Voor het eerst hebben wetenschappers in detail de tatoeages gereconstrueerd van een vrouw die honderden jaren voor Christus leefde in het huidige Siberië. Die ‘rockten’ en laten zien hoe belangrijk vrouwen in de prehistorie waren.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Een griffioen met een vogelsnavel en vleugels zet de tanden in een wegvluchtend hert. Twee tijgers en een luipaard bijten zich vast in twee kronkelende prooien. En daar, op de duim van de dode: een pauwachtige vogel strekt zich uit, terwijl de staartveren achter hem opbollen.
Dat is wat wetenschappers van het Max Planck Instituut voor Geoantropologie in Duitsland zagen, toen ze de tatoeages van een al ongeveer 2.500 jaar dode vrouw met nieuwe infraroodtechniek fotografeerden en op de computer reconstrueerden. De dode is een ‘ijsmummie’, omdat ze destijds werd begraven in een grafkelder in de permafrost, op de grens van het huidige Mongolië en Siberië.
‘Dit is van een grote schoonheid en gemaakt met briljant oog voor detail. Ik ben zeer onder de indruk’, zegt de Nederlandse archeoloog Gerrit Dusseldorp (Universiteit Leiden). ‘Dit is geen ‘one size fits all’-symbool dat erop werd geknald. Er zit variatie in, en creativiteit. En het laat zien dat bij dit volk de vrouwen ook toegang hadden tot de beste kunst.’
Het paardrijdende nomadenvolk de Pazyryk (oudere naam: de Scythen) moet in de IJzertijd, zo’n drie tot vier eeuwen voor Christus, hebben rondgetrokken over de steppen van Azië. Dat ze tatoeages hadden, was al bekend: sinds begin vorige eeuw ontdekten archeologen meerdere ijsmummies van het volk, bijna altijd overdekt met kunstig uitgevoerde tekeningen van dieren en symbolen op de verschrompelde huid.
Maar dat ze zó gedetailleerd zijn uitgevoerd, verbaast zelfs kenners. Neem de tatoeage met de tijgers: de tekening moet een beetje gekruld om de onderarm van de vrouw hebben gezeten, waardoor die extra diepte kreeg. Werk van een prehistorische topartiest, oordelen de wetenschappers in vakblad Antiquity.
Veelzeggend is dat de tatoeage met de griffioen, op de andere arm, minder verfijnd is. ‘Misschien kreeg deze vrouw eerst de wat eenvoudigere tatoeage, en mocht ze later bij de betere artiesten komen’, oppert Dusseldorp. Traditionele volkeren zetten vaak tatoeages bij bijzondere gelegenheden, zoals overgangen in levensfases. ‘Ze deden dit niet zomaar voor de lol’, denkt Dusseldorp. ‘Dit heeft allemaal betekenis. Wat er staat, waar het staat, maar ook het moment van het zetten zelf.’
Veelzeggend dus dat de dode een vrouw is. Tatoeages zoals deze stralen immers individualiteit uit. ‘Elk lid van de Pazyryk-gemeenschap werd gemarkeerd door een reeks uiterlijke tekenen die hem of haar onderscheidden’, noteerde een Russische archeoloog enkele jaren geleden al in een ander vakartikel.
Expert Dusseldorp wijst erop dat de vrouw jachttaferelen op haar arm heeft, een vorm van symboliek die vaak meer in het domein van de mannen valt. Sowieso: in veel culturen zijn het de mannen die met de tatoeages rondlopen, niet de vrouwen.
‘Deze vondst zegt me dat je onze huidige ideeën, waarbij de mannen dominant zijn, niet altijd kunt doortrekken’, zegt Dusseldorp. ‘Het is gissen, maar dit lijken me geen vrouwen die in een soort bedoeïenentent verstopt zaten onder een sluier.’
Ook hedendaagse tatoeageliefhebbers zijn verrukt, blijkt uit de reacties. ‘Ik moet dit gewoon met jullie delen’, schrijft een Britse mode-ondernemer op berichtensite Threads. ‘Om te bedenken dat mensen duizenden jaren geleden al zó rockten met inkt, vind ik echt waanzinnig.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant