De Armeense premier Nikol Pasjinjan en de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliëv komen vrijdag samen in het Witte Huis om een stap te zetten richting een vredesakkoord. De landen hebben behoefte aan vrede na decennia conflict. Het Kremlin kijkt met argusogen toe.
Waarom zijn Armenië en Azerbeidzjan met elkaar in conflict?
De twee buurlanden zijn al decennialang met elkaar verwikkeld in een conflict over Nagorno-Karabach, een bergregio in de Zuidelijke Kaukasus. Onder Sovjetbewind was het een autonome regio binnen Azerbeidzjan, maar spanningen ontstonden toen de etnisch Armeense meerderheid zich wilde afscheiden.
In 1988 brak een zesjarige oorlog uit, waarna Armenië de controle overnam, ondanks internationale erkenning van het gebied als Azerbeidzjaans. In 2023 heroverde Azerbeidzjan het gebied, waardoor meer dan honderdduizend etnische Armeniërs op de vlucht sloegen.
Waarom zijn er nu vredesonderhandelingen?
Beide landen hebben behoefte aan duurzame vrede, stelt John DiPirro van het Central Asia Caucasus Institute. Hij wijst op ‘de aanhoudende zorgen over Russische invloed, hybride dreigingen en toenemende druk vanuit de bevolking’.
Volgens politicoloog Florian Binder van de Duitse Konrad-Adenauer-Stiftung speelt de verslechterde relatie met Rusland een centrale rol in de toenadering. Beide landen lijken zich ervan bewust dat hun toekomst niet langer vanzelfsprekend verbonden is met Moskou.
‘Rusland weigerde Armenië te steunen tijdens de herovering van Nagorno-Karabach, wat in Jerevan tot diepe frustratie leidde’, stelt Binder. ‘Ook de relatie met Bakoe is gespannen, onder meer doordat Rusland een Azerbeidzjaans vliegtuig heeft neergeschoten.’
Voor Azerbeidzjan zou vrede economisch gunstig zijn, stelt DiPirro. ‘Het zou kunnen profiteren van nieuwe handelsroutes richting Centraal-Azië en verder kunnen integreren in de regio.’
Armenië heeft sinds de Azerbeidzjaanse verovering in 2023 een minder goede onderhandelingspositie. Toch zegt DiPirro dat ook Jerevan kan profiteren. ‘Als de grenzen met Turkije en Azerbeidzjan opengaan, kan Armenië zich ontwikkelen tot een cruciale transporthub voor de regio. Tegelijkertijd biedt vrede het land ruimte om zich te richten op nauwere samenwerking met de EU en Navo.’
Tenslotte speelt de binnenlandse politiek mee. In 2026 zijn er parlementsverkiezingen in Armenië. Volgens Binder zou het bewerkstelligen van regionale stabiliteit een overwinning betekenen voor Pasjinjan. ‘Ook voor de Azerbeidzjaanse president is het gunstig om een dialoog te kunnen blijven voeren met een premier die er constructief in staat.’
Wat ligt er nu op tafel?
Volgens bronnen van nieuwssite Middle East Eye wordt er vrijdag een memorandum van overeenstemming ondertekend, waarmee wordt toegewerkt naar een vredesakkoord.
De onderhandelingen zijn niet zonder risico voor Pasjinjan. Volgens de Armeense site Armenian Weekly vereist een akkoord onder meer dat Armenië een passage uit zijn grondwet schrapt waarin aanspraak wordt gemaakt op Nagorno-Karabach.
In 2024 gaf Armenië al enkele verlaten dorpen aan de grens terug, wat leidde tot grote protesten. Inmiddels heeft Pasjinjan een referendum aangekondigd om de grondwet aan te passen, maar een datum ontbreekt nog.
Een tweede punt is de Zangezur-corridor: een verbinding van 43 kilometer die het Azerbeidzjaanse vasteland moet verbinden met de exclave Nachitsjevan. Deze geplande weg zou door de Zuid-Armeense provincie Sjoenik lopen. Omdat Armenië vreest voor verlies van controle over eigen grondgebied, hebben de VS voorgesteld de corridor te beheren.
Om dit aan de bevolking te verkopen is het voor Pasjinjan belangrijk om duidelijk te maken wat de voordelen zijn, zegt DiPirro. ‘Economen stellen dat het Jerevan jaarlijks 200 miljoen dollar aan transitkosten zou kunnen opleveren. Bovendien hebben Europa en de Verenigde Staten aangegeven te willen investeren in infrastructuur. Ook kan er meer handel worden gedreven en zorgt de corridor voor meer werkgelegenheid.’
Hoe reageren buurlanden op de vredesonderhandelingen?
De vredesgesprekken worden met argusogen gevolgd vanuit het Kremlin. Een akkoord buiten Russische bemiddeling om betekent gezichtsverlies voor Moskou. ‘Rusland wil geen vrede, omdat het hun dominante machtspositie als zelfbenoemde beschermer ondermijnt. Momenteel zijn er daarom desinformatiecampagnes gaande tegen Pasjinjan, en is er een toename van militaire activiteit’, zegt DiPirro.
Ook Iran spreekt zich fel uit, met name tegen de Zangezur-corridor. De geplande weg zou Teheran afsluiten van directe toegang tot Armenië en daarmee van Europese, Georgische en Russische markten. Dat bedreigt de Iraanse rol als regionale doorvoerland.
Waarom zijn de VS betrokken bij de onderhandelingen?
‘De Amerikaanse regering hoopt hier mogelijk op een diplomatiek succes’, zegt DiPirro. Trump aast op de Nobelprijs voor de Vrede: hij claimt de wapenstilstand tussen India en Pakistan als zijn succes en bracht ook Rwanda en Oost-Congo tot een akkoord. ‘Na vergeefse pogingen in Oekraïne en Gaza, zou dit een concreet resultaat zijn.’
Volgens DiPirro is het met de huidige spanningen rond Iran en Rusland voor de VS strategisch belangrijk om aan tafel te zitten bij de vredesonderhandelingen. Het land onderhoudt al langer een goede relatie met Azerbeidzjan, dat op zijn beurt een belangrijke partner is van Israël en een tegenwicht vormt tegen Iran. Daarnaast hebben de VS historisch gezien nauwe banden met Armenië, mede door de grote Armeense diaspora in Amerika.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant