Eind juli liep een sluimerend grensconflict tussen Thailand en Cambodja opnieuw uit de hand. Na een broze wapenstilstand wordt in Kuala Lumpur onderhandeld over een stabielere vrede. We bellen met correspondent Zuidoost-Azië Noël van Bemmel, die in het grensgebied is.
Dag Noël, hoe is het daar op dit moment?
‘Ik zit nu in een busje op zoek naar een hotel, in het noordoosten van Thailand, vlak bij de grens met Cambodja. De spanning is behoorlijk hoog. De wegen zijn leeg, middelbare scholen en tempelcomplexen zijn overgenomen door het leger. Af en toe worden we tegengehouden bij militaire checkpoints.
‘Net was ik in een dorp waar het dorpshoofd geld had ingezameld voor een grote rioolpijp. Die ligt nu naast zijn kantoor, met een laag zand erover: een geïmproviseerde bunker tegen artillerievuur en raketten. Mensen graven ook loopgraven naast hun huis, met zandzakken eromheen, om in te kunnen schuilen bij nieuwe aanvallen.
‘Dit zijn gewone dorpen in Thailand, omringd door rijstvelden en gouden pagodes, waar toeristen normaal gesproken veilig een rondreis maken. Maar de sfeer is totaal anders nu. Het gebied is grotendeels verlaten: sinds het uitbreken van het geweld eind juli zijn zo’n 200 duizend mensen geëvacueerd.’
Wat gebeurde er precies?
‘Eind juli escaleerde het geweld plotseling. Beide landen zetten zwaar geschut in: raketten, artillerie en F-16’s. Zeker veertig mensen kwamen om. Over wie begon met het geweld verschillen de landen van mening; ze geven elkaar de schuld.
‘Het conflict speelt al ruim honderd jaar. In 1907, toen Cambodja een Franse kolonie was, werd de grens met Siam, het huidige Thailand, door de Fransen vastgelegd op onnauwkeurige kaarten. Thailand zei later – terecht – dat die kaarten niet klopten. In 1962 gaf het Internationaal Gerechtshof in Den Haag Cambodja desondanks gelijk, Thailand had te lang gewacht met bezwaar maken, maar heeft dat vonnis nooit geaccepteerd.
‘De grens is ruim 800 kilometer lang, en op zeker 29 plekken is er nog discussie over waar de grenspalen moeten staan. Vaak rondom duizend jaar oude hindoeïstische tempels die precies op of vlak bij de grens liggen, en voor beide landen spirituele en commerciële waarde hebben.’
Waarom loopt het juist nu uit de hand?
‘Volgens deskundigen die ik sprak, is de huidige escalatie lang voorbereid door Cambodja. Ze hebben de laatste jaren op tientallen plekken bunkers gebouwd, vaak net op of over de natuurlijke grens. Thailand heeft liggen slapen, stellen zij, terwijl Cambodja nu het moment ziet om nieuw terrein te winnen.
‘De Thaise politiek is op dit moment namelijk zwak. De premier is geschorst, mede omdat zij kritiek heeft geuit op haar eigen leger. Cambodja is economisch sterker geworden en durft daardoor ook zelfverzekerder op te treden.
‘En dan is er Hun Sen, de voormalige premier van Cambodja, die de facto dat land nog steeds runt. Hij zou zijn politieke erfenis willen veiligstellen: geen centimeter terrein opgeven, en als het kan zelfs wat uitbreiden.’
Sinds 28 juli is er een staakt-het-vuren. Hoe staat het daarmee?
‘Sinds dat akkoord is het een paar keer onrustig geweest, zo zijn er nog schoten gelost. Maar de afgelopen dagen is het rustig. Wel zie je nog steeds troepenbewegingen.
‘Cambodja heeft handig geopereerd: ze vroegen meteen de VN, China en de VS om hulp. Thailand wil het conflict liever bilateraal oplossen, maar is onder internationale druk, ook van Donald Trump, toch aan de onderhandelingstafel in Kuala Lumpur gaan zitten.
‘Donderdag staat er een persconferentie op de agenda. Die moet duidelijk maken hoe de wapenstilstand kan worden omgezet in duurzame vrede. Maar dat zal lastig worden. In Thailand heeft het leger veel invloed en generaals willen geen terrein opgeven waarvoor in het verleden Thaise soldaten zijn gestorven. Hun Sen koestert ook iedere centimeter.’
Je sprak met meerdere mensen daar. Hoe kijken lokale bewoners naar het conflict?
‘Veel dorpelingen zijn geschokt, ze verblijven noodgedwongen in tijdelijke evacuatiecentra, maar ze reageren ook verrassend nuchter als de toekomst ter sprake komt. Ze zeggen: ‘Wij wonen hier al generaties. De Cambodjanen zijn onze buren, we eten samen, handelen met elkaar. Wij hebben hier niets mee te maken: dit is een conflict tussen onze leiders.’ De mensen willen gewoon terug naar huis.
‘Ik rijd nu langs een uitgebrande 7-Eleven, zo’n kleine supermarkt, hier zijn acht mensen omgekomen toen een raket insloeg. Voor beide landen is de schade groot. In Thailand werken meer dan een half miljoen Cambodjanen, vaak in de bouw. Velen voelen zich nu niet meer veilig en gaan naar huis. Daarnaast bezoeken rijke Cambodjanen Thailand voor medische zorg. En andersom gaan jaarlijks ongeveer 1,2 miljoen Thaise toeristen naar Cambodja.
‘Het is moeilijk te begrijpen waarom dit gebeurt. Iedereen lijdt hieronder, aan beide kanten van de grens.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant