Duindigt, de laatste paardenrenbaan van Nederland, stond op de rand van de afgrond. De Wassenaarse baan is verwaarloosd, grotendeels vergeten en was bijna geveild. Liefhebbers hebben hun hoop gevestigd op vastgoedmiljonair Niek Sandmann, die de iconische baan nieuw leven wil inblazen.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Op renbaan Duindigt houden zondagmiddag de bezoekers de adem in als elf Arabische volbloeden en hun jockeys aan de start verschijnen. Het gras is opgelapt, de kuilen zijn uitgevlakt. Voor vaste bezoekers ziet Duindigt, liefkozend de Oude Dame genoemd, er nog ongeveer hetzelfde uit als vijftig jaar geleden. Alsof de tijd hier stil is blijven staan. En dat is precies het probleem.
Enkele duizenden toeschouwers wandelen langs de verouderde tribunes, waarvan de randen afbrokkelen door betonrot. De hele middag staan er races op het programma, maar het gros van het publiek is duidelijk voor één wedstrijd gekomen: de 32ste editie van de prestigieuze UAE President Cup.
Het gaat nu echt bijna beginnen. Voor de zekerheid controleert een deftige heer met bolhoed nog even het wedformulier. Ook enkele van top tot teen getatoeëerde Hagenezen – peukie in de mondhoek, bacootje in de hand – kijken nog even hun inzet na. Alsof ze dat niet al twee keer eerder hadden gecheckt. ‘Als paard 9 wint, dan is papa heel blij’, fluistert een Hagenees tegen zijn dochtertje.
De Arabische volbloed geldt al eeuwen als een uitzonderlijk paardenras. Volgens de overlevering zou Allah het ras hebben geschapen uit de zuidenwind. Door hun afkomst uit de woestijn staan de dieren bekend om hun uithoudingsvermogen en kracht – eigenschappen waarvoor vandaag de dag goed wordt betaald.
Voor deze race heeft een delegatie uit de Verenigde Arabische Emiraten 100 duizend euro prijzengeld beschikbaar gesteld. Zo kunnen ze indruk maken op de zakenrelaties die ze hebben uitgenodigd, en de Arabische volbloed promoten. Vanuit het afgebladderde balkon van de business-lounge kijken zij uit over de renbaan.
Favoriet bij de kenners is Al Zeer, een krachtige schimmel met de Franse jockey Lukas Delozier. Maar Harrie Engels (79), een markante verschijning met strohoed en vlinderdas in rood-wit-blauw, vertrouwt op andere informatie. De oud-bookmaker, die al zestig jaar op Duindigt komt, heeft ‘in de stallen’ nog eens rondgevraagd. ‘Het wordt paard 1 of 9’, zegt hij overtuigd. ‘Ik denk dat het 1 wordt – het paard Afjan is in bloedvorm.’
Dan klapt om half zes de startdeur open. De Arabische volbloeden stuiven weg.
Duindigt, ooit het kloppend hart van de Nederlandse paardenren- en drafsport, is sinds jaren financieel en fysiek aan het aftakelen. In 1995 schreef de Volkskrant al dat ‘de Paardentempel van Nederland’ hoognodig aan renovatie toe was. Er volgden jaren van geldgebrek, leegloop en geruchten over sluiting. Onlangs leek het doek definitief te vallen: een executieveiling dreigde. Liefhebbers vreesden dat een gewiekste ondernemer er maar al te graag een parkeergarage, evenementenhal of appartementencomplex van zou maken.
Sinds vorige maand gloort toch hoop. Een stichting van de Amsterdamse vastgoedmiljonair Niek Sandmann bedong een optie tot koop, voor ongeveer 5 miljoen euro. Sandmann wil de baan behouden en belooft nog eens 5 miljoen in renovatie te steken: opgeknapte tribunes, nieuwe horeca, herstelde stallen. Om dat te kunnen bekostigen, wil hij zo’n 46 woningen op het terrein bouwen.
Het is nu aan de gemeente Wassenaar om al dan niet akkoord te gaan. Ze kan het voorkeursrecht uitspreken en de baan overnemen voor hetzelfde bedrag als Sandmann, maar dan moet ze ook de forse onderhoudsverplichtingen aangaan die met Sandmann zijn afgesproken.
Voor velen voelt het voorstel als een laatste kans. ‘Na al dat gerommel ligt er eindelijk een goed plan. Hoog tijd dat het wordt uitgevoerd,’ zegt Harrie Engels. Als jongen sprong hij over het hek bij Duindigt en zette zijn eerste gulden in op de legendarische Quicksilver S. Dat paard, dat in zijn hoogtijdagen verplicht 120 meter achter de andere moest beginnen om de wedstrijd leuk te houden, won – natuurlijk won hij – en Engels was in één klap verkocht.
Hij verlangt terug naar de allure van toen. Op wedstrijddagen draaide Duindigt wedomzetten van een half miljoen gulden. De tribunes zaten vol, Studio Sport deed wekelijks verslag. Jarenlang was commentator Hans Eijsvogel het vaste stemgeluid bij de races. ‘Hij praatte sneller dan de paarden liepen,’ schreef Volkskrant-journalist Peter de Waard in zijn necrologie.
Heel vroeger was de renbaan voorbehouden aan bezoekers van adel. Later zat de paardenliefhebbende miljonair uit Wassenaar gebroederlijk naast de gokkende arbeider uit de Schilderswijk. Ook de Heineken-ontvoerders Cor van Hout en Willem Holleeder kwamen er vaak. Op Duindigt gaat het gerucht dat zij opnieuw in het vizier kwamen van het Openbaar Ministerie toen zij daar al te opzichtig hun criminele geld uitgaven.
De neergang van Duindigt zette in de jaren negentig in. Terwijl de paardensport moeite had om zich te moderniseren, en investeringen in promotie en marketing uitbleven, groeide de kritiek van dierenrechtenorganisaties. Dier & Recht pleit tot op de dag van vandaag voor een verbod op draverijen, vanwege het gebruik van dwangmiddelen zoals oogkleppen, oordoppen en strakke metalen bitten. De zweep is inmiddels verboden, maar volgens de organisatie blijft het dierenwelzijn onder druk staan.
Er kwamen andere legale alternatieven voor de gokkers, zoals casino’s en sportweddenschappen. En, misschien wel het belangrijkst: de Algemene Inspectiedienst ging de illegale bookmakers aanpakken die rondom de baan actief waren. Harrie Engels, oud-bookmaker, herinnert zich die tijd goed.
‘In Engeland ridderen ze bookmakers’, zegt hij. ‘Maar hier moesten ze er niks meer van hebben. Ze wilden het netjes gaan doen. Maar met alleen maar nette mensen maak je geen omzet.’ Hij zag hoe vervolgens de bezoekersaantallen flink terugliepen. Volgens Engels draait de hele wereld uiteindelijk ‘om poen’. ‘Dat is misschien niet leuk om te horen, maar het is wel zo.’
Zelf was hij naar eigen zeggen altijd eerlijk. ‘Ik was geen scharrelaar. Ik kan iedereen recht in de ogen kijken. Ze noemden me Baron Tijdelijk. Het ene moment had ik geld, en het andere moment niet.’ De ene na de andere oude bekende komt hem zondagmiddag op Duindigt de hand schudden. ‘Je krijgt de groeten van Rooie Ruud!’ roept een blonde vrouw.
Intussen denderen de Arabische volbloeden over de baan. Al Zeer maakt een uitstekende indruk, rent voorop, stevent op de overwinning af. Nog tweehonderd meter. Nog honderd meter...
Dan kijken de bezoekers op de tribunes, waar de geur van haring uit de kraam zich verspreidt, ineens verrast op. Want daar stoomt de zilverkleurige hengst Afjan op, bezig aan een sensationele opmars. Hij komt steeds dichterbij, houdt even gelijke tred met Al Zeer – en snelt hem dan nét voor de finish voorbij.
‘Nee, nee, nee-hee!’, bulderen de Hagenezen. Harrie Engels glimlacht. ‘Afjan is in bloedvorm.’
Op Duindigt leeft de hoop dat de paarden nog jaren zullen galopperen over deze honderdjarige baan. Veel bezoekers steunen Sandmanns plan. Jan Vink (69), die zijn hele leven al op Duindigt komt, wijst op Sandmanns eerdere projecten. ‘Hij gebruikte eens de huur van panden in de Amsterdamse Raadhuisstraat om kansarme kinderen te helpen. Dat zegt toch iets over zijn bedoelingen.’
Toch is er ook scepsis. Sandmann geldt in vastgoedkringen en bij zijn huurders als een harde onderhandelaar en staat niet bekend als liefhebber van de paardensport. Bij verschillende lokale politieke partijen leven er zorgen over zijn plannen. Zij vrezen dat woningbouw de open, groene zone tussen Wassenaar en Den Haag – ook wel de ‘groene gracht’ genoemd – aantast.
Bij Sandmanns belofte om het groene karakter van Duindigt te behouden, kunnen ook enige vraagtekens worden geplaatst. Bekend is dat Sandmann financieel bijdraagt aan Clintel, een klimaatscheptische stichting die kritisch bericht over verduurzaming en de energietransitie.
Paul Mulder van de Stichting Nederlandse Draf- en Rensport (SNDR) ziet vooral kansen. Volgens hem is er voldoende ruimte op het terrein voor enige woningbouw, en is de sport bij de overname gebaat. ‘Als er eindelijk stabiliteit komt, durven paardeneigenaren weer te investeren,’ zegt hij. ‘Meer bezoekers, meer omzet, meer prijzengeld – dat is de opwaartse spiraal die we nodig hebben.’
Tot nu toe is de sport sterk afhankelijk van incidentele geldinjecties, zoals die van de Verenigde Arabische Emiraten. Maar Mulder ziet ook jong publiek. ‘Kijk maar om je heen: het is niet alleen wit en grijs.’
Rotterdammer Joris de Kok (33) is inmiddels vaste gast op Duindigt. ‘Ik ben hier nu voor de vierde keer,’ zegt hij. ‘Het is gewoon een relaxed dagje uit. Je drinkt wat, eet een visje, en ondertussen kan je een mooi gokje wagen.’
Voor Harrie Engels is het simpel. ‘Online gokken is veel gevaarlijker. Hier doen ze het misschien eens in de paar weken. Dit is puur. Kijk hoe prachtig het hier ligt, midden in het groen. Je komt voor de natuur, voor de paarden. Voor passie, snelheid en strijd. En als je er dan toch bent... tja, dan leg je ook een wedje.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant