Het parlement van El Salvador heeft een grondwetswijziging goedgekeurd die president Nayib Bukele toestaat zich onbeperkt herkiesbaar te stellen. Daarmee vergroot hij zijn greep op de macht. Mensenrechtenorganisaties en de oppositie vrezen een verdere afglijding richting autoritair bestuur.
‘Vandaag is de democratie gestorven in El Salvador’, sprak oppositiepoliticus Marcela Villatoro donderdag na de stemming in het parlement. De grondwetshervorming schrapt de limiet op het aantal ambtstermijnen voor de president en verlengt de presidentstermijn van vijf naar zes jaar. Ook wordt de tweede ronde bij presidentsverkiezingen afgeschaft. Daarmee is de kans aanzienlijk toegenomen dat Bukele nog jarenlang aan de macht blijft in het Midden-Amerikaanse land.
De wet werd op de laatste dag voor het zomerreces in sneltreinvaart door het parlement geloodst. Voor een inhoudelijk debat was geen tijd, al had dat waarschijnlijk weinig verschil gemaakt: Bukeles partij Nuevas Ideas beschikt over een supermeerderheid.
De wet kreeg 57 stemmen vóór en slechts 3 tegen en werd daarmee moeiteloos aangenomen. Volgens viceparlementsvoorzitter Suecy Callejas is de macht ‘teruggegeven aan waar ze thuishoort: het volk’.
De 44-jarige Bukele regeert sinds 2019. Hij presenteert zich als modern, efficiënt en compromisloos. Op sociale media plaatst hij regelmatig video’s van nieuwe snelwegen en gebouwen, of updates over de koers van bitcoin, waarin El Salvador sinds 2022 investeert. In 2021 noemde hij zichzelf in zijn bio op X ‘de coolste dictator ter wereld’. Inmiddels heeft hij zichzelf omgedoopt tot ‘Philosopher King’.
Bukele werd in 2024 herkozen met 85 procent van de stemmen. De Salvadoraanse grondwet verbiedt de herverkiezing van een president in maar liefst zes artikelen, maar het hooggerechtshof bepaalde in 2021 dat het ‘een mensenrecht’ van Bukele is om zich opnieuw verkiesbaar te stellen. Die uitspraak volgde een jaar nadat Bukeles partij het hof had heringericht met loyale rechters.
Bukeles ongekende populariteit onder de bevolking is grotendeels te danken aan zijn keiharde aanpak van bendegeweld. Toen hij in 2019 aan de macht kwam, was El Salvador een van de gevaarlijkste landen van het westelijk halfrond. In maart 2022, na een weekend waarin 87 mensen werden vermoord, kondigde Bukele de noodtoestand af. Die werd afgelopen april voor de 34ste keer verlengd.
De noodtoestand verschaft Bukele de middelen om mensen in groten getale, zonder voorafgaand proces, op te sluiten. Meer dan 83 duizend vermeende bendeleden zijn opgepakt. Inmiddels zit ongeveer 3 procent van de volwassen mannelijke bevolking achter de tralies. Tegelijkertijd zijn de moordcijfers spectaculair gedaald en geldt El Salvador tegenwoordig als een van de veiligste landen in de regio.
Maar die veiligheid heeft een prijs. Onder de noodtoestand zijn fundamentele rechten opgeschort. Verdachten kunnen langdurig worden vastgehouden zonder duidelijke aanklacht, zonder advocaat en zonder toegang tot beroep. Ook het demonstratierecht is ernstig ingeperkt. Volgens Amnesty International is er sprake van een ‘geleidelijke vervanging van bendegeweld door staatsgeweld’, aldus een rapport van afgelopen december.
De grondwetswijziging heeft niet alleen invloed op de duur en het aantal presidentiële ambtstermijnen, maar verandert ook het verkiezingsschema. De volgende presidentsverkiezingen, die oorspronkelijk stonden gepland in 2029, worden vervroegd naar 2027, zodat ze gelijktijdig kunnen plaatsvinden met de parlements- en gemeenteraadsverkiezingen. Bukele kan zich dan twee jaar eerder opnieuw kandidaat stellen, en nu dus voor een termijn van zes jaar in plaats van vijf.
Volgens Miguel Montenegro, directeur van de Mensenrechtencommissie van El Salvador, leidt de hervorming tot ‘een totale ontwrichting van de democratie, die feitelijk niet langer bestaat’, citeert persbureau AFP. De mensenrechtenorganisatie Cristosal verliet het land onlangs vanwege toenemende intimidatie en juridische dreigementen door de regering-Bukele. Tegenover persbureau Reuters noemde de organisatie de grondwetswijziging ‘een stap richting autoritarisme’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant