Steeds meer aanwijzingen zijn er dat de ziekte van Alzheimer soms wordt opgewekt door bepaalde virusinfecties. Maar beginnende dementie simpelweg tegenhouden met een virusremmer blijkt helaas niet te lukken.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Dat is de teleurstellende uitkomst van een experiment waarnaar wetenschappers al een tijd uitkeken. Afgelopen jaren onderzochten artsen verbonden aan de Columbia-universiteit van New York voor het eerst of een pil tegen het koortslipvirus ook helpt tegen alzheimer.
Maar niet dus, maakten ze dinsdagavond bekend op een congres in Canada. De deelnemende ouderen die een placebopil slikten, gingen net zo hard achteruit als de deelnemers die de virusremmer ‘valaciclovir’ namen, tegen herpesinfectie.
Een tegenslag, maar zeker niet de doodssteek voor de gedachte dat sommige virussen alzheimer kunnen opwekken, reageren experts. Zo waren de deelnemers gemiddeld 71 jaar en hadden ze allemaal al beginnende dementie. ‘Misschien ben je dan al te laat’, zegt hoogleraar neurobiologie Elly Hol (UMC Utrecht). ‘Het enige wat je echt kunt zeggen is dat dit geen magische behandeling is die echt effect heeft. Anders hadden we het gezien.’
Neurowetenschapper Jinte Middeldorp van het Rijswijkse centrum voor primatenonderzoek BPRC wijst er bovendien op dat onduidelijk is of de deelnemers wel een actieve virusinfectie hadden. ‘En ik vraag me af of dergelijke behandelingen niet alleen werken als je ook werkelijk een virale infectie hebt of een reactivatie van dit virus’, merkt ze op.
De laatste maanden vonden diverse studies aanwijzingen dat vooral sommige herpesvirussen alzheimer kunnen opwekken. Zo blijken mensen die een ernstige koortslipinfectie krijgen en die behandelen, later minder vaak dementie te krijgen dan mensen die dat niet doen. Dat geldt ook voor ouderen die zich laten vaccineren tegen het gordelroosvirus, eveneens een herpesvirus.
Reden voor de groep van hoogleraar neurologie Davangere Devanand om het gewoon eens te testen: houdt valaciclovir, ook in ons land voorgeschreven tegen koortslip, de opmars van alzheimer tegen? ‘We zochten naar een signaal dat het medicijn beter werkt dan de placebo, maar dat was er in deze studie niet’, zegt Devanand nu, na anderhalf jaar honderdtwintig ouderen met beginnende dementie te hebben gevolgd. De groep presenteerde dinsdag haar resultaten op een congres in Canada.
Neurobioloog Hol wijst op andere proeven, waarbij het ook niet lukte alzheimer te vertragen met antibiotica. ‘Het probleem is dat de meeste onderzoeken worden uitgevoerd bij groepen mensen waar het proces al gaande is. Misschien moet je er veel vroeger bij zijn. Maar wie wil er nu, bij wijze van spreken, vanaf zijn dertigste een medicijn nemen dat mogelijk later helpt tegen alzheimer?’
Meer hoop hebben experts als Hol dan ook op vaccins. In zowel Groot-Brittannië als Australië bleek dat het risico op dementie bij mensen die zich lieten inenten tegen gordelroos zo’n 20 procent kleiner is. Dat lijkt overigens alleen het geval bij vrouwen. Maar dat zou een statistische vertekening kunnen zijn, denken experts, omdat vrouwen nu eenmaal vaker dementie krijgen dan mannen.
Overigens gaan deskundigen ervan uit dat virussen hooguit een deel van de dementiegevallen kunnen verklaren. Virussen zoals het koortslipvirus hebben de onhebbelijkheid dat ze zich ingraven in hersencellen, en dan soms weer opleven. Het brein zou daarop reageren met een afweerreactie die kan uitlopen op een kettingreactie waarbij de hersenen steeds erger beschadigd raken, vermoeden aanhangers van de virustheorie.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant