Een hogesnelheidslijn moet de Kasjmirvallei ‘cultureel integreren’ bij de rest van India.
In de gemilitariseerde regio is buitenlandse pers zelden welkom
De nieuwe trein biedt een uitgelezen kans voor de Volkskrant om er toch verslag uit te doen
Door Iva Venneman
Fotografie Jelle Krings
In de hogesnelheidstrein die richting de gemilitariseerde Kasjmirvallei raast, heerst een vakantiestemming. In coupé E1 draait het echtpaar Badia hun tweezitter richting het raam. Even later worden ze getrakteerd op een panoramisch uitzicht vanaf de Chenab Rail Bridge, met 359 meter de hoogste spoorbrug ter wereld, die speciaal voor deze nieuwe treinverbinding door het Himalayagebergte is gebouwd.
Het echtpaar Badia kijkt uit op het Himalayagebergte.
‘Dit is een voorbeeld van India’s uitmuntende innovatiekracht’, zegt Kamal Badia, terwijl mistbanken tussen de bergen voorbijdrijven. Op het bandje dat uit de speakers schalt, klinkt een even enthousiaste vrouwenstem: ‘De brug is zelfs hoger dan de Eiffeltoren.’
De Vande Bharat Express richting Srinagar, die in juni feestelijk werd geopend, is inderdaad geen doorsneetrein. Het is de eerste hogesnelheidstrein die de Kasjmirvallei met de rest van India verbindt. 28 jaar is er aan dit megaproject gebouwd, 119 kilometer aan tunnels werd ervoor gegraven, 943 bruggen zijn ervoor opgericht. Het is daarmee een van de grootste spoorwegprojecten sinds India’s onafhankelijkheid (1947).
Maar het is vooral de bestemming die de treinreis zo bijzonder maakt. De Kasjmirvallei is dankzij haar besneeuwde bergtoppen niet alleen het decor van menig Bollywoodfilm, het is vanwege het conflict tussen India en Pakistan ook een van de meest gemilitariseerde gebieden ter wereld; volgens schattingen loopt er op iedere dertig Kasjmiri’s één politieagent of soldaat rond. Slechts een handvol buitenlandse journalisten kreeg de afgelopen zeven jaar toestemming om het gebied te bezoeken.
De Volkskrant reisde per trein van Jammu naar Srinagar, het hart van de Kasjmirvallei. De spoorweg overbrugt een fysieke afstand van 235 kilometer. Maar India’s ambities reiken verder. De spoorverbinding, zo blijkt tijdens de reis, moet ook de ‘culturele integratie’ van Kasjmir bij de rest van India bespoedigen. Iets wat sommige Kasjmiri’s grote angst aanjaagt.
Bron: OSM contributors, Sentinel-2 Copernicus
Ondanks het vroege uur zijn de straten vol rond het station van Jammu, de hoofdstad van de deelregio Jammu en Kasjmir. Reizigers met grote rugzakken springen uit nog rijdende bussen. Taxichauffeurs in witte Toyota’s komen slechts stapvoets vooruit. Slimmeriken verkopen dorstige passagiers nog een laatste kop chai (thee) voor vertrek. Het station is in Jammu de toegangspoort tot de rest van het land.
Drukte op en rond het station van Jammu.
In het bedompte bagagedepot van het station, waar de stellingkasten vol met koffers liggen, schrijft Gurjeet Singh (53) de naam van een jonge reiziger op een stuk papier, dat hij aan diens rugzak vastniet. Singh is een geboren Kasjmiri die voor de liefde naar Jammu kwam. Hij beschrijft de vallei met lachrimpels rond zijn ogen als ‘een stukje hemel op aarde’. De magie zit ’m volgens hem in de ongerepte natuur van de bergen, het heldere water en de onvervuilde lucht. ‘Het is alles bij elkaar.’
Gurjeet Singh (53), een geboren Kasjmiri, werkt in het bagagedepot van het vertrekstation.
Singh kon voordat de nieuwe spoorlijn werd geopend maar op twee manieren de vallei in- en uitreizen als hij op familiebezoek ging. Of door de lucht, een kostbare aangelegenheid, of over de snelweg, die bij regen of sneeuw vaak onbegaanbaar wordt. De trein brengt daar verandering in. Die moet een weersbestendige en betaalbare verbinding vormen, die het hele jaar door kan worden gebruikt.
De winters in de noordelijk gelegen Kasjmirvallei zijn inderdaad streng voor Indiase begrippen; in december en januari blijft de temperatuur geregeld onder het vriespunt. Eenmaal in de vallei maken de Indiase curry’s daarom plaats voor rijke vleesgerechten met jus.
Regiomanager Saqib Youssef: ‘De trein kan dienen als een aanjager van mens-tot-menscontact.’
Weersbestendigheid is niet het enige doel van de trein, zegt Saqib Youssef (32), regiomanager Noord-India van het ministerie van Spoorwegen. Er waren ook economische motieven voor de aanleg van het spoor. Zo moet de trein de baankansen van Kasjmiri’s verbeteren, de economie van de vallei versterken en het toerisme vanuit andere delen van India aanwakkeren.
Daarnaast moet de trein volgens Youssef de culturele integratie van de Kasjmirvallei bevorderen. ‘Omdat de vallei door bergen is omsloten, zijn we een beetje geïsoleerd van India’, zegt hij, zelf Kasjmiri, omfloerst. ‘De trein kan dienen als een aanjager van mens-tot-menscontact, dialoog en begrip van andere culturen, gebruiken en gedragingen.’
Er zijn inderdaad onmiskenbare verschillen tussen de Kasjmirvallei en de rest van India. Kasjmir is de enige Indiase regio met een moslimmeerderheid in een land waar hindoes verreweg in de meerderheid zijn. Qua uiterlijk en taal lijken de inwoners meer op hun Pakistaanse buren dan op de meeste landgenoten.
Voor India is Kasjmir dan ook het toonbeeld van zijn seculariteit, terwijl Pakistan de Kasjmiri’s ook als broedervolk ziet. Beide landen legden een claim op het strategisch gelegen scharnierpunt tussen Zuid- en Centraal-Azië. De grotere Kasjmirregio viel als gevolg daarvan uit elkaar. Veel Kasjmiri’s in de vallei verlangen bijna tachtig jaar later nog terug naar eenheid. Separatistische milities streven met geweld naar onafhankelijkheid.
Bron: OSM Contributors, Natural Earth
Als alle stoelen in coupé E1 zijn gevuld en de trein begint te rijden, komen de telefoons tevoorschijn. Ze leggen vast hoe het troebele rivierwater in het landschap steeds helderder wordt, en hoe vrouwen in de verte met sikkels het lange gras kappen voor hun vee. Net als bijna alle reizigers – de conducteur is de enige Kasjmiri – ziet de 50-jarige Farida Patel de Kasjmirvallei vandaag voor het eerst. Ze geniet zichtbaar.
Indiase vrouwen met sikkels om het lange gras te kappen voor vee.
Plotseling klinkt muziek. ‘Onze ogen zijn geopend, onze handen zijn leeg’, zingt Manoj Yoshi (50) vol overgave door een microfoon, die is aangesloten op een zelf meegebrachte stereoinstallatie. Hij krijgt bijval van de mensen om hen heen. Sommigen zingen het religieuze lied met gesloten ogen mee.
Yoshi is een van de vele passagiers die naar de Kasjmirvallei onderweg zijn vanwege de Amarnath Yatra, een pelgrimstocht waarvoor ieder jaar, van begin juli tot half augustus, ongeveer driehonderdduizend hindoes naar Kasjmir trekken. De gelovigen maken een klim naar de Amarnath-grot, omdat ze de stalagmieten die daar ontstaan als een goddelijke verschijning van Shiva zien.
Manoj Yoshi zingt zijn religieuze lied.
Het scheelde niet veel of de bedevaartgangers hadden op een andere manier naar de vallei moeten reizen. De inwijding van de trein werd met een paar maanden uitgesteld toen de vallei in april opnieuw werd opgeschrikt door een terroristische aanslag.
Op 22 april doodden terroristen 26 vakantievierders in het pittoreske bergstadje Pahalgam. Het was de eerste aanval op toeristen in de Kasjmirvallei aller tijden. De schutters hadden het volgens overlevenden bewust op hindoes voorzien. De gewapende groep The Resistance Front eiste de aanslag op. Hun motief: verzet tegen ‘illegale kolonisten’ uit andere delen van India die zich in de Kasjmirvallei vestigen.
De aanslag veroorzaakte een schokgolf door India. Omdat de Indiase autoriteiten Pakistaanse betrokkenheid vermoedden, reageerden ze met luchtaanvallen op negen doelen in Pakistan. Dat land viel India daarna aan met drones. Langs de Line of Control, de de facto grens tussen India en Pakistan, werden schoten gelost. Het was de grootste opleving van geweld tussen India en Pakistan in jaren. De Kasjmiri’s zaten er opnieuw tussenin.
Twee uur rijden vanaf de plek waar de aanslag plaatsvond, roeit Mohammed Mukbool (62) een groen-gele gondel met een klavervormig peddelblad richting de bergen. Sloepjes waarop verkoolde maïskolven worden verkocht, drijven voorbij.
Hoe anders was het hier op de dag van de aanval in Pahalgam. Mukbool herinnert zich een chaotisch tafereel waarbij toeristen zich naar de kade snelden. Daarna werd het stil op het meer. De meeste bedden op de houten woonboten langs de kade bleven sindsdien onbeslapen.
Gondelier Mohammed Mukbool heeft sinds de aanslag nog maar weinig klanten.
Dankzij de pelgrimstocht is het werk in de Kasjmirvallei een beetje aangetrokken. Maar nog steeds gaan er dagen voorbij waarop Mukbool pijprokend langs de kade wacht op toeristen die zich niet laten zien. Hij is, net als de meeste Kasjmiri’s, woedend over de aanval. ‘Het heeft de toeristen weggejaagd. Het was daarom ook een aanval op ons.’
Het gebrek aan klanten drijft sommigen tot waanzin. Verderop in de vallei haalt een taxichauffeur uit naar de kaak van een collega. ‘Het was mijn beurt, je hebt mijn klanten ingepikt’, briest hij. Maar Mukbool haalt zijn schouders op over zijn financiële verliezen. ‘Wij Kasjmiri’s hebben onze voorraadkasten altijd vol, omdat we weten dat het werk ieder moment stil kan komen te liggen.’
Slaande ruzie tussen taxichauffeurs. ‘Het was mijn beurt, je hebt mijn klanten ingepikt.’
De afgelopen drie decennia bleven de toeristen vaker weg als er in Kasjmir protesten uitbraken tegen de Indiase regering. Beelden van jonge mannen die stenen werpen richting Indiase soldaten gingen dan de wereld over. Een van de demonstranten van toen, die vanwege de gevoeligheid van het onderwerp niet met zijn naam in de krant wil, herinnert zich, zittend op zijn veranda, hoe zijn moeder manden vol kiezelstenen verzamelde om hem te helpen in zijn strijd. ‘Werkelijk iedereen deed mee.’
In 2019 werden de terugkerende protesten met harde hand beëindigd. Internet werd platgelegd, telefoons werkten niet meer en in de hele vallei mocht anderhalf jaar lang niemand zonder toestemming van huis. In diezelfde periode trok de Indiase regering de semi-autonome status van Jammu en Kasjmir in. De staat werd opgesplitst en kwam onder direct gezag van New Delhi te staan.
Het bracht tot genoegen van sommigen rust in de vallei, maar tegen een grote prijs. Iedereen met een afwijkende mening, van activisten en journalisten tot critici, werd opgesloten of anderszins het zwijgen opgelegd. Een inwoner van de vallei, die vreest voor de gevolgen als hij zijn naam geeft, omschrijft de huidige situatie als ‘normaliteit opgelegd met dwang’.
In coupé E1 slapen de kinderen van Nitul Kakati (42) en Priti Mahanta (38) vredig in elkaars armen, met hun oudere nichtje naast hen op de stoel. Het koppel twijfelde na de aanslag in Pahalgam even of ze de vakantie naar Kasjmir moesten afzeggen. Maar de tickets waren al geboekt. De vakantiedagen al opgenomen. En inmiddels zijn ze blij met hun besluit. ‘Dit soort luxetreinen had je in onze jeugd echt niet.’
De kinderen van Nitul Kakati en Priti Mahanta met hun nichtje.
Na verloop van tijd wordt het echter duidelijk dat de trein niet onderweg is naar een alledaagse vakantiebestemming. Behalve de conducteur beent een bewapende beveiliger door de coupé, wiens ogen schuilgaan achter een zwarte zonnebril. En wiens aanwezigheid het vrolijke gebabbel van de passagiers doet verstommen.
Behalve de conducteur lopen ook zwaarbewapende beveiligers door de trein.
Kakati en Mahanta denken te weten wat hun te wachten staat in Kasjmir omdat ze zelf uit Assam komen, een regio in Noordoost-India, waar ook separatistische groepen actief zijn. ‘Zo heeft iedere staat in India zijn eigen problemen.’
Ze kijken ernaar van een afstandje, want ze wonen al vijftien jaar in het buitenland, waarvan de laatste jaren in Washington. Maar het is ze niet ontgaan dat kritische journalistiek en activisme in de vallei aan banden is gelegd. ‘Wij krijgen waarschijnlijk andere informatie tot ons dan de mensen hier’, zegt Mahanta voorzichtig. Het baart hun zorgen. ‘Als wij hier ooit weer willen wonen, hebben dat soort maatregelen ook effect op ons.’
Uitzicht op het oude centrum van Srinagar.
Als de hogesnelheidstrein na drie uur het station van Srinagar is binnengerold en de tevreden passagiers de trein vanaf het perron hebben uitgezwaaid, stappen ze een andere wereld in. De militaire aanwezigheid buiten het station ontgaat niemand.
In sommige straten staat bijna om de 50 meter een soldaat opgesteld. Militaire bases omheind met prikkeldraad domineren het centrum van de stad. Het verkeer wordt regelmatig tegengehouden als een hooggeplaatste militair passeert. Alle voertuigen, zelfs ambulances met loeiende sirenes, staan dan minutenlang stil.
Soldaten en een omheinde militaire basis in Srinagar.
In garnizoensstad Srinagar kijken de inwoners met andere ogen naar de trein, zegt de 71-jarige Sheikh Showkat Hussain. De voormalig hoogleraar internationaal recht en mensenrechten zit in zijn voorkamer met uitzicht op een strak gemaaid gazon. In zijn boekenkast staat De Grondwet van Kasjmir, een door hem geschreven, inmiddels irrelevant geworden boek. Sinds 2019 geldt in Kasjmir immers alleen nog de Indiase wet.
Gevraagd naar de trein trekt Hussain een lange lijn door de geschiedenis, die begint in de koloniale tijd. De Britten legden door heel India spoorwegen aan als manier om hun macht te consolideren. De Kasjmirvallei sloegen ze over, waarschijnlijk omdat de jonge bergketens te fragiel waren om op te bouwen, en omdat de natuur als een te kostbaar goed werd beschouwd.
Sheikh Showkat Hussain schreef het irrelevant geworden boek De Grondwet van Jammu en Kasjmir.
Dat de Indiase regering de spoorlijn nu alsnog heeft aangelegd, ziet Hussain als een volgende poging van een machthebber om invloed te bestendigen. Hij vermoedt dat zorgen over veiligheid in de vallei de belangrijkste drijfveer van de Indiase regering waren. En dat de spoorweg zal worden gebruikt voor het verplaatsen van troepen, mensen en materieel.
In de Kasjmirvallei wonen zeven miljoen mensen en toch voelt ze als een dorp. Chauffeurs draaien om de haverklap hun raampjes naar beneden om met de grootste vanzelfsprekendheid een wildvreemde de weg te vragen. De lijnen zijn kort. ‘Zet twee Kasjmiri’s ergens ter wereld in één ruimte’, zeggen de bewoners gekscherend tegen elkaar, ‘en ze zullen binnen een half uur een gedeelde kennis vinden.’
Tussen de politiepatrouilles door wordt er ook gewoon gewinkeld op de markt van Srinagar.
Juist vanwege de eigen beschutte samenleving ervaren veel Kasjmiri’s een dreiging vanuit de rest van India, met zijn 1,4 miljard inwoners. Sinds 2019 mogen Indiërs uit het hele land een stuk grond kopen en zich vestigen in de Kasjmirvallei. Sommige Kasjmiri’s vrezen dat die wetswijziging onderdeel is van een bewuste strategie, bedoeld om de Kasjmiri’s zelfs in de vallei tot een minderheid te reduceren.
De komst van de trein voedt die angst, zegt internationaal recht- en mensenrechtsdeskundige Hussein. ‘Waar Indiërs vroeger alleen voor een korte vakantie kwamen, zijn ze nu in staat gesteld om te komen en gaan wanneer ze willen.’
Biddende vrouwen bij de grootste moskee van Srinagar.
De autoriteiten kennen het wantrouwen en de scepsis van de bevolking jegens de trein. Maar een overheidsfunctionaris, die alleen geanonimiseerd met de Volkskrant wil spreken, noemt de zorgen onterecht. ‘Denk je echt dat we een trein nodig hebben om materieel en troepen te verplaatsen?’, zegt hij. ‘Daar hebben we het vliegtuig en de weg al voor. Bovendien: alles wat we nodig hebben, is hier al.’
Hij bevestigt wel dat de trein de ‘culturele integratie’ van Kasjmir moet stimuleren. ‘De Kasjmiri’s krijgen sociale voorzieningen, dus dan moet de rest van India ook van Kasjmir kunnen profiteren, bijvoorbeeld door er een bedrijf te kunnen beginnen.’ Hij ontkent dat er sprake is van een bewuste strategie om mensen vanuit andere delen van India naar Kasjmir te laten verhuizen. ‘Het is hier geen Palestina.’
De Kasjmiri’s moeten andersom ook baat hebben bij de trein. Rond deze tijd van het jaar hangen de bomen in de vallei vol met appels en onvolgroeide walnoten. De autoriteiten menen dat de oogst dankzij de trein makkelijker naar de rest van India kan worden vervoerd. Een jonge walnootboer, die uit angst voor zijn veiligheid zijn naam niet wil geven, lacht als hij dat hoort. ‘Natuurlijk zeggen ze dat.’
Beheerder van een walnootboerderij (niet de walnootboer uit het verhaal).
Het is voor het eerst in tien jaar dat de man, die ooit tijdens protesten met een luchtbuks in zijn onderbeen werd geschoten, hardop met iemand over de situatie in Kasjmir durft te spreken. ‘Ze bepalen alles’, zegt hij. ‘We stoppen als het leger ons vertelt te stoppen, en we rijden pas als zij zeggen dat het mag.’ Het geeft hem een permanent gevoel van onrust en verstikking, waar hij het liefst zo min mogelijk aan denkt.
Terwijl hij zelf nog spaart voor een verhuizing, vertrekken de eerste familieleden en vrienden al uit de vallei. ‘Want dit is geen leven’, zegt hij. ‘We worden onderdrukt door ons eigen land.’ De enige oplossing voor de situatie die hij kan bedenken, al acht hij die onwaarschijnlijk, is als Pakistan en India hun grensconflict ooit beëindigen. ‘Een trein gaat ons echt niet helpen.’
In de tijd van Brits-Indië (1858-1947) was het overwegend islamitische Kasjmir een prinselijke staat met een autonome status, bestuurd door maharadja (Sanskriet voor grote heerser) Hari Singh, een hindoe. Brits-Indië had meer van dat soort prinselijke staten. Bij de opheffing van Brits-Indië kregen de maharadja’s een keuze: aansluiten bij Pakistan of bij India of, bij hoge uitzondering, onafhankelijkheid.
Whisky voor werkvergunningen. Dat is de essentie van het handelsakkoord dat het Verenigd Koninkrijk donderdag heeft gesloten met India. Het historische akkoord is een lichtpuntje voor de geplaagde Britse premier Keir Starmer.
Het sluimerende conflict tussen Pakistan en India over de regio Kasjmir mondde in de nacht van dinsdag op woensdag uit in een militaire confrontatie. India bombardeerde enkele locaties, het Pakistaanse leger schoot vliegtuigen neer. Wat is er bekend over dit conflict?
Zonder het uitgebreide spoorwegnet had Oekraïne zijn strijd tegen Rusland nooit kunnen volhouden. Precies drie jaar duurt dat gevecht nu. De Nederlandse fotojournalist Jelle Krings legt sinds de invasie het unieke leven van Oekraïners op en rond het spoor vast.
Source: Volkskrant