Terwijl de regering-Trump de internationale positie van de VS in gevaar brengt, is de strijd met China om de knapste koppen in alle hevigheid gaande. Dit kan grote gevolgen hebben voor wie de meeste economische macht en geopolitieke invloed heeft.
Nog maar enkele jaren geleden viel elke vergelijking tussen Amerikaanse en Chinese instellingen voor hoger onderwijs uit in het voordeel van de VS. Tientallen jaren domineerden de Amerikaanse universiteiten de wereldranglijsten met instellingen als MIT, Stanford en Harvard, die de kern vormden van de innovatieclusters die zo’n belangrijke rol spelen bij Amerika als wereldleider op het gebied van wetenschap en dynamisch ondernemerschap.
Veel van de meest waardevolle bedrijven ter wereld – waaronder Google, Meta, Nvidia en Tesla – zijn opgericht door afgestudeerden van de Amerikaanse elite-universiteiten.
Heel vaak waren die afgestudeerden niet in de VS geboren. Meer dan de helft van de Amerikaanse startups die nu 1 miljard dollar waard is, heeft minstens één oprichter met een migratieachtergrond en een kwart ervan is opgericht door mensen die aanvankelijk naar Amerika kwamen als internationale studenten. Dit duidt op een belangrijke kracht van het Amerikaanse universiteitssysteem: het vermogen om de meest talentvolle mensen ter wereld aan te trekken.
Lee Jong-Wha is hoogleraar economie aan de universiteit van Korea en voormalig hoofdeconoom van de Asian Development Bank en voormalig adviseur internationale economische betrekkingen van de president van Zuid-Korea.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
14 procent van de ingeschrevenen aan de belangrijkste universiteiten van Amerika is internationale student. Bij elite-instellingen (de zogenaamde Ivy League-universiteiten, Stanford en MIT) is dit zelfs 28 procent. In het academisch jaar 2023-2024 droegen internationale studenten bijna 44 miljard dollar bij aan de Amerikaanse economie en leverden ze 378 duizend banen op.
Toch is het absoluut geen uitgemaakte zaak dat Amerika aan de leiding blijft in het hoger onderwijs. Hoewel Amerikaanse – en Europese – instellingen nog steeds de wereldranglijsten aanvoeren, zijn Chinese universiteiten in de afgelopen jaren snel aan het inlopen. In de ranglijsten van QS en de Times Higher Education zijn de universiteiten van Beijing en Tsinghua nu tot de top twintig doorgedrongen. En in de 2025 Nature Index zijn acht van de top tien wereldwijde onderzoeksinstellingen gevestigd in China. Harvard en het Duitse Max-Planck-Gesellschaft zijn de enige westerse instellingen in die top tien.
Bovendien heeft de Zhejiang University, gemodelleerd naar de Stanford University, bijgedragen aan het omvormen van Hangzhou tot een Chinese Silicon Valley, een levendig ecosysteem van start-ups met als basis aanzienlijke overheidssteun en actieve samenwerkingsverbanden tussen universiteit en bedrijfsleven. De AI-grootmacht DeepSeek is in Hangzhou ontstaan.
Chinese universiteiten zijn vooral sterk op de zogeheten STEM-terreinen (wetenschap, technologie, ingenieurschap en wiskunde). In China studeren nu jaarlijks twee miljoen wetenschappers en techneuten af en dat is tweemaal zoveel als in de VS. 33 procent van alle bachelorsdiploma’s in China zijn in de technische vakken, tegen slechts acht procent in de VS, en ruim zeshonderd Chinese universiteiten bieden nu bachelorsprogramma’s aan in AI. Vandaag de dag is bijna de helft van de top AI-onderzoekers ter wereld van Chinese afkomst – en steeds meer van hen kiezen ervoor om in China te werken.
Deze ontwikkeling is niet zomaar ontstaan, maar eerder het gevolg van drie decennia van voortdurende betrokkenheid van de overheid door middel van initiatieven als Project 985 en het 'Double First-Class Construction'-programma. En deze voortdurende vooruitgang is zo goed als gegarandeerd: eerder dit jaar bracht China een nationaal beleidsplan naar buiten dat erop is gericht om het land tegen 2035 om te vormen tot een ‘onderwijsgrootmacht met wereldwijde invloed’, vooral op gebieden als AI, halfgeleiders en robotica.
Natuurlijk zal het streven van China naar leiderschap in hoger onderwijs te maken krijgen met behoorlijke tegenwind. Baanbrekend onderzoek en innovatie hebben intellectuele en academische vrijheid nodig – de vrijheid om bestaande ideeën ter discussie te stellen, nieuwe opvattingen te onderzoeken en manieren van denken bij te stellen. Critici hebben al gewaarschuwd dat de strikte controle van de Communistische Partij over universiteiten en de media voor dit alles niet bevorderlijk is.
Desalniettemin is het duidelijk dat China vastberaden is om het hoger onderwijs te bevorderen. Datzelfde kan niet worden gezegd van Amerika, waar de regering van president Donald Trump in feite de oorlog heeft verklaard aan toonaangevende universiteiten, zogenaamd om veronderstelde ideologische partijdigheid te bestrijden. Dat heeft geleid tot het bevriezen van miljarden dollars aan onderzoeksgeld en het eisen van verregaande hervormingen bij instellingen als Harvard en Columbia, variërend van veranderingen in lesprogramma’s tot het afschaffen van diversiteitprogramma’s. En intussen probeert de regering-Trump ook nog visa voor internationale studenten in te trekken en te beperken.
Hoewel deze aanvallen door de regering-Trump op enige tegenstand kunnen rekenen van universiteiten, is er ook sprake van slappe knieën. Het vertrouwen in het hoger onderwijs is aan het kelderen en het aantal aanmeldingen van buitenlandse studenten is scherp aan het dalen – een trend die ongetwijfeld nog wordt verergerd door de bredere aanpak van immigratie door Trump. Deze ontwikkelingen brengen niet alleen de academische vrijheid in de VS in gevaar, maar ook de voorsprong die Amerika zo lang heeft genoten op het gebied van economie, wetenschap en technologie.
We kunnen alleen maar hopen dat de aanvallen van de regering-Trump op het hoger onderwijs van korte duur zullen zijn en dat de VS zich opnieuw zullen committeren aan het bevorderen van de academische vrijheid, het verwelkomen van internationale studenten en het ondersteunen van universiteiten als broedplaatsen van baanbrekende ideeën.
Nu China zwaar investeert in het opbouwen van universiteiten van wereldklasse, het aantrekken van buitenlands talent en het versterken van de banden tussen bedrijfsleven en de academische wereld, kunnen de VS het zich niet veroorloven om hun academische toppositie als vanzelfsprekend te beschouwen. Het verloop van de wereldwijde ‘breinwedloop’ kan voor nog tientallen jaren gevolgen hebben voor technologisch leiderschap, economische macht en geopolitieke invloed.
Copyright: Project Syndicate, 2025
Vertaling: Leo Reijnen
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant