Bij ieder optreden van rhythm-and-blueslegende Mavis Staples denk je dat het de laatste keer kan zijn. In Utrecht zingt de 86-jarige met een scheurende proteststem: ‘I’m a soldier. I’m fighting for you.’
is redacteur popmuziek van de Volkskrant.
Ze komt wankel het podium op, natuurlijk aan de arm van een begeleider. Maar de blik in haar ogen is verre van onzeker. Ze heeft vaker in uitverkochte concertzalen gestaan: al een jaar of zeventig. En ook op hogere leeftijd, dus deze gaat ze vanzelfsprekend even inpakken.
Mavis Staples, 86, laat haar minimale band (drums, bas, gitaar, achtergrondstemmen) eerst een funky klassieker van The Staple Singers inzetten, de familieband waarmee zij vanaf de jaren vijftig spiritualiteit en kerkelijke overgave naar de pop tilde.
Oef, wat klinkt dat kale, onvervormde gitaartje naast haar akelig scherp, in het protestlied City in the Sky. En wat blaast de zangeres en soul- en rhythm-and-blues-legende die hele gitaar daarna omver met een onwaarschijnlijk volumineuze stem, rauw en krakend mooi.
De tekst van dit lied uit 1974, ingefluisterd door de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, maakt opnieuw indruk, als je andere brandhaarden in de wereld voor je ogen krijgt. ‘There’s been too many children/ With tears in their eyes/ We’re gonna build them/ A city in the sky.’
Tegen het einde van dit openingsnummer voelt de volle Grote Zaal van het Utrechtse TivoliVredenburg dat vanavond iets bijzonders staat te gebeuren. Staples zingt de laatste woorden van haar utopische lied als een smeekbede, om daar de betere tijden mee af te dwingen. ‘I can’t stand it/ I wanna fly away/ To the city in the sky.’ Tot het geluid wegsterft en het publiek een eerste applausbom laat ontploffen. Dan stoot Staples triomfantelijk een vuist in de lucht. ‘Yeah’, schreeuwt ze de tribunes in. ‘This train is pullin’ up!’
Wat haar drijfveer is, om steeds maar weer die wereld rond te gaan en die podia op te schuifelen, ook op inmiddels zeer hoge leeftijd? We kunnen niet in haar hart kijken, maar het zou kunnen dat Mavis Staples vindt dat ze móét blijven spelen.
Zij is het laatste nog levende bandlid van The Staple Singers, de kerkelijke gospelband die aanvankelijk zong over de goede werken van de heer, maar vanaf eind jaren zestig een steeds activistischer oeuvre begon op te bouwen. Met een song als Freedom Highway bijvoorbeeld, die bedoeld was als strijdlied bij de protestmarsen van 1965 in de Amerikaanse staat Alabama. Deze band had een boodschap. En die kan alleen nog worden vertolkt door Mavis, de overlever.
Maar Staples is ook een van de laatste grote, vrouwelijke soulstemmen van de gouden generatie. Aretha Franklin overleed in 2018, twee jaar later gevolgd door Betty Wright. Wie staat nog overeind? Mavis Staples. Moet zij de handdoek dan in de ring gooien? Ze dacht zelf van niet. Na het zinderende lied I’m Just a Soldier, weer van The Staple Singers, legt ze uit wat haar beweegt: ‘I’m a soldier. I’m fighting for you. On this barren field. I’m fighting for peace.’
Bij haar activistische taakopvatting hoort natuurlijk die rauwe, aan stukken gescheurde stem. De donkere, indringende en soms sensuele soul van haar vroege soloalbums is wat naar de achtergrond geduwd door de krachtige schreeuw van het protest. Maar haar timing is onovertroffen. Prachtig, hoe zij haar woorden precies op de goede maatstreep abrupt inslikt of subtiele vibrato’s laat wapperen bij soms nauwelijks hoorbare begeleiding, als ze toch weer vlagen van haar oude, omfloerste stem laat doorschemeren.
Zoals in het nieuwe, onbekende nummer Human Mind, een kalme, bloedstollende meditatie over strijdlust, de wil om door te gaan en het verlies van dierbare medestrijders. De wanhoop klinkt door in haar stem, ook als ze zich in de laatste zinnen afvraagt óf het ooit beter wordt. ‘God bless the human mind/ You’ll find good in it/ Some times/ Some times.’
Mavis Staples heeft humor, soms misschien een beetje onbedoeld. In de Grote Zaal van TivoliVredenburg begint ze, tussen twee nummers door, een verhaal over een collega, een héél andere Amerikaanse zangeres. ‘That little girl.’ Kom, hoe heet ze ook alweer? ‘Taylor?’ Haar gitarist fluistert haar wat in het oor. Staples: ‘O ja, Taylor Smith.’ De zaal lacht. Staples: ‘Never mind. That girl don’t mind me messing up her name.’
Pop
★★★★☆
5/8, Grote Zaal, TivoliVredenburg, Utrecht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant