Abortus is medische zorg en hoort thuis in de spreekkamer, niet in een strafwet. Toch is dat de plek waar we abortus onder hebben gebracht in Nederland: als juridische uitzondering op een misdrijf. Dat móét veranderen.
Onlangs stemde het Europees Parlement vóór opname van het recht op abortus in het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie. Niet voor het eerst: in 2024 werd ook al een resolutie aangenomen die pleit voor opname van abortus als fundamenteel recht. Op 9 juli werd dat voornemen opnieuw bevestigd als onderdeel van een bredere resolutie, met het expliciete verzoek om ‘het recht op een legale en veilige abortus’ vast te leggen als Grondrecht.
Een krachtig signaal dat abortus erkend moet worden als fundamenteel mensenrecht. Maar deze stemming verandert niets aan onze nationale wetgeving. En zolang er geen unanieme instemming klinkt binnen Europa verandert er ook daar niets.
Abortus is in Nederland nog steeds strafbaar. Alleen als aan de voorwaarden van de Wet afbreking zwangerschap wordt voldaan, is het géén misdrijf. Artikel 296 Wetboek van Strafrecht stelt expliciet dat abortus verboden is, tenzij. Daarmee blijft het juridisch een uitzondering op een verbod. Geen erkend recht.
Charlotte van den Hoven van Genderen is eigenaar van Expertisecentrum Zwangerschap, Ouderschap & Werk en partner bij Inspira.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De stemming in het Europees Parlement legt bovendien een risico bloot dat we in eigen land maar al te graag negeren. Vanuit Nederland stemden de SGP, BBB, NSC, PVV, en CDA tegen deze erkenning van abortus als grondrecht. De VVD was verdeeld. Dat maakt pijnlijk zichtbaar hoe afhankelijk het recht op abortus blijft van politieke samenstelling en bereidheid. Zolang het in het strafrecht staat, is het geen verankerd recht maar een gedoogd compromis. En dat is precies wat het zo kwetsbaar maakt.
Datzelfde artikel 296 beschermt vrouwen terecht tegen gewelddadige of gedwongen ingrepen. Maar die bescherming is nu vervlochten met de strafbaarstelling van vrijwillige medische abortuszorg. Alsof zorg en geweld hetzelfde zijn. Dat is juridisch onhoudbaar en onwenselijk. Geweld hoort in het strafrecht, zorg niet. Alleen door die twee te scheiden beschermen we zwangeren én hun recht op zelfbeschikking.
De manier waarop abortus is vastgelegd in onze wetgeving is geen juridisch detail. Het is een fundamenteel probleem. Want zolang abortus onder het strafrecht valt is het kwetsbaar voor politieke manipulatie, ideologische aanvallen en maatschappelijk stigma.
In de Verenigde Staten is dat inmiddels realiteit. Sinds het schrappen van de rechterlijke uitspraak Roe v. Wade in 2022 is abortus in tientallen staten opnieuw strafbaar. Vrouwen worden vervolgd voor miskramen of hulp bij abortus, artsen en zorgmedewerkers geïntimideerd en verloskundigen vervolgd.
In Engeland proberen conservatieve parlementariërs strafbaarstelling weer wettelijk vast te leggen, wat juist weer een tegenbeweging oproept. In Malta gold tot juni 2023 een totaalverbod op abortus. Sindsdien is het alleen toegestaan als het leven van de zwangere in direct gevaar is, en zelfs dan pas na instemming van drie artsen.
In Polen is abortus vrijwel volledig verboden, met dodelijke gevolgen voor zwangere vrouwen. En ook in Nederland worden vrouwen geïntimideerd door anti-abortusdemonstranten. Zelfs de Dolle Mina’s zijn weer actief omdat het recht om baas te zijn in eigen buik opnieuw onder druk staat. Niets is verworven, zolang het niet goed verankerd is
De opkomst van radicaal-rechtse en neoconservatieve bewegingen, zowel in de Verenigde Staten, Polen, Hongarije, Italië, alsook in Nederland, laat zien hoe kwetsbaar verworven rechten zijn. Volgens Human Rights Watch is er wereldwijd sprake van een groeiende tegenbeweging die vrouwenrechten en seksuele en reproductieve rechten onder druk zet. De focus van deze beweging op abortus is geen toeval: controle over vruchtbaarheid betekent controle over vrouwen. Wie kan bepalen of, en wanneer iemand kinderen krijgt, beïnvloedt haar hele leven, inclusief haar toegang tot onderwijs, werk, bestaanszekerheid en haar gezondheid.
Abortus is geen misdrijf maar medische zorg. Artsen voeren het uit na zorgvuldige afweging en vrouwen kiezen ervoor vanuit autonomie en zelfbeschikking, in de overgrote meerderheid omdat een zwangerschap niet te combineren is met werk, zorgtaken of hun financiële situatie. Zij en alleen zij dragen deze verantwoordelijkheid, en de keuze.
Het schrappen van abortus uit het strafrecht zou erkennen dat het een legitieme medische beslissing is. Het doorbreekt stigma, geeft zorgverleners meer rechtszekerheid en bevestigt dat zwangeren recht hebben op zelfbeschikking. Niet als uitzondering, maar als uitgangspunt.
Door abortus te verankeren in de Gezondheidswet maken we duidelijk dat het gaat om zorg. Net zoals wij doen bij een bevallingsoperatie of andere medische ingreep. Zorg die toegankelijk, veilig en professioneel georganiseerd moet blijven. Zorg die thuishoort in de spreekkamer, niet in een strafwet.
Wellicht denkt u: ‘Maar het is toch prima geregeld zo in Nederland?’ Die gedachte is precies waarom waakzaamheid nodig is. Rechten die afhankelijk zijn van politieke goodwill of tijdelijke uitzonderingsbepalingen, zijn per definitie kwetsbaar. We mogen niet pas in actie komen als het misgaat. De waarschuwingen zijn er al en het is nu tijd om dit recht echt te verankeren.
We zijn het verplicht aan vrouwen die voor ons vochten, aan vrouwen en zwangeren van nu, en aan de generaties die nog komen. Aan de Dolle Mina’s die de strijd begonnen en voortzetten en aan iedereen die wereldwijd nog vecht voor iets wat wij in handen hebben om te beschermen. Namelijk het recht om over ons eigen lichaam te beschikken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant