Jarenlang trok fotograaf Hanne van der Woude op met een onstuitbaar kunstenaarsechtpaar van in de tachtig. Hoogtepunt was een reis naar Frankrijk, waar de twee nergens voor terugschrokken. ‘Ze zagen het probleem niet, want ze hadden de oorlog nog meegemaakt.’
Door Mark Moorman
Fotografie Hanne van der Woude
Het begon in 2009, toen fotograaf Hanne van der Woude de kunstenaar Ben Joosten ontmoette. Ze werd bij hem thuis uitgenodigd, in een oud schoolgebouw in de Betuwe waar hij met zijn vrouw Emmy woonde. Emmy Eerdmans, kunstenaar en voormalig winnaar van de Prix de Rome in 1957, was toen 78. Van der Woude trof haar aan op zolder, aan het scharrelen tussen haar eindeloze collectie van dingen die ze ‘interessant’ vond.
De serie is als een opdracht: treed het leven met een onvermoeibare nieuwsgierigheid, optimisme en eigenwijsheid tegemoet.
Uit die eerste ontmoeting groeide een vriendschap en uiteindelijk een kunstproject van de hand van Van der Woude, bestaande uit exposities, een fotoboek en een kunstinstallatie met filmbeelden en geluidsfragmenten – deze zomer te zien in Huis Marseille in Amsterdam. Je kunt het project ook zien als een samenwerking tussen drie kunstenaars, waarbij Van der Woude door Ben en Emmy werd opgenomen als, in hun woorden, een ‘zwerfkat’. Maar ook als een soort dochter, of kleindochter wellicht.
Ben (links), Egbert (midden) en Herman, in de buurt van Thuir, Frankrijk en de broers Ben (links), Herman (midden) en Egbert in de buurt van Thuir, Frankrijk.
Het project De wereld van Emmy is een ode aan de levenskunst van het echtpaar. In 2015 publiceerde Van der Woude haar fotoboek over het stel, met als titel Vivace, de muziekterm die de muzikant opdraagt om het stuk ‘levendig’ te spelen. Beschouw het hele project over Ben (overleden in 2013) en Emmy (overleden in december 2024) als een opdracht om het leven met een onvermoeibare nieuwsgierigheid, optimisme en eigenwijsheid tegemoet te treden. Laat dat leven niet door je vingers glippen.
‘Ik had pas een jaar na die eerste ontmoeting een foto waarvan ik dacht dat hij werkte’, zegt Van der Woude. Ze fotografeerde Ben in de wilde tuin rond het schoolgebouw, op zijn rug gezien, terwijl hij tussen metershoge berenklauw staat. Er gaat een soort oerkracht van het beeld uit, die ze in de jaren daarna in tal van situaties zou vastleggen. De foto uit 2010 is opgenomen in de collectie van fotomuseum Huis Marseille.
Egbert, in de buurt van Thuir, Frankrijk.
Van der Woude kwam eens in de twee weken in de Betuwe langs, in alle jaargetijden. Ze fotografeerde analoog, liet de foto’s ontwikkelen en liet ze bij volgende bezoeken zien. De twee oudere kunstenaars dachten voortdurend mee met hun jonge bezoeker. ‘Emmy liet dan weten dat er een parelhoen was overleden, die ze vervolgens in de vriezer deed, zodat ik nog een foto kon maken.’
Op een gegeven moment vroeg het echtpaar of Van der Woude mee wilde naar Zuid-Frankrijk, waar de broer van Ben lang woonde. ‘Natuurlijk wilde ik dat!’, zegt ze. Ze zorgde dat ze van tevoren een EHBO-cursus had gedaan, wat altijd verstandig is, maar zeker als je met een stel eigenzinnige tachtigers op pad gaat. ‘Ze wilden absoluut in een rivier zwemmen en trokken zich niets aan van een groot verbodsbord. Al heel snel werd duidelijk waarom dat bord daar stond: de weg was veel te steil voor een gewone auto. Zij zagen het probleem niet, want ze hadden de oorlog nog meegemaakt, iets waar ze me vaak aan hielpen herinneren.’
De vriendschap met Ben en Emmy bracht fotograaf Hanne van der Woude dichter bij het stel dan ze had kunnen vermoeden.
Ondertussen was Van der Woude steeds meer gaan filmen. In Huis Marseille is een filmpje te zien waarin Emmy zich in de rivier begeeft en door het water waadt. Als ze op de oever klimt valt zowel haar fragiliteit als haar doorzettingsvermogen op.
Emmy, Céret, Frankrijk.
De vriendschap met Ben en Emmy bracht haar dichter bij het stel dan ze had kunnen vermoeden. Ze was erbij toen Bens broer Egbert op bezoek kwam en enkele maanden later in het huis overleed. Vlak daarna werd Ben zelf ziek. Emmy overleefde haar man meer dan tien jaar en hield Van der Woude ondertussen op de hoogte van de avonturen in de Betuwe.
Emmy’s voicemails aan Van der Woude, haar mededelingen over van alles, klinken op de achtergrond van de video-installatie in Huis Marseille. Van der Woude: ‘Ik ben door de hele verzameling gegaan. Ik wilde dat haar stem niet verloren ging.’
De installatie van Hanne van der Woude is te zien als onderdeel van de expositie ‘Memento’, t/m 12 oktober in Huis Marseille, Amsterdam.
In Rio de Janeiro zag fotograaf en regisseur Maeve Stam (41) dat vrouwen zich met tape beplakken om het contrast tussen zongebruinde en bedekte huid zo scherp mogelijk te maken. ‘In Rio geldt: hoe bruiner, hoe beter.’
De Japanse fotograaf Takako Kido is gefascineerd door intimiteit en aanraking – soms stuit dat op weerstand. Pas na twaalf jaar zijn de naaktfoto’s die ze van zichzelf en haar pasgeboren zoontje maakte, voor het eerst vertoond.