen maken er empathie van.
In Thailand zag McDonald’s een TikTok-trend waarbij jongeren hun softijssmaken zelf creatief combineerden. Ze besloten hier een campagne op in te richten en kozen voor een hybride aanpak, met zowel mensen als AI. Ze gebruikten AI’s Spark Ads om organische TikTok-posts te verspreiden, maar selecteerden zelf welke video’s en hielden controle over toon en inhoud. Het resultaat: softijsverkoop steeg met 130 procent. Niet omdat AI iets geniaals deed, maar omdat mensen hun creativiteit versterkt zagen.
Ook McDonald’s UK experimenteert met het publiceren van AI-gegenereerde in-store stories, gericht op families. Ouders voeren zelf de namen van gezinsleden en hun bestemming in, waarna AI via Microsoft Azure en ChatGPT een gepersonaliseerde video creëert die je mag delen op je eigen socials. Maar de menselijke redacteur blijft cruciaal: die herschrijft alles om het persoonlijk en emotioneel relevant te maken. Waar AI generieke verhalen produceert, maakt de redacteur ze voelbaar en geloofwaardig.
Deze voorbeelden laten een patroon zien: AI werkt het best als het wordt ingezet als verlengstuk van menselijke creativiteit, empathie en oordeelsvermogen.
Dat botst met een dominante denkrichting in veel bestuurskamers. Daar heerst AI-fetisjisme: hoe sneller geautomatiseerd kan worden, hoe beter. Mensen worden gezien als kostenpost of obstakel. Het ultieme doel lijkt een bedrijf te runnen zonder dat er nog mensen aan te pas komen.
Maar de bedrijven die AI het slimst inzetten, laten AI de saaie en repetitieve taken doen, zodat mensen zich kunnen concentreren op interpreteren, innoveren en verbinden.
AI spuugt cijfers uit: diagrammen, trends, patronen. Pas als iemand aan tafel ‘en nu?’ vraagt, gebeurt er iets. De waarde zit niet in het model, maar in de menselijke interpretatie. In twijfel, nuance en context — precies dat wat AI niet bezit.
We zetten AI in om ons weer te kunnen richten op werk dat ons als mensen onderscheidt. Om te brainstormen over oplossingen, in plaats van eindeloos data in te voeren. Om écht naar klanten te luisteren, in plaats van standaard scripts af te ratelen. Om strategische keuzes te maken, in plaats van procedures uit te voeren.
Misschien kunnen we zo een einde maken in het geloof dat efficiëntie, meetbaarheid en schaalbaarheid het hoogst haalbare zouden zijn. Een geloof dat ten koste ging van onze creativiteit.
AI houdt ons een spiegel voor. Het toont waar we gemakzuchtig zijn, waar visie ontbreekt, maar ook waar menselijke cognitie zich in onderscheid: in goede vragen stellen, verbanden leggen, betekenis geven.
Bedrijven die AI slim inzetten, groeien sneller dan hun concurrenten. Niet omdat ze mensen eruit snijden, maar omdat ze mensen beter inzetten. Want AI zonder context is razendsnel, maar ook blind.
Wie nu nog denkt in termen van vervanging, of angst heeft voor massaontslagen, mist de werkelijke revolutie. De toekomst van AI ligt in samenwerking.
Die kokosnootverkoper begreep het al: AI hoeft ons niet overbodig te maken. Het laat zien waar we het vertrouwen in ons eigen oordeelsvermogen zijn kwijtgeraakt. In zijn geval: in zijn vrijheid om zelf te bepalen wanneer werken zin heeft, in plaats van gedachteloos door te werken in lege straten. Dáár ligt de werkelijke bevrijding.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant