De donderdag overleden Derk Sauer kwam op veel plekken en kwam veel te weten. Daarmee kwam hij meermaals in het vizier van de autoriteiten, bijvoorbeeld van het Kremlin. Voor die druk moest hij buigen, maar hij bleef altijd strijden voor persvrijheid.
"Ik weet dingen die jullie graag willen weten, maar ik ben journalist", was naar eigen zeggen het standaardantwoord van Sauer wanneer de AIVD aan de lijn hing. Sauer werkte jarenlang in Rusland en de inlichtingendienst wilde maar wat graag met hem in gesprek over het land.
De AIVD zoekt volgens Sauer "drie, vier keer" toenadering tot hem. In een interview met NRC in 2023 zegt de journalist dat het "dom en gevaarlijk" zou zijn geweest om met de AIVD in zee te gaan.
In zijn jeugd had Sauer ook al eens 'nee' verkocht, maar toen aan de Britse inlichtingendienst. Die hengelden begin jaren zeventig naar informatie over zijn werk in Noord-Ierland tijdens de burgeroorlog daar. "In ruil kon ik geld krijgen. Ze noemden geen bedrag, maar het was groot", zei Sauer.
De interesse van de inlichtingendiensten is tekenend voor de invloed die hij had als journalist. Die had hij vanaf het begin van zijn carrière tot aan de herfst ervan.
De lijst met titels waar de in 1952 geboren Sauer werkzaam of bij betrokken was, is lang: De VPRO, De Groene Amsterdammer, Nieuwe Revu, Het Parool, NRC Handelsblad en (de Russische versies van) onder meer Playboy, FHM, Esquire en Men's Health. En dat voor iemand die helemaal niet opgeleid was als journalist.
Dat vak leerde hij door te doen, zei Sauer tegen NRC. In 1970 trok hij op negentienjarige leeftijd de stoute schoenen en vertrok naar Noord-Ierland voor verslaggeving. Een sprong in het diepe, want daar woedde op dat moment zoals gezegd een gewelddadig conflict. Daarmee komt Sauer in beeld bij zowel de VPRO en de Nieuwe Revu, waar hij tussen 1982 en 1989 hoofdredacteur is.
Al die tijd werd Sauer in de gaten gehouden door de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorloper van de AIVD. Hij kwam als scholier in beeld vanwege activistische (school)krantjes en deelname aan betogingen. En tijdens zijn werk als journalist bleef Sauer blijkbaar interessant genoeg voor de BVD.
Toen hij jaren later een samenvatting van zijn persoonsdossier teruglas, viel Sauer naar eigen zeggen van de ene verbazing in de andere. "Er staat werkelijk niets in waarvan je kunt denken: 'nou, nou Sauer'. En dan klopt ook nog eens de helft van de informatie niet."
In 1989 verhuisden Sauer, zijn vrouw en hun dan eenjarige zoon Tom naar Moskou. In Rusland wist hij in betrekkelijk korte tijd een media-imperium uit de grond te stampen, waar naast de genoemde tijdschriften ook The Moscow Times en de zakenkrant Vedomosti onderdeel van uitmaakten. De verkoop van het bedrijf, Independent Media, bracht hem in 2005 142 miljoen euro op.
Vijf jaar later kreeg Sauer via een investeringsmaatschappij NRC in handen. Maar daar kwam hij al snel in conflict met de hoofdredactie. Sauer kreeg het verwijt dat hij zich als eigenaar met de inhoud bemoeide. "Doet toch denken aan media-eigenaren uit Italië en Australië", zei Paul Disco, voormalig directeur/uitgever van De Groene Amsterdammer destijds over de kwestie. Uiteindelijk werd Sauer de deur uit gewerkt.
Op dat moment was Sauer tevens actief bij het Russische mediabedrijf RBK, maar ook dat feestje duurde niet lang. "RBK werd zo'n beetje de last resort voor Russische journalisten", vertelde hij in gesprek met Het Parool over het bedrijf. RBK wist lange tijd een plekje te behouden in het steeds verder krimpende Russische medialandschap. Maar onder druk van het regime van Vladimir Poetin werd Sauer in 2015 alsnog naar de achtergrond gedirigeerd.
Toch zou het tot 2022, het jaar van de Russische invasie van Oekraïne, duren voordat het echt te heet werd onder zijn voeten in Moskou. Eenmaal in Nederland, wat tot dan vooral vakantieland was geweest, vond Sauer met The Moscow Times onderdak bij DPG Media. Samen in een pand met Het Parool, waar hij tot aan zijn dood columns voor bleef schrijven.
Media-ondernemer die hij was, zette hij ook in Nederland een trefpunt voor Russische journalisten in ballingschap op. De hoofdredacteuren van Het Parool, Jildou van der Bijl en Michiel Couzy, omschreven Sauer eerder op donderdag dan ook als een "ware strijder voor de persvrijheid".
"Hij combineerde de bevlogenheid van een idealist met de scherpte van een autonoom denker", aldus de hoofdredacteuren. Niet gek voor iemand die door de BVD was weggezet als "egocentrisch persoon die graag overdrijft om meer publiciteit te zoeken voor zijn verhalen in zijn tijdschrift."
Sauer raakte vorige maand in Griekenland ernstig gewond bij een ongeluk op zijn zeilboot. Daarna werd de journalist behandeld in ziekenhuizen in Athene en Amsterdam, maar volgens Het Parool zonder resultaat. Sauer overleed donderdag op 72-jarige leeftijd in zijn vakantiehuis in Zeeland.
Source: Nu.nl algemeen