In het Verenigd Koninkrijk moeten websites sinds afgelopen weekend strenge leeftijdscontroles uitvoeren om te voorkomen dat kinderen toegang krijgen tot ongepaste inhoud. Ook in Nederland worden oplossingen gezocht. Het doel is een veiliger internet, maar er zijn zorgen over privacy en censuur.
Onder de nieuwe Britse Online Safety Act volstaat een simpele druk op de knop niet meer om je leeftijd aan te tonen. Volgens de wet moeten websites zeer effectieve controles invoeren om kinderen te beschermen tegen bepaalde inhoud. Het gaat vooral om pornografische beelden en berichten waarin bijvoorbeeld zelfdoding, zelfbeschadiging of eetstoornissen worden aangemoedigd.
Als websites geen maatregelen treffen, riskeren ze hoge boetes. Bovendien kunnen bestuurders van achterliggende bedrijven worden vervolgd.
Om door de leeftijdscontrole heen te komen, kunnen gebruikers hun bankpas of een kopie van hun paspoort laten zien. Ook kunnen ze gebruikmaken van een gezichtsscan die inschat hoe oud iemand is.
De websites en diensten die in het Verenigd Koninkrijk willen blijven werken, moeten niet alleen leeftijdscontroles inbouwen. Ze moeten ook hun algoritmes aanpassen, zodat ze schadelijke inhoud filteren voor kinderen. Daarnaast moeten ze jaarlijks beoordelen of de getroffen maatregelen nog genoeg zijn.
Mediatoezichthouder Ofcom zegt dat ruim zesduizend pornosites in de VK leeftijdscontroles hebben ingevoerd. Andere platforms, zoals Discord, X, Bluesky en Grindr, hebben dat volgens het Ofcom toegezegd. Voor sommige fora van Reddit zijn ook controles verplicht.
Veel Britten gebruiken al omwegen om alsnog zonder leeftijdscontrole op de sites te komen. Marktanalysebureau Sensor Tower ziet een "explosieve groei" van het aantal VPN-installaties in het land. Met zo'n VPN kunnen Britten doen alsof ze inloggen vanuit een land waar de nieuwe regels niet gelden.
Zo gaat het bij Proton VPN om een stijging van 1.800 procent, schrijft Wired. En het bedrijf achter NordVPN verkocht sinds de invoering van de wet 1.000 procent meer abonnementen.
Ook hielden gebruikers de gezichtsscans van enkele websites voor de gek door een afbeelding van de hoofdpersoon uit het spel Death Stranding te laten zien.
Dave Maasland, directeur van cybersecuritybedrijf ESET Nederland, denkt dat tieners door de strenge leeftijdschecks terechtkomen op schimmige plekken zonder enig toezicht op de inhoud. "Je kunt het vergelijken met alcoholverkoop", zegt hij. "Jongeren die geen alcohol krijgen bij de supermarkt, kopen het bij iemand die het in een steegje uit zijn jas haalt."
De online vertaling is dat kinderen bijvoorbeeld meer gewelddadige beelden te zien krijgen en dat ze te maken krijgen met websites waarop malware en virussen staan. "Of bij websites die allerlei gevoelige informatie opslaan."
Robbert Hoving van online-expertisecentrum Offlimits deelt die zorgen, maar vindt dat íéts doen nog altijd beter is dan niets doen. "Het blijft een kat-en-muisspel", zegt hij. "Daarom moet je achter sites aan die zich niet aan de regels houden en ze snoeihard sanctioneren. Niet alleen met hoge boetes voor de bedrijven, maar ook door bestuurders financieel aan te pakken. Dat schrikt af."
Verder vindt Hoving dat er alternatieven moeten komen voor tieners. "Pubers willen nu eenmaal dingen zien. Daarom moet er aanbod zijn van leeftijdsconform materiaal", zegt hij. Daarvoor verwijst hij naar seksuele voorlichting die in Nederland bijvoorbeeld via kenniscentrum Rutgers te vinden is.
Verschillende Europese landen experimenteren momenteel met een leeftijdscontroleapp van de Europese Commissie, die uiteindelijk ook in Nederland zal gaan werken. Daarmee kunnen mensen bij websites aantonen dat ze oud genoeg zijn, zonder verdere informatie mee te sturen. Dat doen ze door de app aan een betrouwbare instantie te koppelen, zoals een bank of een overheidsdienst als DigiD.
Het leeftijdsbewijs wordt vervolgens versleuteld in de app opgeslagen, zodat niemand erbij kan. De app bevestigt alleen of iemand oud genoeg is, zonder een geboortedatum mee te sturen. De controle vindt plaats in de beveiligde app, niet op de website.
Maasland vindt dat Europa dat tot dusver netjes doet. Hij vergelijkt het met een muntje dat je vroeger aan de bar in de kroeg moest halen voor de sigarettenautomaat. "Daar liet je jouw ID-bewijs zien, degene achter de bar deed de check en gaf je wel of geen muntje", zegt hij. "Daarna werd de informatie weer vergeten. Straks geeft een digitale versie van dat muntje op de telefoon aan of iemand oud genoeg is."
Maar ook over het nut van deze app wordt getwijfeld. Sites en diensten zijn vooralsnog namelijk niet verplicht om van de oplossing gebruik te maken.
Daarnaast zijn er zorgen over een glijdende schaal. "In Nederland hechten we veel waarde aan netneutraliteit", zegt Maasland. Websites die niet aan de regels willen voldoen en hoge boetes willen ontlopen, zullen zich waarschijnlijk terugtrekken uit het land waar de wetten gelden.
"Blijft het vrije internet wel overeind als we blokkades gaan opwerpen?", vraagt Maasland zich af. "En wat gebeurt er als er ooit een regering aan de macht komt die ook andere delen van het web wil verbieden? Daar moeten we over nadenken, ook nu dat nog niet aan de orde is."
Source: Nu.nl economisch