De Europese houding ten opzichte van Israël kantelt, maar als Duitsland niet meedraait, blijven EU-sancties uit. De Duitse buitenlandminister Johann Wadephul gaat zelf poolshoogte nemen in Israël en op de bezette Westoever. Wie is deze hardliner die Israël vooralsnog fanatiek verdedigt?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Johann Wadephul peinst er niet over. Het opzeggen van het EU-handelsverdrag met Israël is voor hem geen optie, zegt hij eind juni voorafgaand aan een Europese top. Een onderzoek in opdracht van EU-buitenlandchef Kaja Kallas heeft aangetoond dat Israël mensenrechten schendt in de Palestijnse gebieden. De uitkomst kan aanleiding zijn voor het (deels) opschorten van de overeenkomst.
Meerdere lidstaten dringen in Brussel dan ook aan op beëindiging van het verdrag, Spanje en Ierland voorop. Even lijkt er momentum, maar de Duitse buitenlandminister is onverbiddelijk. ‘Israël is een democratische rechtsstaat. We hebben het handelsverdrag juist nu nodig en mogen dit op geen enkele wijze in twijfel trekken.’
Nu een maand later steeds meer Europese lidstaten concrete maatregelen tegen Israël willen, werpt Duitsland opnieuw de grootste blokkade op. Bondskanselier Friedrich Merz wil het bezoek van Wadephul donderdag en vrijdag aan Israël en de Westelijke Jordaanoever afwachten alvorens een standpunt in te nemen. Wie is CDU’er Wadephul, die Israël tot dusver met zoveel fanatisme heeft verdedigd?
Johann Walter David Rudolf Wadephul (62) is met recht een christendemocratische partijtijger te noemen. Hij werd geboren in een onderwijsgezin nabij de Deense grens. Wadephul studeerde rechten, diende vier jaar in het leger en was kortstondig gezondheidsadvocaat.
Nog voor zijn 20ste verjaardag werd hij lid van de CDU, en actief in de Junge Union, de jongerenafdeling, waarvan hij in de jaren negentig regio-voorzitter werd. Dat resulteerde in een lidmaatschap van het deelstaatparlement van Schleswig-Holstein. In 2009 maakt hij de overstap naar het ‘echte werk’ in de Bondsdag in Berlijn.
Daar groeide de rechtlijnige Wadephul uit tot vicefractievoorzitter en woordvoerder Buitenlandse Zaken. Hij leidde in 2017 samen met Ursula von der Leyen de onderhandelingen over het buitenlandbeleid van de vierde regering-Merkel, een coalitie met de SPD.
Waar de huidige CDU-kanselier Merz tot het rechtse en conservatieve kamp in de partij kan worden gerekend, toonde Wadephul zich in Berlijn wat progressiever. Zo stemde hij, tegen de meerderheid van zijn partij in, vóór het legaliseren van het homohuwelijk.
Hij behoort tot het ‘Merkel-kamp’ in de CDU: toen Merz in 2019 openlijke kritiek had op toenmalig bondskanselier Angela Merkel omdat ze niet conservatief genoeg zou zijn, schreef Wadephul met veertien partijgenoten een open brief waarin hij de partij opriep Merkel te blijven steunen. Ook ondertekende hij in 2020 een oproep aan Von der Leyen, inmiddels voorzitter van de Europese Commissie, om beter om te gaan met minderjarige migranten van buiten Europa die arriveren in Griekenland.
Nadat de CDU in de oppositie was beland, ontpopte Wadephul zich tot een gewichtige criticus van de linkse regering van Olaf Scholz. Hij drong aan op het leveren van wapens waarmee Oekraïne tot ver in Rusland aanvallen kon uitvoeren.
Net als rest van de CDU is ook Wadephul uitgesproken pro-Israël. Vanwege de Holocaust is de algemene lijn dat Duitsland verantwoordelijk is voor het beschermen van een veilige plek voor Joden, de staat Israël. Merkel noemde de veiligheid van Israël in 2008 in een toespraak in het Israëlisch parlement een Staatsräson, wat zoveel betekent als een bestaansreden voor de Duitse staat.
Wadephul pleitte na 7 oktober 2023 voor meer wapenleveringen aan Israël, en bekritiseerde dit jaar nog toenmalig buitenlandminister Baerbock (De Groenen), omdat ze te weinig steun zou uitspreken voor Israël. Hij noemde zich een vriend van Israël en zei dat ‘veel VN-resoluties anti-Israëlisch, zo niet antisemitisch’ waren. In mei, bij het aantreden van de regering-Merz, volgde hij Baerbock op.
Nu de Israëlische mensenrechtenschendingen opnieuw vele stappen verder gaan, is er grote druk op Wadephul om zijn Israël-standpunten bij te stellen en zo Europese sancties mogelijk te maken. Draait Duitsland, dan draaien andere tegenstanders mogelijk mee, zeiden diplomaten tegen de Volkskrant.
Welke inzichten Wadephul in Israël moet opdoen om de draai mogelijk te maken, is niet duidelijk. De minister bezoekt de Westelijke Jordaanoever, waar Israëliërs illegale nederzettingen hebben gebouwd en die voortdurend uitbreiden. ‘Dat kan natuurlijk niet, het is volgens het internationaal recht niet gerechtvaardigd’, zo toonde Wadephul zich tegenover Politico vlak voor vertrek voorzichtig kritisch.
Wadephul spreekt in Israël met zijn ambtgenoot Gideon Sa’ar en, volgens Duitse media, mogelijk ook met premier Benjamin Netanyahu. Over zijn standpunt omtrent sancties houdt hij zich nu, veel meer dan in juni, op de vlakte. ‘Het hoofddoel is een onmiddellijk staakt-het-vuren. Het aantal slachtoffers in de Gazastrook is te hoog, er is meer humanitaire hulp nodig.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant