Met het herscheppen van de economische wereldorde schaadt Donald Trump de mondiale statuur van de VS. Maar voor de president maakt dat niet uit. Hij ziet dat zijn tactiek van bluf en intimidatie werkt.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Donald Trump is de grote winnaar van de strijd om de wereldhandel die hij zelf heeft ingezet. Land na land incasseerde de Amerikaanse importheffingen zonder tegenmaatregelen te nemen: Zuid-Korea, Japan, het Verenigd Koninkrijk, Indonesië en – het pijnlijkst van allemaal – de lidstaten van de Europese Unie, die met al haar economische macht niet opgewassen bleek tegen de intimidatie van Trump.
Andere landen krijgen simpelweg een hoge heffing opgelegd omdat ze iets doen wat Trump niet zint. Brazilië, 50 procent wegens de vervolging van ex-president Jair Bolsonaro voor zijn aandeel in een poging tot staatsgreep. Canada, 35 procent omdat het de Palestijnse staat wil erkennen.
Trump wordt vaak narcisme verweten, vulgariteit en een gebrek aan (economische) kennis. Maar aan zijn politieke talent hoeft niet te worden getwijfeld. Hij verandert de wereld, waar een voorganger als Barack Obama met al zijn briljante retoriek en intellectuele vermogens niet verder kwam dan een pragmatisch geschipper dat nu alweer vergeten is. ‘Met Trump hebben de Verenigde Staten afscheid genomen van de vrije, op regels gebaseerde wereldhandel. Voor Washington geldt nog maar één ding: het recht van de sterkste’, schreef de Süddeutsche Zeitung deze week. In een hoofdredactioneel commentaar betreurde de Financial Times de capitulatie van de EU voor ‘pestkop’ Trump: ‘Het grootste handelsblok ter wereld heeft misschien hogere importheffingen ontweken, maar het heeft ook de nieuwe wereldorde van de Amerikaanse president goedgekeurd.’
Trump is een schaamteloze opportunist, maar ook een man die al decennialang de onwrikbare overtuiging koestert dat andere landen erop uit zijn om Amerika te ‘naaien’. ‘Ik word moe van andere landen die de VS bestelen’, zei hij al in de jaren tachtig bij Larry King Live op CNN. Destijds was Japan de grote boosdoener. Het drukte Amerikaanse producenten van auto’s en consumentenelektronica uit de markt, terwijl het de VS voor zijn defensie liet opdraaien, aldus Trump. Nu hij president is, kan hij eindelijk afrekenen met Japan en al die andere bondgenoten die in zijn ogen van de VS profiteerden.
Niet iedereen buigt voor Trump. Waarschijnlijk zal hij geen akkoord bereiken met India. Voor premier Narendra Modi is het politiek onmogelijk om de Indiase traditie van protectionisme te doorbreken en kleine Indiase boeren bloot te stellen aan de concurrentie van Amerikaanse megaboerderijen.
Met China is een wapenstilstand gesloten, in afwachting van verdere onderhandelingen. Voor Trump is China een aanzienlijk hardere noot om te kraken dan de EU. De Chinezen zijn niet afhankelijk van militaire bescherming van de VS. Ze kunnen de Amerikanen onder druk zetten met hun bijna-monopolie op de verwerking van zeldzame aardmetalen, die van cruciaal belang zijn voor onder meer de Amerikaanse defensie-industrie. Waar Europese leiders te maken hebben met een ontevreden electoraat, kan de Chinese president Xi Jinping zijn bevolking pijn laten lijden als hij gelooft dat de Chinese belangen dat vereisen.
Veel economen betwijfelen of de VS wel de echte winnaars zijn in Trumps nieuwe economische wereldorde. De importheffingen worden betaald door Amerikaanse bedrijven, bijvoorbeeld de autofabrikanten die 50 procent extra moeten betalen voor ingevoerd staal. Daarnaast worden Amerikaanse consumenten de dupe, doordat geïmporteerde producten duurder worden. Volgens het Yale Budget Lab zouden de lagere inkomens er 1,5 procent op achteruitgaan. Daarnaast zal de Amerikaanse economie 0,4 procent kleiner worden, berekende het lab. In The New York Times zegt Diane Swonk, chef-econoom van accountant KPMG, dat het zes tot achttien maanden zal duren voordat zulke gevolgen voelbaar worden. Bovendien zal Trump naar verwachting steeds met nieuwe eisen komen, waardoor hij een klimaat van onzekerheid creëert en een reactie van de financiële markten kan uitlokken.
Daarnaast wordt de mondiale statuur van de VS ernstig geschaad, schrijft politicoloog Stephen Walt in het tijdschrift Foreign Policy. Bondgenoten buigen nu knarsetandend voor de eisen van Trump, maar zullen in de toekomst minder bereid zijn het leiderschap van Washington te volgen. Amerika verbrandt in hoog tempo zijn soft power, het moeilijk te becijferen maar onmiskenbare voordeel van een land dat bewonderd wordt en waarmee andere landen willen samenwerken.
Toch maken zulke verstandige argumenten een ouderwetse indruk. Het zijn de argumenten van Europese politici die voorzichtig hun kansen wegen. Trumps wereld draait niet om 0,4 procent groei meer of minder. Zulke materiële factoren zijn volkomen ondergeschikt aan de beeldvorming rond het merk Donald Trump, de man die voor Amerika strijdt tegen de rest van de wereld, gedreven door een nationalistische ideologie die belangrijker is dan economische modellen.
De Amerikaanse president valt niet te begrijpen aan de hand van economische of politicologische leerboeken, stelt Amerika-columnist Edward Luce in de Financial Times. De sleutel is zijn psychologie. Zijn leven lang speelt Trump al hoog spel. Zijn bedrijven gingen failliet, vrijwel geen bank wilde hem nog geld lenen, hij werd veroordeeld wegens fraude en seksueel misbruik, verspreidde complottheorieën die evident onjuist waren en pleegde op 6 januari 2021 een aanslag op de Amerikaanse democratie, maar hij kwam overal mee weg. ‘Trump is een fantast wiens diepstgewortelde fantasie – dat hij een niet te stoppen kampioen is – telkens weer bewaarheid werd’, aldus Luce.
Trump wordt niet afgeschrikt door de economische orthodoxie. Zijn presidentschap is de culminatie van een leven van bluf en intimidatie, zijn herschepping van de economische wereldorde is zijn laatste kunststuk.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant