In Frankrijk woedt momenteel de grootste bosbrand van het jaar. En extra slecht nieuws: het blijft nog twee weken droog. ‘De rookpluim is tot in de ruimte te zien.’
Door Tonie Mudde
Fotografie AFP en AP
Daar staat hij met een mondkapje voor zijn mond en een tuinslang in zijn handen, de inwoner van het dorpje Tournissan in Zuid-Frankrijk. Aan de horizon kringelt dreigende rook, de eerste vlam is al zichtbaar.
Zuid-Frankrijk is sinds dinsdagmiddag in de ban van de grootste natuurbrand van het jaar tot nog toe, melden de autoriteiten. In de brandhaard Aude, een wijnrijk departement dat grenst aan de Middellandse zee, is inmiddels één dode te betreuren. Huizen en auto’s gaan in vlammen op, wegen worden afgesloten. Zeker negen mensen raakten gewond, merendeel brandweerpersoneel.
Het vuur kwam ongelooflijk snel, zegt de Nederlandse Renate Koot tegen persbureau AP. Ze was op vakantie met haar partner in Saint-Laurent-de-la-Cabrerisse toen ze ineens moesten vluchten. ‘Het ene moment belden we met onze kinderen en zeiden ‘kijk, een vuur’. Het volgende moment moesten we in de auto springen. We hebben alles achtergelaten. We zijn nu oké.’
De vlammen laaien al sinds het voorjaar opvallend vaak op in Frankrijk. Dit jaar is in het land bij elkaar opgeteld al ruim twee keer zoveel oppervlak in rook opgegaan als bij het langjarig gemiddelde voor de periode 2006-2024, blijkt uit cijfers van de Europese bosbrandendienst EFFIS.
‘Je ziet bij Perpignan nu zelfs op satellietbeelden de rookpluim’, zegt Rob Groenland, meteoroloog bij het KNMI. ‘Dan heb je het echt over een heel grote brand.’
Zoals vaker bij natuurrampen kan de situatie er een relatief klein stuk verderop radicaal anders uitzien: in het zuidelijker gelegen Banyuls-sur-Mer zaten badgasten dinsdag nog rustig te zonnebaden, terwijl de lucht boven de zee zwart kleurde van de rook.
Groenland wijt de huidige branden aan een combinatie van hoge temperaturen en langdurige droogte. ‘Al in het voorjaar zag je in die regio een afname van bodemvocht. Zo ontstaat een enorme hoeveelheid potentiële brandstof.’
Klimaatverandering maakt periodes van droogte in Zuid-Europa langer en intenser. Europese wetenschappers voorzien deze eeuw een verdubbeling van het risico op bosbranden in Europa. In de gehele Europese Unie gaat jaarlijks een oppervlakte aan vlammen op met bijna twee keer het formaat van Luxemburg, schrijven 23 bosbrandexperts in een recent rapport.
Groenland: ‘Ook de lengte van het brandseizoen stijgt. De plotselinge extreme regenval, die ook wordt versterkt door klimaatverandering, helpt niet om dat bosbrandenrisico teniet te doen.’
Naast klimaatverandering spelen ook altijd tal van andere factoren een rol bij het ontstaan van bosbranden, zoals wateronttrekking door irrigatie en bosbeheer. Hoewel branden meestal negatief in het nieuws komen, wijzen biologen ook op de positieve kanten: voor de biodiversiteit kan een brand goed uitpakken, omdat er dan ruimte ontstaat voor nieuwe gewassen.
Bewoners en bezoekers van de door vuur geteisterde gebieden in Zuid-Europa zullen daar weinig troost aan ontlenen. En meteoroloog Groenland ziet voor hen ook weinig lichtpuntjes op zijn beeldscherm. ‘De komende twee weken is de verwachting dat de temperatuur klimt naar zo’n 35 graden. En het blijft er droog. Zorgelijk.’
Het gebrek aan regen betekent dat de met ruim 1.800 medewerkers uitgerukte brandweer ook de komende tijd met man en macht zal blijven strijden tegen het vuur. Blusvliegtuigen werpen vuurvertragende vloeistof rondom de branden, vaak met een kleurtje zodat vanuit de lucht goed te zien is welke grond al een lading heeft gekregen. Makkelijk zal het niet zijn om het vuur in toom te houden. Grote branden hebben de neiging hun eigen windsysteem te creëren: hete lucht boven het vuur stijgt op, waarna nieuwe lucht uit de omgeving wordt aangezogen. ‘En dan is er nu ook die Mistral vanuit het westen die het vuur verder doet oplaaien. Een lelijke combinatie.’
Europese wetenschappers presenteerden dit jaar aanbevelingen om de samenleving beter te wapenen tegen bosbranden. Zo doen overheden er verstandig aan om bij bebossingsprojecten direct al rekening te houden met vuurrisico’s. Ook publieksvoorlichting is cruciaal. In een droge, zonrijke periode kan alleen al een achtergelaten drinkflesje een bosbrand veroorzaken, doordat het werkt als een vergrootglas. Zonnestralen bundelen zich dan op droog gras, wat het begin kan zijn van een megabrand.
Spanje wordt al voor de tweede keer dit jaar getroffen door een grote hittegolf. Vooral jonge kinderen, ouderen en kwetsbaren lopen gezondheidsrisico.
Juni 2025 was de warmste juni ooit gemeten in westelijk Europa, de temperatuur was bijna 3 graden hoger dan gemiddeld. Het was nog nooit zo vroeg in het jaar zo warm, en ook na zonsondergang bleef het broeierig met vele tropische nachten.
Ongeveer zeshonderd mensen moesten donderdag worden geëvacueerd vanwege een bosbrand nabij een camping in Toscane, aan de Italiaanse westkust. De brandweer zette verschillende blushelikopters in. Het leger stuurde tankwagens met water naar de kustplaats.
Source: Volkskrant