Dat landen als Qatar een oproep tot het ontwapenen van Hamas hebben ondertekend, is in zekere zin historisch te noemen. Maar het ruilmiddel daarvoor, een route naar een tweestatenoplossing, is wel het laatste dat de Israëlische regering wil.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Vier Arabische landen hebben zich aangesloten bij een oproep tot het ontwapenen van de Palestijnse groepering Hamas. Het gaat om Egypte, Saoedi-Arabië, Jordanië en Qatar. Samen met zeventien andere landen zetten zij dinsdagavond hun handtekening onder de slotverklaring van een tweedaagse conferentie bij de Verenigde Naties in New York, bedoeld om werk te maken van een tweestatenoplossing in Israël en de bezette Palestijnse gebieden.
‘Hamas moet een einde maken aan zijn heerschappij in Gaza’, aldus de zeven pagina’s tellende slotresolutie, ‘en zijn wapens overdragen aan de Palestijnse Autoriteit.’ (Die momenteel aan de macht is op de Westelijke Jordaanoever, red.) Dit alles moet het mogelijk maken dat er een ‘soevereine en onafhankelijke’ Palestijnse staat kan ontstaan. Ook de Europese Unie en de Arabische Liga zetten hun handtekening. De Franse regering, samen met Saoedi-Arabië de initiatiefnemer van de conferentie, sprak van een ‘historische’ tekst.
En inderdaad: het is voor het eerst dat de genoemde Arabische buurlanden akkoord gaan met een volledige ontwapening van de militante groepering. In maart van dit jaar, tijdens een conferentie van de Arabische Liga in Caïro, was er op dat punt veel onenigheid en bleef de slottekst vaag. Met name de handtekening van Qatar, thuishaven van een deel van de Hamas-leiding, weegt dit keer zwaar.
Toch vallen er ook vraagtekens te plaatsen. Hoe historisch is dit precies? Muhammad Shehada, als Palestijns analist verbonden aan de gezaghebbende denktank European Council on Foreign Relations (ECFR), wijst erop dat Hamas allang bereid is de wapens op te geven, mits het daar een volwaardige Palestijnse staat voor terugkrijgt, naast die van Israël. Hoofdonderhandelaar Khalil al-Hayya bevestigde dat in april van dit jaar in een interview met persbureau Associated Press.
Dit alles maakt het voor Qatar en de Arabische landen vermoedelijk makkelijker om hun handtekening te zetten. Eerder deze maand lekte uit dat Hamas ook op andere vlakken bereid is tot concessies. Als onderdeel van de (inmiddels stukgelopen) onderhandelingen met Israël zou de beweging hebben aangeboden de productie en smokkel van wapens stil te leggen – twee belangrijke Israëlische eisen.
Volgens Shehada gaat het allemaal om de formulering. ‘Ontwapening, puur op zichzelf, staat voor Hamas gelijk aan capitulatie. Daar willen ze iets voor terugkrijgen.’
Een van de ideeën die circuleren, ook binnen Hamas, is om te ontwapenen naar het voorbeeld van de Noord-Ierse terreurgroep IRA, eind jaren negentig. Bij het Goedevrijdagakkoord (1998) ging de IRA akkoord met het ontmantelen van hun wapenvoorraad. In ruil daarvoor werd de politieke tak van de organisatie, Sinn Fein, erkend als legitieme onderhandelingspartner. ‘Eerst sla je de wapens op’, legt Shehada uit. ‘Als er genoeg wederzijds vertrouwen is, kun je het arsenaal daarna stapsgewijs gaan vernietigen.’
Het belangrijkste obstakel voor zo’n scenario is de ramkoers van de Israëlische regering van premier Benjamin Netanyahu, door het Internationaal Strafhof gezocht wegens oorlogsmisdaden. Zijn kabinet stelt alles in het werk om een tweestatenoplossing onmogelijk te maken, onder meer door de leefomstandigheden in Gaza zozeer te verslechteren dat miljoenen Palestijnen ‘vrijwillig’ vertrekken – waarheen is onduidelijk.
Tegelijkertijd worden illegale nederzettingen op de Westoever voortdurend uitgebreid. Het Israëlische parlement stemde vorige week in grote meerderheid voor een symbolische motie om de Westoever te annexeren. Ultrarechtse partijen fantaseren openlijk over de annexatie van Gaza, en willen daar ook nederzettingen bouwen. De conferentie in New York werd sowieso door zowel Israël als de VS geboycot.
Of Hamas ooit ontwapend gaat worden, is daarmee zeer de vraag. Nagenoeg ieder plan voor een naoorlogs bestuur stuit momenteel op een Israëlisch ‘nee’. Internationaal is er veel steun voor het idee dat de reeds genoemde Palestijnse Autoriteit (PA) van president Mahmoud Abbas Gaza gaat besturen, maar daar wil Israël niet aan. Politiek zouden Gaza en de Westoever dan verenigd zijn, en dat is Netanyahu een gruwel. Hij wil de Palestijnen verdeeld houden, staand beleid dat sinds decennia garandeert dat Israël de dominante partij blijft.
Het wapenarsenaal van Hamas stelt volgens analist Shehada na ruim anderhalf jaar oorlog weinig meer voor. ‘Een paar dozijn raketten, schat ik, en die durven ze niet meer te gebruiken, omdat Israël altijd hard terugslaat.’ In de zeldzame gevechten die de groepering nog voert, wordt er vooral gebruikgemaakt van de grote hoeveelheden niet-ontplofte munitie die bij Israëls luchtaanvallen achterblijven.
Overigens is Hamas binnen Gaza niet de enige militante beweging, en ook dat maakt de discussie over ontwapening heikel. Als er al afspraken worden gemaakt met Israël, dan is het de vraag of anderen (zoals Islamitische Jihad) zich daaraan zullen houden.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant