Billy Joel, een van de grootste Amerikaanse songwriters en entertainers, schreef liedjes over zijn persoonlijke trauma’s, blijkt uit een ontroerende documentaire. Die biedt de getroubleerde zanger bovendien een waardig eerherstel.
is redacteur popmuziek van de Volkskrant. Hij schrijft ook over gamecultuur.
De afgelopen decennia was de Amerikaanse zanger en pianist Billy Joel geen overactieve popartiest. Hij schrijft al vanaf de jaren negentig geen nieuwe liedjes meer. Zijn laatste show in Nederland is een eeuwigheid geleden: op 17 mei 1994 speelde hij in Ahoy in Rotterdam.
En in zijn thuisland drijft Joel al jaren op het nostalgiecircuit en zingt hij dus steevast zijn evergreen Piano Man als verplichte toegift, waarbij het publiek met smartphonelampjes moet zwaaien.
Toch is Joel de afgelopen weken vaak in het nieuws, en dat heeft twee oorzaken. Twee weken geleden schrok de wereld van het bericht dat de 76-jarige Joel al zijn shows had afgezegd wegens gezondheidsproblemen. De zanger en liedschrijver maakte bekend te lijden aan een hersenaandoening, die hem het spelen onmogelijk maakt.
Dat nieuws kwam hard binnen, ook omdat er net een ontroerende en openhartige documentaire over Joel was verschenen: een vijf uur durend portret, dat ineens een heel ander licht werpt op de New Yorker. Achter Billy Joel, die ogenschijnlijk opgeruimde entertainer die in de jaren tachtig niet van MTV was te slaan met zijn onuitstaanbaar vrolijke doo-wop-pastiche Uptown Girl, bleken persoonlijke drama’s en trauma’s te schuilen.
En dat inzicht uit Billy Joel: And So it Goes geeft zijn muziek nu, na al die jaren, meer diepgang en zelfs een tweede leven. Om dat te vieren, deelde Joel vorige week plotseling een kolossaal digitaal album met 155 liedjes, waarvan er veel niet eerder waren uitgebracht. Een muzikale schat voor de liefhebbers.
Het leven van William Martin Joel, geboren in de Bronx in New York in 1949, was een aaneenschakeling van complexe problemen; van een zeer moeizame relatie met zijn ouders tot verraad in de liefde, zelfmoordpogingen, drankmisbruik en decepties in de muziekindustrie.
Maar uit alle misère wist Joel steeds liedjes te wringen: kleine autobiografische vertellingen op vaak overdreven zwierig pianospel, met dank aan zijn opleiding in klassieke piano. Liedjes waarin de oppervlakkige luisteraar het drama misschien niet hoorde, maar die Joel wel door het leven sleurden.
Zijn vader keek niet naar hem om, of gaf hem hooguit een hengst als hij zijn Mozart-oefeningen verprutste. Hij verliet het gezin na de scheiding van Joels alcoholistische moeder. En sloeg daarmee een gat in het hart van zijn zoon.
Jaren later sloeg Joel zelf een gat in het hart van zijn beste vriend, door er met diens vrouw vandoor te gaan. Dit relationele hoogverraad kwam Joel niet te boven: hij voelde zich zó schuldig, dat hij een serieuze zelfmoordpoging ondernam. Hij raakte in coma. En toen hij daar uit kwam, ging hij naar huis om direct een tweede poging te doen. ‘Ik was egoïstisch’, zei hij daarover.
Dan begint hij persoonlijke liedjes te schrijven, over zijn vader, het liefdesverraad, de mentale inzinkingen. Hij krijg succes en kan tekenen bij platenmaatschappij Columbia, maar daar begint het zoveelste verraad. Joel blijkt in de grootste contractval te trappen en staat alle rechten op zijn muziek af, voor een habbekrats.
Diep teleurgesteld en straatarm vertrekt hij naar Californië, waar hij zich verstopt voor de muziekindustrie. Hij gaat anoniem aan het werk als barpianist. En schrijft daar het autobiografische Piano Man: een klassieker die hem een leven lang zou achtervolgen.
Later, als Joel zijn eerste echtscheidingen achter de rug heeft en probeert op te krabbelen in de muziek, wordt hij wéér belazerd: zijn manager blijkt miljoenen van Joel te hebben weggesluisd naar zijn eigen rekening.
De loyaliteitskwestie loopt als een rode draad door zijn leven, en dus ook door zijn songs. Het verraad keert altijd terug, ook als Joel in de jaren tachtig en negentig wordt afgemaakt door de muziekpers. Critici vinden Joel, die sierlijke pianoliedjes schrijft en Beethoven, Broadway en zelfs country op kunstige wijze aan elkaar verbindt, niet authentiek genoeg. Hij had geen identiteit en was zéker geen rock-’n-roll.
En al werd Joel door briljante collega’s als Paul Simon, Bruce Springsteen en Paul McCartney gezien als een van de allergrootsten: Joel groeide uit tot de pispaal van de muziekkritiek, ook buiten de VS.
Joel ging daar slecht mee om. Als er een mindere bespreking verscheen, nam hij een printje mee naar zijn volgende show om het op het podium te verscheuren. Of hij schreef er een zure song over. Een grote fout, geeft hij zelf toe in de documentaire. Want daarmee maak je de kritiek te belangrijk, en maak je bovendien vijanden voor het leven.
Billy Joel: And So it Goes is een belangrijke film, omdat het de kwalijke kanten van de industrie nog maar eens uitlicht, maar ook omdat Joel er een mooi eerherstel mee krijgt. Gedurende het portret krijg je meer respect voor de manier waarop Joel zijn songs creëerde: vanuit diepe persoonlijke ellende, maar met een bewonderenswaardige muzikaliteit.
Die hoor je ook in de lijst met 155 Joel-liedjes, die vorige week verscheen op de streamingplatforms. Een aanrader daaruit is het nummer Wonder Woman van Joels prille hardrockbandje Attila uit 1970, waarmee hij door wilde breken als metal-artiest.
Dat dat niet lukte, begrijp je als je Wonder Woman opzet. Maar in de overdreven muzikale, volgepropte progrock herken je toch ook het genie van de man die zich al bijna zestig jaar door het muziekleven knokt.
Billy Joel: And So it Goes, van regisseurs Susan Lacy and Jessica Levin, is te zien op HBO Max, in twee afleveringen van 2,5 uur.
3x het leven van Billy Joel in autobiografische liedjes
‘I got to stay in line/ Gotta get those fees to the agencies/ And I’d love to stay, but there’s bills to pay/ So I just don’t have the time’
‘Slow down, you crazy child/ You’re so ambitious for a juvenile/ But then, if you’re so smart/ Tell me why are you still so afraid.’
‘These are the last words I have to say/ That’s why it took so long to write/ There will be other words some other day/ But that’s the story of my life.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant