In Gaza hebben artsen van Artsen zonder Grenzen vorig jaar bijna 40 duizend behandelingen uitgevoerd bij zwaargewonden. In 83 procent van de gevallen ging het om slachtoffers van bommen en granaten. ‘Er is amper discussie over het soort wapens dat Israël gebruikt. Daarom willen we dit registreren.’
is onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Onder de slachtoffers was een substantieel aantal vrouwen en kinderen onder de 5 jaar oud. Dit meldt de hulporganisatie vandaag in een opvallend artikel in wetenschappelijk tijdschrift The Lancet. De hulporganisatie analyseerde de gegevens van de slachtoffers die in 2024 werden behandeld in zes klinieken in Gaza, waaronder die in het Al Aqsa Ziekenhuis.
Het grote aandeel behandelingen van slachtoffers van bombardementen en granaataanvallen – bijna 33 duizend – was zo in het oog springend, dat de hulporganisatie besloot hierover te publiceren in het medisch vakblad.
De scherven van bommen veroorzaken de meest gruwelijke schade bij mensen, vertelde de Britse chirurg Nick Maynard onlangs aan radiostation NPR. De chirurg uit Oxford, die Gaza recent bezocht, zag op zijn operatietafel veel mensen bij wie de inwendige organen ernstig beschadigd raakten doordat scherven diep in het lichaam waren doorgedrongen. ‘Om dit te herstellen zijn ingrijpende operaties nodig.’
Het is de eerste keer dat op deze schaal de aard en omvang van verwondingen in deze oorlog worden geanalyseerd door artsen. Uit de analyse van Artsen zonder Grenzen blijkt dat medisch personeel vorig jaar in totaal ruim 93 duizend behandelingen bij gewonden uitvoerde, bij 23 duizend verschillende patiënten.
Bij bijna de helft van die behandelingen (40 duizend) ging het om Palestijnen die zwaargewond raakten door geweld. Naast verwondingen door bommen en granaten bleken in deze groep ook schotwonden (4.500 keer) en ernstige verbrandingen (1.500 keer) vaak voor te komen.
Van alle patiënten die aan verwondingen werden behandeld, was eenderde vrouw. De artsen zagen ook veel gewonde jonge kinderen: zo’n 10 procent was onder de 5, en nog eens 20 procent was jonger dan 16 jaar.
De cijfers zeggen niet alles: ze gaan over het aantal behandelingen, niet over absolute aantallen mensen. Patiënten werden gemiddeld zo’n vier keer behandeld. De ernstigste verwondingen – slachtoffers die ter plekke overlijden – komen daarnaast niet in de cijfers terug, omdat zij het ziekenhuis nooit bereikten.
De informatie werd onder zeer zware omstandigheden verzameld: ziekenhuizen werden beschoten en gebombardeerd, klinieken werden gesloten, patiënten en personeel moesten meermaals worden verplaatst. Sinds het begin van de oorlog zijn bovendien al twaalf zorgverleners en stafleden van Artsen zonder Grenzen gedood. ‘Geen enkel ziekenhuis in Gaza functioneert volledig’, aldus de hulporganisatie.
‘Veel data zijn met pen en papier bijgehouden’, zegt onderzoeker Meinie Nicolai, voormalig hoofd van Artsen zonder Grenzen België, die zelf ook in Gaza was, ‘omdat computers en laptops waren vernietigd’. In optimale omstandigheden waren er meer data geweest, zegt ze. ‘We hebben het gedaan met wat we hadden. We wilden documenteren welke verwondingen mensen in deze oorlog oplopen.’
Explosieve wapens veroorzaken complexe en ernstige verwondingen, stelt Nicolai. ‘Ze zijn niet ‘precies’. Ze zijn nooit bedoeld voor gebruik in dichtbevolkte stedelijke gebieden. Daardoor raken ze relatief veel onschuldige omstanders. Mensen slapen ook nog eens in tenten – bommen en granaten gaan daar dwars doorheen. Sommigen raken zo zwaar verminkt dat ze ter plekke overlijden. Wij krijgen vervolgens de gewonden binnen.’
Slachtoffers bleken vaak ernstig gewond aan hun benen – vaak waren er open wonden aan botten of spieren. Bij een granaat- of bomexplosie verplaatst de schokgolf zich razendsnel in alle richtingen, maar puin en metaalscherven worden vaak laag bij de grond verspreid. Hierdoor worden benen vaak het eerst geraakt, ook omdat slachtoffers vaak staan of rennen.
Na bombardementen lopen patiënten een groot risico op wondinfecties. Geregeld lukt het artsen in Gaza niet om de ledematen van slachtoffers te behouden. ‘Onze artsen amputeren daar nu noodgedwongen vaker dan nodig’, zegt Nicolai. ‘Ze hebben geen keuze. Het redden van een arm of been vraagt om complexe chirurgie en intensieve wondzorg.
‘Maar er is nauwelijks verband, geen antibiotica, de hygiëne is erbarmelijk, en tijd en capaciteit ontbreken. Soms is het dan beter om te amputeren.’ Dat is keihard, erkent ze. ‘Maar als je dat niet doet, kan het onder deze omstandigheden door gangreen (koudvuur) of botinfecties levensbedreigend worden.’
De internationale druk over de hongersnood in Gaza wordt inmiddels opgevoerd, maar Nicolai vindt het ook essentieel het over de wijze van oorlogsvoering te hebben. ‘Er is amper discussie over het soort wapens dat Israël gebruikt’, zegt ze. ‘Daarom willen we dit registreren.’
‘Er zijn sterke aanwijzingen dat Israël met het gebruik van explosieve wapens in Gaza het oorlogsrecht schendt’, zegt hoogleraar Marten Zwanenburg (UvA, Nederlandse Defensie Academie), gespecialiseerd in militair recht. Volgens het oorlogsrecht moeten strijdende partijen onderscheid maken tussen burgers en militaire doelwitten. Aanvallen waardoor buitenproportioneel veel burgerslachtoffers vallen, zijn verboden. Ook moeten partijen voorzorgsmaatregelen nemen om schade aan burgers te voorkomen.
‘Israël gebruikt relatief veel zware bommen in een dichtbebouwd gebied’, zegt Zwanenburg. ‘Daar zijn heel veel mensen, heel weinig ruimte en mensen leven in tenten. Dus er vallen veel slachtoffers. In stedelijke gebieden luisteren de regels voor oorlogsvoering nog nauwer, en moet je goed onderzoeken of er alternatieven zijn. De vraag is dus: waarom was het nodig om deze zware explosieven te gebruiken? Wat wist Israël van doelwitten? We zien dat Israël daar nauwelijks uitspraken over doet: ze weten dit vaak niet duidelijk te maken. Dus Israël heeft op het gebied van oorlogsrecht op zijn minst de schijn heel erg tegen.’
In 2022 ondertekenden ruim tachtig landen, waaronder Nederland, de Ewipa-verklaring (Explosive Weapons in Populated Areas). Daarin werd afgesproken om gebruik van explosieve wapens in conflicten in dichtbevolkte gebieden te beperken. Israël tekende niet. De Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de VN, Volker Türk, waarschuwde vorig jaar al dat er ernstige zorgen zijn dat Israël met het extensieve gebruik van explosieve wapens het oorlogsrecht meermaals heeft geschonden.
Gaza heeft inmiddels het hoogste aantal kinderen met amputaties per hoofd van de bevolking, meldde VN-secretaris-generaal Antonio Guterres. Velen werden volgens hem zonder verdoving geamputeerd. In de media circuleren talloze beelden van kinderen of volwassenen die een of meerdere ledematen hebben verloren. Sommige slachtoffers melden dat de maden uit hun been kropen.
Uit de data in The Lancet blijkt dat het aantal wondinfecties bij patiënten die voor het eerst bij de kliniek komen, hoog is: 18 procent – een gevolg van onhygiënische leefomstandigheden na meerdere gedwongen evacuaties. In één kliniek was dat zelfs 28 procent. Ook worden patiënten noodgedwongen te snel ontslagen uit de ziekenhuizen, waarna wonden opnieuw geïnfecteerd kunnen raken. Volgens Nicolai zouden hulpverleners eigenlijk een groot herstelprogramma moeten opzetten voor Gaza met fysiotherapie en protheses. ‘Maar daar komt al twee jaar geen mens aan toe.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant