Vandaag begint volgens Russische media de rechtszaak tegen negentien mensen die worden verdacht van de aanslag op de concertzaal in Moskou maart 2024. Daarbij vielen 149 doden en ruim 600 gewonden. De verdachten krijgen waarschijnlijk geen eerlijk proces.
Onder de negentien verdachten zijn zowel hoofdverdachten van de aanslag als mensen die medeplichtig zijn. Vier van hen zijn de vermoedelijke schutters, die ook zijn aangeklaagd voor terrorisme. De aanslag werd eerder opgeëist door terreurgroep Islamitische Staat (IS). Waarschijnlijk zit een tak van IS, ISIS-K, achter de aanval.
De vier hoofdverdachten, die vlak na de aanslag werden opgepakt, verschenen vorig jaar zwaar gehavend voor de rechter. Op een van de beelden was te zien hoe een van hen zijn bewustzijn leek te verliezen. Ook miste hij een oog. Alle vier hadden verwondingen en zwellingen aan het gezicht.
In hoeverre kunnen de verdachten een eerlijk proces verwachten? Niet, zeggen experts tegen NU.nl. "Het Russische juridische systeem is totaal gepolitiseerd", zegt hoogleraar Hans van Koningsbrugge. Ofwel: de overheid bepaalt in principe wat er gebeurt. "Een collega van mij heeft het zo uitgedrukt: als een rechter een uitspraak wil doen, dan kijkt hij of zij niet eerst naar het wetboek, maar naar het Kremlin."
Dat heeft niet alleen invloed op de uitspraak, maar ook op het traject dat eraan voorafgaat. Volgens Van Koningsbrugge is het "niet ongebruikelijk" dat verdachten in dit soort processen gemarteld worden om een bekentenis af te dwingen. "Alles in dit proces wordt door de staat bepaald. En de staat is soms gewelddadig."
De rechtspraak in Rusland is de afgelopen tien jaar steeds minder eerlijk geworden, vult Ruslanddeskundige Hubert Smeets aan. Helemaal als het gaat om processen met een politiek of commercieel belang voor de regering en voor president Vladimir Poetin. "Ik zeg niet dat álles oneerlijk gaat. Maar vooral bij deze zaken worden de vonnissen vaak voorgeschreven door het Kremlin."
Ook in dit geval is de beeldvorming rond het proces van belang voor Rusland. De aanslag vond vorig jaar midden in de oorlog plaats. Ook nog eens in Moskou, "de etalage van het Rijk", aldus Van Koningsbrugge. De impact was destijds heel groot om "allerhande redenen", zegt ook Smeets. Met name de omvang: de aanslag vond plaats in een groot complex (volgens Smeets vergelijkbaar met de Ziggo Dome in Amsterdam) en er vielen veel doden en gewonden.
Bovendien waren Russische hulpdiensten na de aanslag opvallend laat ter plaatse. Dat riep vragen op. Smeets: "Pas een uur na de eerste melding verschenen de antiterreureenheden, en anderhalf uur na die eerste melding gingen ze naar binnen. Dat was raar, want de concertzaal was niet op een afgelegen plek." Daarnaast deden geruchten de ronde over de slechte brandveiligheid van het gebouw.
Volgens Smeets is het belangrijk voor de Russische overheid om die geruchten weg te nemen. De aanslag werd opgeëist door IS, wat zou betekenen dat Rusland het antiterrorismebeleid niet op orde heeft. Voor Rusland is dat een van de redenen om de aanslag aan Oekraïne toe te schrijven, wat al snel na de aanslag gebeurde. En hoewel daar geen enkel bewijs voor is, zal het Kremlin dat blijven volhouden, vermoedt Smeets.
Poetin slaat met zo'n beschuldigende vinger twee vliegen in één klap: hij wakkert de vijandschap richting Oekraïne weer aan én hij verzwakt de dreiging van islamitisch terrorisme op Russische bodem. Smeets: "Hij wil uitstralen: in Rusland is alles op orde en er ligt geen gevaar op de loer, behalve van het Westen, dat het leven in Rusland onveilig probeert te maken."
De rechtszaak tegen de verdachten van de aanslag in Moskou vindt deels achter gesloten deuren plaats, meldde het Russische staatsbureau Tass vorige maand. De militaire rechtbank begint maandag eerst met het behandelen van bewijsmateriaal.
Het is een keuze van de overheid dat het proces in een militaire rechtbank wordt gehouden, zegt Van Koningsbrugge. Het is een aanwijzing dat er hoge straffen geëist kunnen worden. Die mogelijkheid heeft een militaire rechtbank meer dan een normale rechtbank.
Volgens Smeets biedt de militaire rechtbank bovendien de mogelijkheid om de procesvoering geheim te houden. "Met een gewone strafrechter is er minimale openbaarheid. Daar mogen journalisten bijvoorbeeld bij de strafeis aanwezig zijn. In een militaire rechtbank hebben autoriteiten veel meer mogelijkheden om de deuren dicht te gooien."
Formeel zal Rusland daar als reden bij geven dat het om de nationale veiligheid gaat. Maar in werkelijkheid kan de overheid op deze manier makkelijker verklaringen van de geheime dienst geheim houden, zegt Smeets. "Nu hoeven de autoriteiten daar geen uitleg bij te geven." Het is nog niet duidelijk welk deel van de zaak achter gesloten deuren zal plaatsvinden en welk deel openbaar wordt. Smeets: "Dat kan elke dag veranderen."
Source: Nu.nl algemeen