Agnes van den Berg nam deel aan een survival-programma waarin ze met bijna niks moest zien te overleven. Haar persoonlijke ervaring met honger heeft een leven lang sporen nagelaten.
Wat een mooi artikel van wetenschapsredacteur Maarten Keulemans over honger. In Nederland kennen de meeste mensen honger alleen via de overlevering van grootouders of ouders die de hongerwinter nog mee hebben gemaakt.
Ik herinner me een moment bij de oude tante van een vriend, toen ik een jaar of 18 was. Tante Hinke. We zaten aan het ontbijt. Zij gunde zichzelf roomboter, maar wel met mate – want vergeet niet: de hongerwinter. Ik brak een nieuw pakje boter aan en verfrommelde de verpakking. De paniek brak haar zowat uit; ze pakte het papiertje en schraapte het leeg. Want de hongerwinter. Het intrigeerde me, dat honger van zo lang geleden een leven lang kan doorwerken.
Deze ene ervaring heeft mij er bijna 20 jaar later toe gebracht om me op te geven voor een survival-programma: Expeditie Robinson. Om toch eens aan den lijve mee te maken hoe het is om met bijna niks te moeten overleven. Het werd geen Expeditie Robinson maar Terra Incognita. Ter info: er is maar een seizoen geweest, in 2005, er zijn geen beelden meer van te vinden op internet. Maar het was wel echt.
Het artikel van Keulemans bespreekt honger vanuit een wetenschappelijk perspectief; ik deel bij deze hoe het is als je bijna 2 maanden met vrijwel niets te eten op een verlaten eiland zit.
Het idee van dit programma was dat we zouden leren om te overleven met alles wat de natuur te bieden heeft. Maar dat alles was er niet. De bananen waren mini, de zee te wild en gevaarlijk om te vissen. Dus hadden we honger.
De eerste dagen en weken kon ik er goed mee omgaan, die paar hapjes rijst en yam per dag die ons werden gerantsoeneerd. Ik was ook dankbaar dat er genoeg water was, want dorst is erger dan honger. Gaandeweg werd het moeilijker. Ik verlangde naar groente, naar vlees. En uiteindelijk alleen nog naar rijst. En oesters en schelpjes.
Na drie weken alleen 3 lepels rijst, oesters en schelpjes als ontbijt, lunch en diner krijg je lichamelijke problemen. Ik heb 21 dagen niet gepoept. Geen verstopping, er was gewoon niks wat eruit moest, mijn lichaam nam alles op. Mijn nieren sloegen op hol; ik moest voortdurend plassen.
En toen kwamen, na ongeveer een maand, de mentale problemen. Ik dacht continu aan eten, ging recepten bedenken in mijn hoofd, besprak die met anderen. Wat niet meehielp, was dat de crew die ons filmde werd verteld dat honger geen issue was. Geen onderdeel van het format. Zij hadden geen begrip voor mijn honger.
Er zijn drie momenten die ik me als de dag van gister herinner.
Het moment dat ik, zittend op een strandje met een lege maag, een groen dingetje zag liggen. Het was een soort bieslook. Die smaak, die overweldigende smaak, na zoveel weken niks; ik kan die nog altijd oproepen.
Of het moment dat ik, te lethargisch om elke dag iets te koken, besloot de 200 gram rijst die ik had in één keer te maken. Na een dag in de tropische hitte was het bedorven; ik had niets meer.
Het derde moment: toen ik weg wilde. Het programma of dat ik op tv zou komen, interesseerde me niets meer, de honger was allesoverweldigend. De crew interviewde mij over allerlei intriges die zouden spelen, en het enige dat ik zei is ‘ik heb honger’. Ze lachten me uit. Terwijl ze aan mijn holle ogen en gewichtsverlies van 12 kilo konden zien dat het waar was.
Over de auteur
Agnes van den Berg is omgevingspsycholoog, gespecialiseerd in onderzoek naar natuur en gezondheid.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Door een spel bewust te verliezen heb ik mezelf uit het programma weten te krijgen. Maar toen kwam, zoals Keulemans schrijft: de ‘aftermath’, de nasleep. In mijn gelukkige geval werd ik naar een resort gebracht.
Oh die eerste dag in het resort waar je alles kon bestellen van de kaart. Ontbijt, lunch, diner. De banana pancakes.
Om 8 uur ‘s ochtends at ik die, waarna ik alleen nog maar kon huilen: pas om 12 uur zou ik ze weer kunnen bestellen. Die vier uur kon ik in mijn hoofd niet overbruggen. Dit is wat honger doet, vanuit mijn persoonlijke perspectief. Het is verschrikkelijk. Het gaat je beheersen en overheersen. Je verliest je mens zijn. Je wordt sloom, maar ook fel. Honger is één van de ergste dingen die mensen elkaar aandoen.
Het blijvende gevolg? Als ik ergens op een terras zit en er staat nog een half flesje bier of cola en half-opgegeten borden, dan drink en eet ik het op, tot afgrijzen van mijn gezelschap.
Iets op de vloer of in vuilnisbak? Dat ga je niet verspillen. Aanvallen!
Maarten Keulemans noemt in ‘drie vragen over honger’ in de titel van het stuk ‘holle ogen, razernij en grote gevolgen voor het latere leven’ als consequenties van honger. De belangrijkste staat er niet bij : de dood. We hebben het hier niet over honger als in trek, maar over honger als de consequentie van langdurig te weinig te eten hebben, leidend tot ondervoeding.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie speelt ondervoeding een rol in bijna de helft van alle sterfgevallen van kinderen jonger dan vijf jaar in de wereld . Ofwel als hoofdoorzaak, ofwel als onderliggende factor die iemand kwetsbaarder maakt voor andere ziektes. Als een kind of volwassene zwaar ondervoed is en geen adequate behandeling en toegang tot eten krijgt, sterft hij of zij. En zelfs met de goede zorg is overleven niet gegarandeerd: 625 kinderen die toegang hadden tot zorg en voedsel stierven alsnog aan ondervoeding, in Nigeria.
In Gaza functioneren ziekenhuizen nauwelijks meer en is er bijna geen voedsel. ‘Grote gevolgen voor latere leven’ zullen er voor velen niet zijn als er niet nu door Israël voedselhulp op adequate schaal wordt toegelaten, inclusief personeel en voorraden voor ziekenhuizen en gezondheidscentra.
Maaike Hersevoort, Utrecht
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant