schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
De zachte Venus van Milo. De feeërieke Venus van Botticelli, op haar schelp. De weelderige nimfen van Rubens, de baadsters van Degas. De levendige naakten van Breitner, de aangrijpende lichamen van Lucian Freud. Of de onbeschaamde Maja van Goya, de cynische Olympia van Manet? De hoekige vrouwen van Picasso, de bonkige naakten van Dali? Vraag: welke van deze beroemde kunstwerken zijn pornografisch?
Geen, want dit is hoogstaande, gecanoniseerde kunst – dat hoor je vaak als argument. Deze kunstwerken zijn niet gemaakt met de intentie om lust op te wekken, wat essentieel is voor pornografie, maar uit artistieke motieven. Maar L’Origine du monde dan, van Gustave Courbet, dat een volle blik gunt op het onderlichaam van een vrouw zonder hoofd, is dat geen pornografisch kunstwerk?
In Denemarken woedt een discussie over een beeld van een zeemeermin, een grote en moderne versie van het beroemde beeldje in de haven van Kopenhagen. Het beeld, van Peter Bech, staat in het plaatsje Dragør. Sommigen vinden het beeld ‘pornografisch’, zoals de Deense kunstcriticus Mathias Kryger, die betoogt dat de afgebeelde figuur ‘grote borsten’ heeft en daarmee ‘de ultieme droom van een man’ verbeeldt van hoe een vrouw eruit zou moeten zien.
Een wonderlijk argument. Ik vind deze zeemeermin een saai, weinig erotisch, en vooral fantasieloos fabelwezen, maar dat doet er niet toe. Mag een kunstwerk niet iemands droom, of begeerte, verbeelden? Zijn gewone, gemiddelde lichamen van hoger artistiek gehalte? Hét recept voor de dood in de pot. Het Deens Agentschap voor Paleizen en Cultuur, zo heet het echt, oordeelt dat het beeld moet worden verwijderd omdat het niet in de ‘cultuurhistorische omgeving past’, daarmee braafjes de verhitte discussie omzeilend. Maar het beeld moet wel verdwijnen.
De discussie over moraal in de kunst is van alle tijden en oeverloos. Gelukkig maar. Kunst is nooit vrijblijvend, toont alle menselijke neigingen en driften, en is altijd onderhevig aan een heersende moraal. De kunstgeschiedenis is een parade van producten van een mannelijke blik, vooral die van heteroseksuele, witte mannen, de bovenliggende partij. Vaak was artisticiteit een schaamlap voor onbekommerde lust.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Maar verbieden of verwijderen op basis van morele, ideologische of religieuze gronden? Doe dat alsjeblieft niet. Dan kunnen overheden het grootste deel van de kunstcollecties wel opdoeken. Nu hébben we het tenminste over kunst.
Een overheid moet wél ingrijpen als een politieke partij de grondwet overtreedt, en schaamteloos vrouwen discrimineert. Dat doet de SGP, door een kieslijst voor de Tweede Kamerverkiezingen te maken met daarop vijftig mannen. Het ‘uitsluiten van mensen met een vrouwelijk lichaam’, zoals schrijfster Andreas Burnier het uitdrukte, is onwettig en verboden: al in 2010 oordeelde de Hoge Raad dat de SGP vrouwen moest toelaten. De partij negeert nog steeds parmantig deze uitspraak. Lilian Janse, SGP-raadslid in Vlissingen, kandideerde zich, maar zag zichzelf niet op de lijst. Niet omdat zij een vrouw is, kreeg zij te horen. Maar ze is ervaren, en werd niet eens uitgenodigd voor een gesprek. Bureau Clara Wichmann vraagt terecht minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark om actie te ondernemen.
Zoals kunst een vrijplaats moet blijven waar mensen onbelemmerd hun moraal, en hun menselijke en artistieke keuzes mogen bevechten, is het parlement de publieke arena waar gekozen volksvertegenwoordigers fel de degens kruisen en hun standpunten laten botsen, ongeacht hun gender, geaardheid, religieuze of politieke overtuigingen. Als we dat loslaten, blijven we nergens.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant